Plus

'Psychiatrische ouderen zelfredzaam? Het houdt wel ergens op'

Draaideurpatiënten, wachtlijsten en veel gedwongen opnamen: de psychiaters van kliniek De Nieuwe Valerius aan de Amstelveenseweg hekelen de gebrekkige nazorg voor psychiatrische ouderen.

De hulp aan psychiatrische ouderen staat onder druk: na hulp in de kliniek is er onvoldoende nazorg thuis. De vrouw op de foto komt niet voor in het artikel Beeld Roos Koole

"Ik wil naar huis," zegt Wilma Elsters. "Ik zit hier al vijf maanden. Ik hoopt dat het lukt met Pasen thuis te zijn." Elsters is 69 jaar. Ze heeft een bipolaire stoornis, darmproblemen en is 'valgevaarlijk' door een gebroken heup. Ze kwam binnen bij kliniek De Nieuwe Valerius met een manie; ze wisselde extreme vreugde en boosheid met elkaar af, en was erg 'ontremd'. Ze moest gedwongen worden opgenomen. Inmiddels is ze gestabiliseerd en klaar om naar huis te gaan.

Toch lukt dat niet. Naast haar psychiatrische probleem heeft ze ook lichamelijke problemen. "Daarom moet iemand me helpen in het huishouden," zegt ze. "De was doen, het huis een beetje schoonmaken. Maar er zijn wachtlijsten voor de thuiszorg."

Zoals mevrouw Elsters zijn er meer ouderen in De Nieuwe Valerius, de kliniek pal naast het VUmc. Er zijn ruim veertig bedden bezet en vijftien patiënten zijn klaar om thuis te worden verzorgd, maar daar stokt het. Het terugbrengen van het aantal bedden in de psychiatrie en ouderenzorg zou gepaard gaan met een toename van de intensieve zorg thuis, maar die is onvoldoende opgetuigd.

Een afdeling van GGZ inGeest onderhoudt de contacten met alle instanties en ­organisaties die de ambulante zorg leveren: zorgverzekeraars, gemeenten, thuiszorgorganisaties, verpleeghuizen en het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ). "Maar het loopt gewoon vast," zegt Marieke Schenk van dit transferbureau.

Druk op mantelzorgers
Het hiaat in de zorg voor psychiatrische ouderen leidt tot een hoop problemen. Herstelde ouderen houden bedden bezet op acute opnameafdelingen. Daarom is er een wachtlijst van ruim 20 ouderen die suïcidaal of psychotisch zijn. Dat legt weer een enorme druk op de mantelzorgers; familieleden die dag in dag uit waken naast hun moeder, uit vrees dat zij zichzelf in een onbewaakt moment iets aandoet.

15

De problematiek is ernstig: oudere psychiatrische patiënten in De Nieuwe Valerius gebruiken veelal meer dan 15 soorten medicatie.

De situatie zorgt ook voor draaideurpatiënten. "Kwetsbare ouderen die we hebben weggestuurd, zijn zo broos, dat ze twee weken later weer binnenkomen," zegt Didi Rhebergen, ouderenpsychiater bij De Nieuwe Valerius.

Dat de situatie op korte termijn verbetert, ziet Rhebergen niet gebeuren. De geboortegolf van na de Tweede Wereldoorlog is terug te zien in een grotere toestroom van psychiatrische ouderen.

Ten tweede neemt het aantal bedden door de landelijke afbouw af, terwijl de opbouw van intensieve ambulante zorg niet snel genoeg gaat, zoals het Trimbos-instituut vorig jaar ook constateerde. Tot slot lost het Pact voor Ouderen dat minister Hugo de Jonge onlangs lanceerde, de schrijnende problematiek niet op.

Rhebergen en haar collega's vragen zich ook af in hoeverre 'zelfredzaamheid' opgaat voor deze groep, zoals het kabinet nog betoogde bij de eerdere bezuinigingen in de ouderenzorg. Er zit simpelweg een grens aan wat psychiatrische ouderen aan zelfredzaamheid kunnen opbrengen, zegt Rhebergen.

Didi Rhebergen. Er is een wachtlijst voor ouderen die suïcidaal of psychotisch zijn. De psychiater van De Nieuwe Valerius ziet de situatie op korte ­termijn niet verbeteren Beeld Dingena Mol

De combinatie van psychiatrische problemen, lichamelijke aandoeningen, achteruitgang van het geheugen en het verlies van dierbaren maakt dat veel patiënten simpelweg meer zorg nodig hebben dan thuis leverbaar is. Dat oudere psychiatrische patiënten in De Nieuwe Valerius geregeld meer dan 15 soorten medicatie gebruiken - voor geestelijke en lichamelijke aandoeningen - toont de ernst van de problematiek.

Verschillende schotten
"Sommige patiënten kunnen en willen helemaal niet thuisblijven," zegt Sabina Vriend, ouderenpsychiater van de gesloten afdeling. "Er zit hier een man die de hele historie van de psychiatrie in zich herbergt. Hij zat tot de jaren negentig in een kliniek in de duinen en was stabiel, maar die werd gesloten. Toen kwam hij in een beschermdwonenproject in de stad, maar dat redde hij niet. Nu verblijft hij hier op een acute afdeling."

De verwardepersonenproblematiek, waaraan de politie de handen vol heeft, keert ook terug in De Nieuwe Valerius. Van de 21 patiënten van de gesloten afdeling zijn 16 mensen gedwongen opgenomen. Ze verwaarloosden zichzelf of zorgden voor overlast op straat. Via de rechter zijn ze in de kliniek gekomen.

"Dit zijn mensen die het land mede hebben opgebouwd, maar op hun oude dag zijn ze het haasje," zegt ouderenpsychiater Frits Oostervink.

"Het is stuitend hoe de maatschappij met hen omgaat. Veel te veel verschillende schotten verdelen de zorg, maar oudere psychiatrische patiënten vormen zich niet naar de manier waarop de zorg is georganiseerd."

De echte naam van Wilma Elsters is bekend bij de ­­redactie.

Bron: Nederlands Tijdschrift Geneeskunde Beeld Laura van der Bijl
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden