PlusAchtergrond

Radeloos, 7 uur zonder sociale media? ‘Maandag ging echt niet opeens het licht uit’

Een wereldwijde storing legde maandag grote socialemediaplatforms plat. Zeven uur lang geen Facebook, WhatsApp en Instagram, wat doet dat met een mens? ‘Sommigen zijn hun lifeline kwijt.’

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Zoals wel vaker op sociale media zagen sommigen al snel de humor in van de wereldwijde storing die maandag Facebook, Instagram en WhatsApp platlegde. ‘De kinderen kwamen net hun slaapkamer uit,’ twitterde @cindy70sgirl. ‘Wat zijn ze groot geworden!’

Uiteraard kwam ook de te verwachten babyboom voorbij en er werd opgeroepen om een minuut stilte te houden voor iedereen die de drie apps van de telefoon had verwijderd en opnieuw geïnstalleerd, en opnieuw, en opnieuw. Ook was er oog voor ondergesneeuwd leed. Wordfeud en Candy Crush deden het ook niet. En het kon altijd erger: het zou maandag maar net je verjaardag zijn.

Onrust

Er waren gebruikers die inderdaad verklaarden dat de grond onder hun voeten wegzakte, want hun leven was ten goede veranderd door FB, en het wegvallen daarvan zorgde voor onrust. Anderen vonden het wel lekker zo, of dachten aan die goede oude tijd.

Toch had de storing een flinke impact. “Sommigen raakten volledig in paniek,” zegt José van Dijck, hoogleraar Media en digitale samenleving. “Ze waren hun lifeline kwijt. Zeker financieel afhankelijke mensen, die hun hele verdienmodel aan Facebook en Instagram hebben gehangen, waren aardig de klos.”

Zeven uur verstoken zijn van sociale contacten is volgens Van Dijck voor hen bijna onoverkomelijk. “En dat zegt veel over de macht die Facebook met drie kanalen heeft over de publieke ruimte en hoe wij omgaan met elkaar. Vergelijk het met het telefoonverkeer, met meerdere providers. Als één telecombedrijf door een storing uitvalt, is het niet zo dat het hele telefoonnetwerk in Nederland uitvalt, of zelfs in de hele wereld.”

Ouder publiek

De populariteit van Facebook is tanende, maar dat betekent niet meteen dat het probleem zichzelf uiteindelijk vanzelf oplost, aldus Van Dijck. “Facebook is inderdaad vooral populair onder ouderen, alleen Instagram heeft een wat jonger publiek, en je ziet dat Facebook al desperate pogingen onderneemt om bijvoorbeeld met Instagram Kids een nog jonger publiek te trekken, van dertien jaar en jonger. Daar verliezen ze het van TikTok. Aan de andere kant hebben ze 3 miljard gebruikers. Die zijn niet zo heel snel teruggebracht. Al heb je dat wel in het verleden gezien met MySpace. Toen Facebook opkwam, en MySpace eenmaal tanende was, is het heel snel gegaan.”

TikTok niet te koop

TikTok opkopen, zoals Facebook eerder met Instagram deed, ziet Van Dijck niet zo snel gebeuren. “Ze hebben het een aantal keren geprobeerd, maar TikTok laat zich niet kopen. Het is een Chinees bedrijf, dat ligt gevoelig.”

Volgens sociaalwetenschapper Linda Duits, gespecialiseerd in populaire cultuur, vielen de gevolgen van de storing allemaal erg mee. “Het was op een maandagavond, dan is er geen man overboord. Wat ook meespeelt: het was gedeelde smart. Niemand kon posten, maar dat konden alle anderen ook niet. Er waren geen likes, maar niemand kreeg likes. Iedereen zat in hetzelfde schuitje. Het heeft vooral tot veel irritatie geleid, en misschien verveling.”

Wellicht was de storing ook goed voor het zelfbewustzijn, denkt Duits. Gebruikers werden met de neus op de feiten geduwd: ik kijk toch echt vaak op mijn telefoon. Duits: “Aan de andere kant blijkt uit verschillende onderzoeken dat mensen denken dat ze langer op apps zitten, dan ze er daadwerkelijk opzitten. Dat bewustzijn is er al.”

Hoogleraar Mediastudies Mark Deuze wijst op de enorme toename van sms, telefoon en andere apps zoals Twitter, Signal en Telegram. “Het gaat blijkbaar om contact, dat willen we niet kwijt. Op welk platform maakt niet uit. Maandag ging echt niet opeens het licht uit, en zijn we allemaal buiten gaan spelen.”

Toch wil Deuze de impact van Facebook zeker niet bagatelliseren. “De meesten van ons gebruiken Facebook voor verjaardagen, een succesjes te delen of een beetje contact met verre vrienden. Maar voor een aantal groepen is Facebook echt van levensbelang.”

Medische problemen delen

Naast de personen of kleine bedrijven die het platform als etalage en winkel gebruiken, noemt hij delen van de wereld waar pas sinds kort breedband is, zoals delen van Azië en Afrika. Daar is Facebook de startpagina van internet. Verder zijn discussiegroepen en communitypagina’s zeer populair, bijvoorbeeld onder vluchtelingen of kwetsbare mensen die hun medische problemen delen. En ten slotte noemt hij journalisten in conflictgebieden die voor hun bronnen of lokale fixers volledig afhankelijk zijn van Facebook. “Voor hen valt zonder Facebook en WhatsApp hun hele hebben en houwen uit de lucht.”

Zuckerberg in de tegenaanval

Frances Haugen, een voormalige Facebookmedewerker, heeft dinsdag in het Congres in Washington herhaald wat ze ook al dit weekend op tv zei: Facebook verkiest finan­ciële belangen boven de veiligheid van zijn gebruikers. Facebook weet volgens de klokkenluider uit eigen onderzoek dat zijn apps, zoals Instagram, de geestelijke gezondheid van sommige jonge gebruikers schaden. Maar toch kiest het bedrijf ervoor om daar niets mee te doen. Hetzelfde geldt voor algoritmes die verdeeldheid in de hand werken, aldus Haugen.

In een lange verklaring weerspreekt Facebook­topman Mark Zuckerberg de aantijgingen. De kwestie wordt volgens hem uit verband getrokken. Facebook zou er helemaal geen baat bij hebben mensen depressief of boos te maken. Dat zijn bedrijf winst belang­rijker vindt dan sociale aspecten, is volgens hem ‘gewoon niet waar’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden