Achtergrond

Reacties op gijzeling NOS-journalist: ‘Wat een idiote zet van de rechtbank’

NOS-verslaggever Robert Bas is op bevel van de rechter-commissaris in Rotterdam in gijzeling genomen. Hij weigert een verklaring af te leggen in de strafzaak over de moord door een blunder op Rob Zweekhorst. Collega-journalisten, juristen en politici reageren.

Beeld ANP

Begin dit jaar kwam verslaggever Bas erachter dat telefoongesprekken tussen hem en een bron waren afgeluisterd door justitie. Naar aanleiding van de opgenomen gesprekken werd Bas opgeroepen als getuige in de zaak over de moord op de Amsterdamse ggz-directeur Rob Zweekhorst, die in 2014 werd doodgeschoten in zijn woonplaats Berkel en Rodenrijs.  

Vrijdagochtend gaf Bas in de rechtbank in Rotterdam aan geen inhoudelijke antwoorden te willen geven op de hem gestelde vragen, waarna de rechter-commissaris hem in gijzeling heeft genomen. Bas beroept zich op zijn journalistieke verschoningsrecht, wat sinds vorig jaar in het Wetboek van Strafrecht is vastgelegd. De rechtbank oordeelt vrijdag om 13.30 uur of Bas langer gegijzeld blijft. 

Journalist bij het Algemeen Dagblad Koen Voskuil werd in 2000 zelf achttien dagen gegijzeld door de rechtbank, omdat hij in een strafzaak weigerde de identiteit te onthullen van een anonieme bron. Hij hield al die tijd zijn mond. “Het eerste wat ik dacht toen ik dit hoorde was: wat een idiote zet weer van de rechtbank, ik snap niet dat ze weer naar dit paardenmiddel grijpen.” Bovendien is het volgens hem een ineffectief middel. “Er is genoeg jurisprudentie in Europa en Nederland die dat bewijst. Je vraagt een journalist zijn hele carrière op te geven en zijn beroepsgroep te besmeuren. De rechtbank weet van tevoren dat dat niet gaat werken.”

Advocaat Christien Wildeman, gespecialiseerd in mediarecht, sluit zich daarbij aan. “Dit is puur machtsvertoon. Zij weten ook wel dat een journalist niet gaat praten. Zelfs toen zoiets als het verschoningsrecht nog lang niet was vastgelegd in de wet, dachten journalisten er niet aan om hun bronnen op te geven.” Ze zegt daarnaast dat het strafproces waar het hier om gaat niet zwaarder zou moeten wegen dan het verschoningsrecht. “In België kan het verschoningsrecht alleen worden doorbroken als de verklaring van de journalist kan voorkomen dat mensen in gevaar komen. Hier gaat het gewoon om waarheidsvinding.”

Onterecht optimisme

Ook de beroepsvereniging van journalisten, de NVJ, reageert geschokt. “Een jaar geleden heb ik met Marcel Gelauff, hoofdredacteur van de NOS, nog een vrolijke conferentie gehouden ter gelegenheid van die nieuwe wet. Nu blijkt alweer dat dit optimisme onterecht was,” zegt Thomas Bruning, secretaris van de NVJ. “We hebben veel overlegd met de redactie van de NOS en iedereen is enorm verontwaardigd. Momenteel zijn we aan het kijken of dat ook gaat leiden tot een actie voor de rechtbank. We vinden wel dat we iets van ons moeten gaan laten horen.”

Bruning zegt dat hij hoopt dat de uitspraak snel zal worden rechtgezet in het hoger beroep dat inmiddels loopt. Toch zal dit voor Bas waarschijnlijk een ervaring worden die hem lang bij zal blijven. Voskuil noemt zijn gijzeling in 2000 een ontzettend ingrijpende tijd. “Je zit opgesloten tussen criminelen, junks en moordenaars, terwijl je gewoon je werk hebt proberen te doen. Daartussen moet je je dan maar staande zien te houden.”

In Nederland mag de rechter-commissaris het beroep op het verschoningsrecht afwijzen wanneer hij denkt dat bij het uitblijven van antwoorden van de journalist er ‘een onevenredig grote schade’ zal worden aangericht aan een zwaarder wegend maatschappelijk belang. De belangrijkste vraag is nu dus of dat het geval is in deze strafzaak. Volgens Marcel Gelauff, hoofdredacteur van de NOS, is het in ieder geval ‘uiterst onaannemelijk’ dat een verklaring van Bas de beoordeling van deze strafzaak zal beïnvloeden.

Een aantal Tweede Kamerleden heeft vol ongenoegen gereageerd op de zaak. Justitieminister Grapperhaus moet ‘zo snel mogelijk’ uitleggen waarom de rechter-commissaris Bas heeft laten gijzelen. “Anders vind ik dat deze journalist direct moet worden vrijgelaten,” zegt VVD-Kamerlid Jeroen van Wijngaarden. “De rechter-commissaris moet hier verdraaid goede redenen voor hebben.”

 Een groep journalisten houdt vrijdag om 10.00 uur bij de rechtbank in Rotterdam een protestactie. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden