Vijf vragen

Rake klappen geven mag, maar ze mogen niet té raak zijn

Een overvaller van een supermarkt in Osdorp werd maandag aangevallen door de klanten. Twee dagen eerder had een potloodventer in Zuidoost rake klappen gekregen. Hoeveel geweld mogen burgers eigenlijk gebruiken tegen een verdachte?

De politie en ambulancemedewerkers verlenen eerste hulp aan de man die in Zuidoost in elkaar werd geslagen, nadat hij had zijn geslachtsdeel had getoond aan een klein meisje. Beeld Screenshot

Is geweld onder bepaalde omstandigheden toegestaan?
Ja. In principe mag je anderen geen fysieke pijn doen, dat is een van de fundamenten van de rechtsstaat. We hebben met elkaar afgesproken dat het geweldsmonopolie bij de politie ligt en dat de rechter over de strafmaat gaat. Eigenrichting is niet toegestaan: burgers mogen elkaar dus geen pijn doen. Maar daar bestaan wel allemaal uitzonderingen op. Zo mag een burger die getuige is van een misdrijf, de verdachte aanhouden. Dat heet een burgerarrest. Daarbij mag dwang worden gebruikt.

'Dwang', is dat een eufemisme voor iemand in elkaar trimmen?

Nee. Het geweld mag niet verder gaan dan wat nodig is om te voorkomen dat iemand de benen neemt. Maar daar begint al het schemergebied, want waar ligt die grens dan precies? De beste manier om er zeker van te zijn dat iemand er niet vandoor gaat, is om zijn benen te breken. Of nog extremer: hem dood te slaan. Maar dat gaat dus nadrukkelijk 'verder dan wat nodig is'.

In dat geval loopt degene die de dief of overvaller een lesje wil leren, de kans zelf voor de rechter te komen. Overigens werden de vier mannen die in 2011 een inbreker van het Frans Ottenstadion aanhielden, waarbij de insluiper overleed aan de verwondingen die hij daarbij opliep, niet vervolgd. Het Openbaar Ministerie seponeerde eerst de zaak tegen drie van hen. Later werd ook de bewaker die de inbreker in de wurggreep had genomen, ontslagen van rechtsvervolging, omdat hij terminaal ziek was.

Wat gebeurde er in Osdorp en in Zuidoost?
Daar was het geen zaak van leven en dood, maar er werden wel rake klappen uitgedeeld. In Osdorp werd de man die met een mes een vestiging van Albert Heijn aan de Pieter Calandlaan had overvallen, door verscheidene klanten te pakken genomen. Hij moest aan zijn verwondingen worden behandeld.

Op het Wethouder Abrahamspad in Zuidoost sloeg de vader van een driejarige meisje een potloodventer het ziekenhuis in, nadat die het kind had meegelokt. De vader moest naar het politiebureau komen, maar mocht na verhoor weer naar huis.

Niks aan de hand dus?
Dat moet nog blijken. De officier van justitie gaat over de vraag of wel of niet vervolgd wordt. Dat de vader na afloop tegen AT5 zei dat hij hoopte dat iedere ouder zou doen wat hij had gedaan, maakt zijn eventuele zaak niet sterker.

Dit heeft te maken met wat in juridische termen noodweerexces heet. Dit houdt in dat als er buitenproportioneel geweld is gebruikt, de rechter er rekening mee houdt dat er heftige emoties meespeelden. Angst, woede, adrenaline: ze zorgen ervoor dat mensen soms wat harder slaan dan strikt noodzakelijk. De rechter is dan bereid om dat milder te beoordelen.

De opmerking van de vader tegen AT5 duidt op een zekere rationele afweging bij het toebrengen van het lichamelijke letsel bij de schennispleger. Dan zou het als mishandeling kunnen worden aangemerkt, mocht het tot een zaak komen.

Waar de grens precies ligt, blijft dus vaag?
'Het is nu eenmaal geen wiskunde, je kunt niet exact vaststellen welke hoeveelheid geweld je mag gebruiken,' zegt advocaat Sander Janssen van Cleerdin & Hamer advocaten. Hij was betrokken bij diverse zaken waarbij noodweer en noodweerexces en rol speelden. 'Het draait allemaal om proportionaliteit,' legt hij uit.

En dus mag er bij een burgerarrest meer geweld gebruikt worden om een kleerkast van twee meter groot onder controle te houden dan een man van 1,60 meter. Tenzij die een wapen heeft, dat verandert de situatie dan weer. Het is, kortom, een groot grijs gebied.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden