Plus

'Psychiatrie wordt een soort detentie-light'

De Eerste Kamer heeft dinsdag ingestemd met een wet voor verplichte behandeling van psychiatrische patiënten. De psychiaters die de wet moeten uitvoeren, hebben grote bezwaren. 'Incidenten zijn nooit uit te sluiten.'

De Eerste Kamer bespreekt de geestelijke gezondheidszorgBeeld anp

Pieter Prins is psychiater bij de crisisdienst in Utrecht en geneesheer-directeur van zorg­instelling Altrecht. Namens de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) dacht hij met zijn collega's mee over de nieuwe Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg.

Nu kunnen mensen die een gevaar voor zichzelf of hun omgeving vormen verplicht worden opgenomen, maar niet direct verplicht worden behandeld.

Op sommige punten is tegemoetgekomen aan de adviezen van Prins en zijn collega's, maar in grote lijnen zijn de psychiaters ongelukkig met de nieuwe wet.

Wat is uw bezwaar?
"Het eerste wetsvoorstel dateert van 2010, en was erop gericht mensen thuis gedwongen te behandelen. We hebben grote psychiatrische klinieken in het bos in Nederland immers grotendeels gesloten. Door een aantal gewelds­delicten, waaronder de moord op Els Borst door de schizofrene Bart van U., is de nadruk van de wet komen te liggen op de veiligheid van de samenleving. Dat is te ver doorgeschoten."

Hoe bedoelt u?
"De officier van justitie krijgt een grotere rol, en dat kan verkeerd uitpakken. Als iemand strafrechtelijk in de fout gaat, maar de officier weet dat hij een verdachte daarmee slechts een weekje binnen kan houden, zal met een schuin oog naar de psychiatrie worden gekeken. Want wij kunnen met onze wetgeving iemand wel een half jaar gedwongen behandelen."

"Het gebeurt echter heel vaak dat iemand zich vreemd gedraagt, daarbij het strafrecht overtreedt en toch geen psychiatrische aandoening heeft. Niet iedereen die gek doet, is psychiatrisch ziek. Maar als de officier dan vindt dat we toch moeten behandelen, terwijl daar psychiatrisch geen reden toe is, verwordt de psychiatrie tot een soort detentie-light. Dat is zorgelijk."

U vreest dat de psychiater maatschappelijke problemen moet oplossen?
"Ja. We worden een soort cipier van de maatschappij. Daarbij krijgen we van de wet taken die we helemaal niet willen. We mogen bijvoorbeeld gaan fouilleren en het huis van mensen doorzoeken op drugs. Dat is helemaal geen taak voor de psychiater, maar voor de politie. We hebben een witte jas, maar die wordt met de nieuwe wet voor de helft politieblauw. De taakverdeling loopt door elkaar. De politie heeft het geweldsmonopolie en wij het zorgmonopolie. Die duidelijke scheiding moeten we zo houden."

Heeft u nog andere bezwaren tegen de wet?
"Er wordt de indruk gewekt dat risico's worden uitgesloten en incidenten voorkomen, maar die zijn niet altijd uit te sluiten. Dat is geen vrolijke conclusie, maar het is wel de waarheid."

"Daarnaast leidt de wet tot verzwaring van de administratieve lasten, terwijl we daar al veel te veel tijd aan kwijt zijn. Ook is niet duidelijk hoe de financiële vergoeding werkt. We krijgen nu een vergoeding voor ons werk als we iemand behandelen, maar we gaan in de toekomst mensen onderzoeken die we niet behandelen. Hoe dat wordt vergoed, is onduidelijk."

Hoe pakt het uit als een wet wordt ingevoerd, terwijl uitvoerders van die wet zware bedenkingen hebben?
"Wij vinden het ook een vreemde gang van zaken. Gelukkig wordt de wet pas ingevoerd in 2020. Er moet nog veel worden uitgekristalliseerd. Het zal erop neerkomen dat zorg en politie in elke gemeente apart afspraken maken over hoe de wet in de praktijk wordt toegepast."

Zijn er ook positieve kanten?
"Familieleden van patiënten krijgen via de rechter meer mogelijkheden om een behandeling af te dwingen. Dat is een goede ont­wikkeling."

Aanpak verwarden in Amsterdam

In Amsterdam is al voorgesorteerd op een samenwerking tussen justitie en zorg. Sinds april loopt de pilot 'verwarde verdachten'. Daarbij kijken een officier van justitie en een psychiater gezamenlijk naar iemand die door politie is opgepakt. Ze beoordelen in samenspraak of iemand psychiatrische zorg nodig heeft, strafrechtelijk moet worden vervolgd of dat een combinatie nodig is.

Op die wijze kan worden voorkomen dat patiënten met justitie te maken krijgen, verdachten in de zorg belanden of mensen buiten het blikveld van justitie en zorg vallen. De pilot wordt uitgevoerd onder het dak van het actie­centrum veiligheid en zorg, waar ook de Top 600-aanpak is ondergebracht. De resultaten zijn tot dusverre veelbelovend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden