Recensie: Robert Menasse - Don Juan de la Mancha

'De schoonheid en wijsheid van het celibaat begreep ik voor het eerst toen Christa rode pepers tussen haar handen fijnwreef, mij daarna aftrok en ten slotte vroeg haar - om het in haar eigen woorden te zeggen - in haar kont te neuken.' Met deze overrompelende zin, die genomineerd zou moeten worden voor de mooiste beginzin van dit literaire jaar, opent de roman Don Juan de la Mancha of de leerschool van de lust van de Oostenrijkse schrijver Robert Menasse.

Daarmee is ook meteen de toon gezet, want zoals de titel al doet vermoeden is Nathan, de ik-verteller, een regelrechte Don Quichot in de liefde. Hij is een man van vijftig in crisis. Bij zijn krant is hij net ontslagen als eindredacteur van het steeds hipper geworden lifestylekatern Leven, zijn kinderloze huwelijk met de carrièrebeluste Beate is na dertien jaar zo ongeveer tot op de draad versleten. Volkomen lusteloos brengt hij een groot deel van zijn dagen door in hun buitenhuis in de provincie, waar hij uren in een bad ligt met vruchtwater, in de hoop zo herboren te worden. Zijn regelmatige sessies met zijn Weense therapeute zijn er niet op gericht zijn huwelijk te redden, maar om zijn 'lust te reconstrueren'.

Alleen met Christa, net als hij getrouwd en sinds twee jaar zijn minnares, beleeft hij nog spaarzame lustvolle momenten. Dat daar steeds extremere vormen voor gevonden moeten worden (de rode pepers, travestie) tekent de uitdovende lust bij een generatie die opgroeide in de dagen van de seksuele revolutie. ''Jouw probleem is dat bevrediging niet genoeg voor je is, jij wilt verlossing,'' krijgt hij van Christa te horen.

In Don Juan de la Mancha beschrijft Menasse (1954) een persoonlijke geschiedenis in liefde en seksualiteit, dat wil zeggen Nathans met illusies en evenzovele desillusies geplaveide zoektocht naar seksueel bevredigende relaties. Nadrukkelijk plaatst Menasse het begin van die zoektocht in het decor van een tijdperk dat alom te boek staat als bevrijdend. Nathan heeft daar persoonlijk weinig van gemerkt. Als brave, eenzelvige puber werd hij nota bene door zijn moeder naar de disco gestuurd in de hoop dat hij eindelijk eens 'ervaringen met het andere geslacht' zou opdoen.

Over zijn gescheiden ouders vertelt Nathan smakelijke verhalen. Van zijn vader, de levensgenietende societyverslaggever bij de krant, had hij nog wel wat kunnen leren als het om het veroveren van vrouwen gaat. Dat de man op tachtigjarige leeftijd na een hartstilstand wordt aangetroffen in een rendezvoushotelletje, is veelzeggend. De minnaars van zijn moeder daarentegen waren geen van allen rolmodellen die hem konden leren 'een man en succesvol verleider' te zijn.

Als adolescent beleeft Nathan een reeks relaties die nooit brengen wat hij ervan verwacht had, deels door eigen toedoen: zijn al te romantische verwachtingen, zijn geremdheid en gebrek aan ervaring met geluk, deels door de modes van de tijd, zoals, in de jaren zeventig, het feministische taboe op penetratie ('Monogamie eiste Alice niet. Het maakte haar niet uit als ik ook andere vrouwen niet penetreerde.'). De seksuele revolutie bracht niet bepaald de bevrijding van de lust waar Nathan zo onmachtig naar hunkerde.

Met veel humor beziet Menasse de recente geschiedenis van de seksualiteit. En passant is zijn roman een speels commentaar op onze tijd en het geloof in de eeuwige jeugd.

Van een plot is nauwelijks sprake. De roman meandert door de tijd, van de jaren zestig tot het begin van de 21ste eeuw. Soms wat al te kabbelend, maar meestentijds is Menasse een levendige, onderhoudende verteller. Laat ik zeggen: Don Juan de la Mancha is gewoon een lekker boek, een kwalificatie die ik eigenlijk nooit gebruik, maar in dit geval weet ik even geen beter woord. Als de legendarische Vlaamse seksuoloog Jos van Ussel nog geleefd had, zou hij het 'heel plezant' gevonden hebben. (ALLE LANSU)

Robert Menasse - Don Juan de la Mancha of de leerschool van de lust
Vertaald door Paul Beers, De Arbeiderspers, 21,95.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden