Plus

Rayen Panday: 'Ik vond het niet raar om tot mijn 31ste thuis te wonen'

'Ik was gewoon laat met alles.' Rayen Panday (35) studeerde ­elf jaar rechten en stortte zich daarna op comedy. Met succes: voor Netflix maakte hij een ­special in de serie Comedians of the World.

'Ik ben eigenlijk gewoon een Zaankanter, met Surinaamse roots en voorouders die uit India kwamen' Beeld Martin Dijkstra

"Zaandam is niet de allerbeste stad, maar het is er wel prettig. En je kunt hier heerlijk fietsen." Toen Rayen Panday vier jaar geleden eindelijk uit huis ging, heeft hij wel gekeken naar huizen in Amsterdam, maar alles was te duur. In Zaandam is hij geboren en getogen, hij ging er naar school en zat er op voetbal - zijn ouders en broer wonen er nog steeds. Dus kocht Panday een huis op slechts tien minuten van zijn familie.

De Pandays zijn een hecht gezin, weten mensen die zijn shows de afgelopen jaren hebben gezien. Daarin vertelde hij vaak over zijn uitbundige Hindoestaanse ouders, komische clashes met de Hollandse cultuur en hun onvrede over Pandays laksheid en oneindige rechtenstudie. Zijn ouders wilden remigreren naar Suriname, maar ze konden daar niet meer aarden en keerden terug naar hun zoons, terug naar Zaandam.

Sinds Panday in 2008 de persoonlijkheidsprijs won op het Groninger Studenten Cabaret Festival heeft de eeuwige student zijn roeping gevonden en een flinke groeispurt gemaakt. Hij toert tot eind mei door het land met zijn vierde voorstelling Fenomeen. Panday treedt ook geregeld op in het buitenland, van New York tot Bangkok, en heeft nu zijn eigen comedyspecial op Netflix, deel van de serie Comedians of the World.

Maar het interview vindt gewoon plaats in een brasserie in Zaandam, vlak bij het Zaantheater waar een grote vlag wappert met Pandays gezicht erop. Op de promofoto van Fenomeen zien we de Bollywoodster die hij vaak op de hak neemt: glimmende smoking, flinke lik gel in zijn haar.

Dat is niet geheel ironisch, blijkt als Panday het café binnenloopt. Hij wordt straks gefotografeerd - bij de Zaanse Schans, waar hij graag fietst - en vraagt of zijn haar wel goed zit. "En kunnen deze schoenen? Misschien koop ik straks even een nieuw paar."

Het viel me op dat u in Fenomeen bijna niet meer over uw roots praat. Bent u daar klaar mee?
"Er zit niet een duidelijke strategie achter. Ik ben eigenlijk gewoon een Zaankanter, met Surinaamse roots en voorouders die uit India kwamen. Er is geen strijd tussen die invloeden, ik schipper overal tussen. Ik houd van Hindoestaanse muziek, maar spreek de taal niet, ik kan het alleen fonetisch meezingen."

"Ik zou ook diep moeten graven om iets nieuws over mijn familie te vertellen. Elke voorstelling gaat over wat er op dat moment in mijn leven speelt. Ik woon nu op mezelf, dus ik wil tot de kern komen, dingen waar ik mee worstel. Al vind ik het wel leuk om te spelen met de verwarring over mijn afkomst, dat mensen vaak denken dat ik Turks of Marokkaans ben."

De titel heeft u geleend van de filosoof Immanuel Kant, die stelde dat een fenomeen de wereld is zoals we die ervaren, niet zoals die bestaat. Hoe ervaart u de wereld momenteel?
"Als ik al die haat en nijd zie op Twitter, besef ik dat ik een ander Nederland zie. Ik heb geen problemen met mensen die een andere achtergrond of geloof hebben, in mijn leven zijn geen botsingen op dat gebied. Dat probeer ik in mijn show te stoppen, al wil ik niet belerend zijn. Ik begrijp dat iedereen anders naar mijn voorstelling kijkt, zoals een fenomeen, maar het belangrijkste is dat mensen na afloop hebben gelachen."

Komieken hebben steeds meer invloed. Voelt u de behoefte om politieker te worden, actueler?
"Jawel, maar alles is ook veel vluchtiger geworden. Als er iets in het nieuws gebeurt, staat de beste grap gelijk op Twitter. Dus ik wil wel geëngageerd zijn, maar als iedereen het er al over heeft gehad, moet ik echt de beste grap hebben. In mijn vorige voorstelling zat iets over Trump, maar ik was bang dat mensen er moe van werden, dus toen heb ik het er later weer uitgehaald. Het nieuws moet mij ook echt persoonlijk raken."

"De afgelopen weken ben ik in het leven van Michael Jackson gedoken. (De veelbesproken documentaire Leaving Neverland, waarin twee mannen de popster beschuldigen van seksueel misbruik, werd 8 maart op televisie uitgezonden, red.) Ik ben al 35 jaar fan van hem, maar heb tot voor kort nooit echt nagedacht over die schimmige dingen - net als de rest van de wereld. Maar hoe meer ik over hem lees, hoe meer ik inzie dat hij iedereen wist te bespelen."

"Misschien zal ik het er tijdens deze tournee nog over hebben. Anderzijds haal ik dingen uit de show als ik merk dat ze me maanden later niet meer zo bezighouden, als ik de noodzaak niet meer voel."

U heeft een warme, vriendelijke uitstraling. Maar er zit kennelijk veel opgekropte frustratie in u, die op het podium geregeld tot uitbarsting komt.
"Ja, het lijkt ook alsof ik steeds sneller word getriggerd. Als iemand een vuilniszak in mijn kliko stopt, waardoor ie vol is, kan ik daar een week chagrijnig van zijn. Een vriend zei laatst: 'Die opgefokte kant ken ik helemaal niet van jou.' Mensen schatten me vaak vriendelijker in dan ik soms ben. Dan schrikken ze als ik op het podium heel serieus of boos word, omdat het zo'n contrast is."

'Mijn ex vond het niet leuk dat ik het over haar had in mijn voorstelling' Beeld Martin Dijkstra

Uw vaste regisseur en collega Wimie Wilhelm zei: 'Rayen krijgt met gemak de hele zaal mee; ze lachen wanneer ze moeten lachen en zijn stil wanneer ze stil moeten zijn. Hij wil minder pleasen dan vroeger, maar hij mag zich wat mij betreft nog wat vaker opwinden, wees maar lekker ongenuanceerd.'
"Wimie wordt inderdaad blij als ik boos word, zelfs al ik écht boos ben! Vroeger was ik veel meer op zoek naar de lach. Als er een paar minuten niet werd gelachen, dacht ik: moeilijke zaal. Nu vind ik het belangrijker om een verhaal te vertellen. Daar moeten de grappen nu uit voortkomen."

"Ik kan echt uren aan de telefoon lullen met vrienden. Patrick Laureij (een Rotterdamse komiek, red.) zei ook: 'Jouw ding is verhalen vertellen.' Ik kan ook meer spanning kwijt in een waargebeurde anekdote. Soms kan ik echt boos zijn op de wereld. Bij Toomler, waar ik af en toe optreed, probeer ik dat vaker te uiten."

Wimie Wilhelm zei ook dat u moet werken aan uw muziek, dat u makkelijk in de huid van een ander kruipt en parodieën doet, maar moeilijk uzelf kunt blootgeven achter de piano. Daarom zitten er in Fenomeen ook relatief weinig nummers.
"Ja, klopt. Ik houd van muziek maken, dat was vroeger mijn belangrijkste uitlaatklep. Op de middelbare school schreef ik al nummers. Maar ik merk dat ik me nu beter kan uiten in comedy. Ik kan makkelijker tot de kern komen in een gecomprimeerde grap dan in een nummer van drie minuten. Ik neem me telkens voor om meer nummers te maken, maar ik hang er zo veel gewicht aan dat ze de show vaak niet halen. Aan mijn muzikaliteit moet ik dus nog werken."

U treedt steeds vaker op in het buitenland en ontmoette veteraan Dave Chappelle in New York. Hoe is dat balletje gaan rollen?
"In 2010 was ik uitgenodigd voor een bijeenkomst over komieken en vrijheid van meningsuiting in Aarhus, Denemarken. Daar waren komieken uit allerlei landen en in die week hebben we elke avond met elkaar opgetreden in de plaatselijke pub. Dankzij die contacten kon ik optreden in landen als Zweden en Estland."

"Ik heb nu in vijftien landen gespeeld. Komende zomer ga ik ook mijn eerste solovoorstelling spelen in Suriname, omdat de organisator denkt dat mijn fanbase daar groot genoeg is - en ik heb natuurlijk genoeg materiaal voor de Surinamers. Maar ik houd er ook van om in New York op te treden, mijn favoriete stad, omdat de lat daar heel hoog ligt en het publiek meer gewend is. Ze zijn afwachtend en testen je uit. Het boeit ze ook geen reet waar ik vandaan kom, Suriname kennen ze niet eens. Het is dus hit or miss, dat maakt het spannend."

Bent u niet grappiger in het Nederlands?
"Nee, humor is universeel, dat staat los van taal of afkomst. Woordgrappen komen niet over in een andere taal, maar als iets mij echt raakt, kan dat een ander ook raken. Dave Chappelle zei dat comedy een taal op zich is, die je leert door veel te spelen. Het is een taal die meer met ritme en melodie heeft te maken. Toen ik een keer in het Comedy Café optrad, zei een Amerikaan na afloop: 'Ik verstond er niks van, maar ik vond het wel grappig, door de manier waarop je met het publiek speelde.'"

U heeft nu ook uw eigen special op ­Netflix. Tussen de 47 'comedians of the world' zitten drie Nederlanders: Soundos El Ahmadi, Martijn Koning en u. Hoe kwamen ze bij jullie terecht?
"Mijn manager belde op om te zeggen dat Netflix ons drieën op het oog had. Ik weet niet precies waarom, maar we spelen alle drie bij Toomler en hebben een solovoorstelling gehad. Ik denk dat het in mijn voordeel was dat ik al vaker in het buitenland had opgetreden."

"Ik moest volledig nieuw materiaal hebben voor de special, die afgelopen september werd opgenomen. Een aantal grappen zit nu ook in Fenomeen, dus de special is een goede ­teaser voor mijn voorstelling. Het was tof dat Netflix ons veel vrijheid gunde. We mochten meebeslissen over de montage en zelfs de vertaling."

Krijgt u dankzij deze special nu meer aanbiedingen in het buitenland?
"Niet concreet, maar zo'n ondertitelde special is een handig visitekaartje als ­boekers materiaal van me willen zien. Ik heb ook leuke berichtjes gekregen van kijkers uit Argentinië, Zuid-Afrika, een paar Duitsers en een jongen uit Frankrijk die me lekker vond."

U zei eerder dat u meer een verhalenverteller dan een grappenmaker bent. Waar komt die behoefte om te delen vandaan?
"Ik voel me op het podium vaak vrijer om mijn gevoelens te uiten dan bij vrienden. De persoonlijke dingen die ik vertel zijn niet altijd bedoeld als grap, maar omdat mensen erom lachen, kan ik het daarna loslaten. Mijn ex vond het niet leuk dat ik het over haar had in mijn voorstelling. Ik vertelde bijna een-op-een hoe het was uitgegaan. Vriendinnen van haar waren ook naar de show gekomen, dus die hoorden dat ook allemaal. Dat vond mijn ex echt verrot."

Rayen Panday
14 september 1983, Zaandam

1995-2002 Atheneum aan het Zaanlands Lyceum, Zaandam
2002-2013 Rechten aan de Vrije Universiteit, bachelor behaald in 2011
2008 Wint de persoonlijkheidsprijs op het Groninger Studenten Cabaret Festival
2010 Wordt vaste kracht bij het Comedy Café in Amsterdam
2011-2013 Eerste solovoorstelling Drie keer Rayen
2014-2015 Tweede voorstelling Vrijspraak
2016-2017 Derde voorstelling Niet verder vertellen. Wordt lid van Comedytrain/Toomler in Amsterdam en heeft een radiocolumn bij Gijs 2.0 op NPO Radio 2
2019 Vierde voorstelling Fenomeen en een eigen comedyspecial op Netflix, deel van de serie Comedians of the World

Rayen Panday is vrijgezel en woont in Zaandam.

Kinderfoto Beeld Privé-archief

"Maar als ik iets meemaak, moet het eruit. Ik was een keer enorm gefrustreerd en hoewel ik het niet had gepland, stond ik diezelfde avond ineens tien minuten over mijn toenmalige vriendin te praten. Ik speel altijd vanuit mijn emotie. Als ik een rotdag heb gehad, kan ik niet een knop omzetten. Het kleurt alles wat ik op het podium doe."

Vindt u het normaal om dat zo aan te pakken?
"Het is gek om het zo te doen, maar dat is wie ik ben. Vroeger was ik erg verlegen en ik had een strenge opvoeding, dus ik kon me niet uiten zoals ik wilde en had het gevoel dat niemand echt naar me luisterde. Op het podium heb ik wel de ruimte om me te uiten zoals ik dat wil."

Omdat mensen geld betalen om naar u te luisteren en niet kunnen terugpraten.
"Ja, als ik ze boei en laat lachen, zijn ze bereid te luisteren. Onder die voorwaarden wil ik graag vertellen wat er met me aan de hand is. Ik noem nooit namen, maar het blijft mijn kant van het verhaal en soms is dat spannend. Toen ik voor de ­eerste keer vertelde over mijn stalker in New York (zij kocht cadeautjes voor Panday en boekte hetzelfde hotel als hij, red.) was ik even bang en keek goed of ze niet in de zaal zat."

In uw vorige shows zette u uw ouders neer als schreeuwende, chaotische Hindoestanen. Wat vonden zij ervan dat u het komische gezinsleven met duizenden toeschouwers deelde?
"Heel leuk. Mijn vader hoopt dat mensen dingen uit ons gezin herkennen of juist anders over bepaalde zaken gaan nadenken. Hij is nu dus trots, maar dat heeft wel even geduurd. Hij was heel sceptisch over mijn comedy. Pas toen hij komiek Roué Verveer op Schiphol ontmoette, die zei dat ik lekker bezig was, begon hij erin te geloven. Mijn moeder vond het zonde dat ik stopte met mijn rechtenstudie, maar zag uiteindelijk ook in dat dit is wat ik echt wil."

In Fenomeen leest u ook de flauwe grappen voor van uw drie jaar oudere broer. Is er rivaliteit tussen jullie, helemaal nu u de bekende Nederlander bent?
"Vroeger was er wel competitie, maar vooral vanuit mij. Hij kan beter zingen en was beter in judo en voetbal. Maar hij is juist aardiger dan ik, veel minder een klootzak dan ik soms kan zijn. Hij bewondert wat ik doe, al moest hij er wel even aan wennen dat ik dankzij comedy ineens richting had in mijn leven. Hij kende me alleen als de jongen die altijd onvoldoendes haalde."

Dat u tot uw 31ste bij uw ouders woonde, was altijd een centraal thema in uw shows: Rayen het moederskindje. Hoe heeft dat u gevormd?
"Alle komieken hebben quirky trekjes. Ik was gewoon laat met alles; mijn studie, uit huis gaan, leren autorijden. Maar ik vond dat nooit raar."

U stopte na elf jaar met uw rechtenstudie, met alleen een bachelortitel, en had meer dan honderd autorijlessen nodig om te slagen. Kunt u moeilijk met vrijheid omgaan?
"Het was zeker wennen. Ik woon nu vier jaar op mezelf en vond het moeilijk om het ouderlijk huis los te laten. Mijn neef zei dat ik tien jaar achterloop op mijn volwassenheid. Ik denk dat het voor een groot deel kwam doordat ik niet wist wat ik wilde doen met mijn leven."

'Op het podium voel ik me heel vrij, maar daarbuiten ben ik meer teruggetrokken' Beeld Martin Dijkstra

"Rechten was het niet, maar wat dan wel? Ik wilde mezelf ook niet de financiële verplichting van een eigen huis opleggen als ik het toch niet kon betalen. Dus sukkelde ik door, thuis en met mijn studie. Toen ik comedy ontdekte, volgde de rest vanzelf."

Heeft u bepaalde dingen moeten inhalen?
"Mijn broer en ik mochten vroeger nooit uitgaan en ik heb geen wild studentenleven gehad. Een paar jaar geleden had ik wel het gevoel dat ik dat moest inhalen, maar ik ben er nu achter dat uitgaan niet bij me past. Ik ga veel liever wat drinken met vrienden of naar een comedyshow van iemand anders. Ik heb nu sowieso een veel leuker leven dan ik ooit dacht dat ik zou hebben."

Bij de registraties van uw shows zag ik veel jonge Surinaamse en Hindoestaanse vrouwen in de zaal, vaak met een verliefde blik in de ogen. Wat doet u met die aandacht?
"Die aandacht is er, maar ik houd dat op afstand. Ik vertrouw het niet helemaal als een vrouw je alleen als komiek kent. Op het podium voel ik me heel vrij, maar daarbuiten ben ik meer teruggetrokken."

U zegt in elke show dat u bindingsangst heeft. Bent u er al achter waarom?
"Ik ben nu met zo veel dingen bezig, dat ik het moeilijk vind om iemand toe te laten. Door mijn werk ben ik veel avonden van huis, dus ik wil niet echt tijd investeren om iemand echt beter te leren kennen. Ik wil de liefde niet de tijd geven die ze verdient."

Bent u niet bang dat de deur naar een eigen gezin op den duur dichtvalt?
"Dat zou kunnen. Ik wil op zich wel een gezin, maar comedy is mijn passie en prioriteit. Zelfs als ik kinderen zou hebben, moet het gezinsleven aansluiten op wat ik nu doe."

Wilt u dan een volgzame vriendin die thuiszit met de kinderen?
"Nee, dat ook weer niet. Of misschien juist wel, maar over een paar jaar."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden