Plus

PvdA en VVD langstzittende coalitie sinds de oorlog, maar feeststemming ontbreekt

Het kabinet van VVD en PvdA is maandag het langstzittende kabinet sinds de Tweede Wereldoorlog. Van feeststemming is geen sprake: het huwelijk dreigt op de valreep uiteen te spatten.

Premier Mark Rutte bereidt zich in het Torentje voor op de Algemene Beschouwingen. Beeld Bart Maat

Hij viert z'n eigen verjaardagen niet eens, wars als hij is van jubilea. Laat staan dat premier Mark Rutte deze week met slingers en taart z'n record als langstzittende premier gaat bejubelen. Ze hebben het dan weliswaar tegen alle verwachtingen in langer dan 1749 dagen met elkaar volgehouden - een record - maar Rutte vindt het geen reden voor feest. "Nee joh. Dat we de rit uitzaten tot aan de verkiezingen vond ik heel mooi, maar dat we het langstzittende kabinet zijn, komt puur door de trage formatie."

Natuurlijk speelt die al bijna een halfjaar durende formatie een rol, maar het is méér, zeggen verschillende bewindslieden. De economische crisis heeft de club bij elkaar gehouden. "Iedereen in de ministerraad voelde dat het land stabiliteit nodig had," zegt Lilianne Ploumen, PvdA-minister van Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking. "Het was geen easy ride. Af en toe was het flink vechten. Maar iedereen wist: er moet veel gebeuren."

Samen in het sportklasje
Ondanks de meningsverschillen bleven de verhoudingen jaren goed. Bewindslieden als Stef Blok, Sander Dekker, Klaas Dijkhoff, Ronald Plasterk, Ploumen, Martin van Rijn en Rutte zien elkaar zelfs twee keer per week in 'het sportklasje'. Ploumen: "Dan ga je ook eens op andere manier met elkaar om, letterlijk en figuurlijk, ha ha. In dat klasje gaan we flink aan de bak. Daar zijn we collega's zoals op elk ander kantoor. Gewoon gezellig."

Sinds de verkiezingen staan de verhoudingen onder zware druk. VVD en PvdA schaken inmiddels op twee verschillende borden. Rutte probeert - behalve 'de bv Nederland besturen' - al wekenlang een verbond te smeden van zijn VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. PvdA-leider Lodewijk Asscher weekt zich steeds verder los van het vicepremierschap om stevig oppositie te gaan voeren tegen Rutte's nieuwe kabinet.

Die dubbele petten wringen, bleek al voor de zomer. VVD en PvdA moeten, zolang er geen nieuw kabinet is, op Prinsjesdag een begroting presenteren.

Asscher kondigde aan dat niet voor spek en bonen te doen: het salaris van basisschoolleraren moet omhoog, anders stapt de PvdA uit het kabinet. De VVD vindt die eis on­gehoord voor een demissionair vicepremier.

De liefde is op
"In alle vijf kabinetten waarin ik heb gezeten, was de sfeer altijd goed. Totdat de liefde op is," zegt verkeersminister Melanie Schultz (VVD). "Dan kan het snel keren. Je hebt toch verschillende belangen. Dat zie je nu ook. We gaan niet rollebollend over straat, maar het is sinds de verkiezingen wel complexer. Al is dit eerder een politiek gevecht dan een persoonlijke vete. We discussiëren al lang over de lerarensalarissen, maar we kunnen er nog grapjes over maken."

Maandag komen Asscher en Rutte voor het eerst sinds de vakantie bijeen, met VVD-fractieleider Halbe Zijlstra en PvdA-vicefractievoorzitter Attje Kuiken, om de lerarensalarissen te bespreken. En dus is er een kansje dat de coalitie maandag klapt. Dat zou dan - ironie! - op de dag zijn dat het kabinet de boeken ingaat als het langstzittende sinds de Tweede Wereldoorlog.

"De sfeer is nu een beetje bedrukt," erkent Kuiken. "Maar het hoeft geen politiek spel te worden. We staan er inhoudelijk hetzelfde in." De ­liberalen betwisten die lezing: zij vinden dat een demissionair kabinet geen grote beslissingen mag nemen, zoals lerarensalarissen verhogen.

"De laatste maanden zijn vaak het probleem," zegt oud-PvdA'er Jan Pronk. Hij was minister van Ontwikkelingssamenwerking in Lubbers III, tot nu toe het langstzittende kabinet. "Ons belangrijkste probleem, de WAO-crisis, speelde ook vooral op het einde: eerder had je nog tijd om eruit te komen, op een gegeven moment moet je knopen doorhakken. Dan hangt het af van het leiderschap hoe het wordt beslist."

'Manager' Rutte, steevast geroemd om zijn pragmatisme, deed er de afgelopen jaren alles aan om de boel bij elkaar te houden. Schultz: "Als er een probleem is, blijft Mark er net zo lang op zitten tot het is opgelost. Hij zegt bij wijze van spreken: jullie mogen pas de kamer uit als het over is. Daardoor blijven irritaties nooit lang hangen. Premier Balkenende deed dat minder, die stuurde je weg om het zelf op te lossen."

Iets te grote woorden
Rutte heeft er ook wel belang bij om de PvdA te vriend te houden. Naar het zich nu laat aanzien, zal zijn nieuwe kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie de krapst mogelijke meerderheid hebben; het zal dus af en toe moeten leunen op de oppositie. De PvdA zal eerder plannen steunen dan scherpslijpers als PVV en SP.

Misschien dat hij de zaak weet te redden door geld apart te zetten voor de leraren met steun van de formerende partijen. Want Rutte's loyaliteit lijkt al te zijn verschoven naar de nieuwe partijen waarmee hij in zee wil.

PvdA-minister Jeroen Dijsselbloem zei gisteren nog sussend: "Er zijn iets te grote woorden gebruikt. We gaan het oplossen."

Rutte wil nog niet te veel vooruitlopen op zijn begrotingsbesprekingen met de sociaaldemocraten. "Ik ga ervan uit dat ze verstandig zijn," klinkt het dreigend.
Niet echt teksten die je verwacht aan de vooravond van een feestje.

Lubbers III heeft nu het record. Lubbers (l) en Kok (r) bij Beatrix, 1989. Beeld ANP

Onrust in D66

Een aantal D66-leden is boos. Ze eisen dat het snel mogelijk wordt dat een kind meer dan twee ouders heeft. In de formatie hebben D66 en VVD voorlopig met CDA en ChristenUnie afgesproken dat nog níet te regelen.

Eerst moeten de ­juridische gevolgen worden onderzocht. Verontruste D66'ers, vooral uit Amsterdam, zijn ontstemd. Zij wijzen de partijtop erop dat een staatscommissie vorig jaar onderzoek deed naar meeroudergezinnen en concludeerde dat een kind vier ouders moet kunnen hebben. Het kabinet zegde toe dat snel te regelen. D66-leider Pechtold noemt de kritiek 'voorbarig'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden