Plus

Project 1012 moet lukken, hoe dan ook

Tegen de klippen op houdt burgemeester Van der Laan Project 1012, de herinrichting en opschoning van de Wallen, draaiende. Vastgoedbelegger Syntrus Achmea komt hem helpen.

Beeld ANP

Vorige week ging de gemeenteraad akkoord met een tweede termijn van Eberhard van der Laan als burgemeester van Amsterdam. Hij wil een iets betere balans vinden tussen privé en werk, mogelijk door het afstoten van de hoofdverantwoordelijkheid voor Project 1012, gericht op het verbeteren van de Wallen en omgeving.

Van der Laan zou Van der Laan niet zijn als hij de zaken zou overdragen vóórdat een hobbel is genomen die al zeven jaar in de weg zit. In juni moet dat gebeuren, als de raad stemt over oprichting van 1012Inc, een investeringsvehikel dat met tientallen miljoenen aan publiek en privaat geld het aanzien van de Wallen moet veranderen.

Als dat is geregeld, draagt de burgemeester de zaak over aan D66-wethouder Kajsa Ollongren. Tot dan is '1012' van hem en niemand anders. Dat bleek toen in november de commissie Ruimtelijke Ordening het Wallenproject agendeerde. Tot dan toe deed alleen de commissie Algemene Zaken dat, waar de burgemeester namens het stadsbestuur het woord voert. Bij Ruimtelijke Ordening doet VVD-wethouder Eric van der Burg dat. Vanuit Japan, waar hij op werkbezoek was, maande Van der Laan '1012' van de agenda van Ruimtelijke Ordening af te halen. Zo kon hij niet werken, luidde de boodschap.

Draagvlak

Het onderstreept het belang van '1012', in 2007 begonnen door PvdA-leider Lodewijk Asscher. Op zijn instigatie zetten woningcorporaties miljoenen in om bordelen op te kopen en te transformeren tot woningen en reguliere bedrijfsruimte. Zo kon vrouwenhandel worden bestreden en moest duidelijk worden dat niet het geld uit de onderwereld het aanzien van de historische binnenstad bepaalt.

126 van de 470 ramen zijn nu gesloten, net als 26 coffeeshops. Maar door de economische crisis dreigde het project halverwege te stranden. Het draagvlak is ondermijnd door de nederlaag van de PvdA bij de raadsverkiezingen in 2014.

Tegenwind
Van der Laan is de enige resterende PvdA'er in het stadsbestuur, samengesteld uit wethouders van D66, VVD en SP. Partijen met reserves over de Wallenaanpak. De liberalen staan huiverig tegenover overheidsbemoeienis met de vrije markt. D66 wil gemeentelijk vastgoed afstoten. Ook groeit de twijfel of het opkopen van bordelen de vrouwenhandel terugdringt. Dat verklaart het besluit uit december om nog maar 37 in plaats van de geplande 83 ramen te sluiten.

Alle tegenwind maakt de ambities van Van der Laan niet minder. Naast de 37 ramen wil hij tot en met 2022 voor miljoenen panden laten opkopen. Ingewijden schatten de kosten voor het opkopen en opknappen van de bordelen op zo'n 20 miljoen. Dan zijn enkele miljoenen nodig voor overname van zeven panden van woningcorporatie Ymere. Met de jaarlijkse geraamde aankopen voor 5 miljoen kom je al gauw op zo'n 50 miljoen, exclusief beheerkosten.

Speurtocht

Waar komt dat geld vandaan? Uit openbare stukken is dat niet goed op te maken. Volgens het stadsbestuur is bij aanvang circa 25 miljoen voorhanden, deels ingebracht door vastgoedbelegger Syntrus Achmea. Al in 2009 gaf de gemeenteraad het college opdracht private partijen mee te laten betalen aan het Wallenproject. Er volgde een speurtocht naar investeerders in '1012Inc', zoals het beoogde vastgoedbedrijf heet. Er is moeilijk een lucratievere belegging op de Wallen te vinden dan een bordeel - dat opkopen en vervolgens met een andere bestemming verhuren, loont niet snel.

Eind 2014 meldde Syntrus Achmea zich. Dat bedrijf brengt in totaal 59 miljoen euro. In ruil mag het elders in de stad voor 150 miljoen aan woningen bouwen. Volgens Van der Laan was alleen zo een overeenkomst te sluiten. De deal over 750 nieuwe woningen bespaart Syntrus deelname aan openbare inschrijvingen, met ongewisse uitkomst en hoge kosten.

De afspraken stuiten op weerstand bij VVD en vooral D66. In 2009 maakte het stadsbestuur juist een eind aan de gewoonte ontwikkelaars mooie plekken in de stad te gunnen in ruil voor minder winstgevende investeringen elders; dat kon leiden tot schimmige deals met integriteitsrisico's. Bij andere ontwikkelaars zal deze overeenkomst wel vragen oproepen, zei wethouder Van der Burg in januari.

Veto
Net als de andere grote partijen in 1012Inc krijgt Syntrus Achmea met dertig procent van de aandelen een vetorecht bij belangrijke besluiten. En al benadrukt Van der Laan Syntrus' intentie om jarenlang betrokken te blijven bij de Wallen, de heel kleine lettertjes in de raadsstukken geven het bedrijf het recht op ieder moment de samenwerking te evalueren.

Oud-beurshandelaar Cees Krijnen, die lange tijd vergeefs onderhandelde met Syntrus Achmea over een particulier fonds als onderdeel van 1012Inc, waarschuwde Van der Laan begin dit jaar per brief voor een te dominante positie van Syntrus Achmea. 'Wij doen een persoonlijk appèl aan u als burgemeester door niet één firma het exclusieve recht te geven een groot deel van de binnenstad van onze hoofdstad te kopen en ook nog compensatie te bieden.'

1012Inc moet jaarlijks vier procent dividend uitkeren. Daartoe wordt het bezit ingebracht van NV Stadsgoed, dochterbedrijf van woningcorporatie Stadgenoot, die de afgelopen jaren voor tientallen miljoenen vastgoed rond de Wallen opkocht. Dertig procent van de panden van Stadsgoed staat buiten 1012. D66 en VVD staan huiverig tegenover het inbrengen van dat vastgoed. 1012Inc moet niet het vastgoedbedrijf worden voor de hele binnenstad. Maar, zegt Stadgenoot: 'Zonder deze panden valt het financiële fundament deels onder de onderneming vandaan.'

Een andere heikele kwestie betreft de NV Zeedijk. Dit publiek-private vastgoedbedrijf werd in 1985 opgericht om de verloedering op de Zeedijk te bestrijden, met een aanpak die lijkt op die van 1012Inc: panden opkopen van dubieuze eigenaren en een andere bestemming geven. Van der Laan oppert de NV Zeedijk op te laten gaan in 1012Inc. Ook dat wekt verzet in de raad. De NV heeft de kennis en kunde, menen de critici. Waarom die verruilen voor een vastgoedbedrijf dat zijn bestaansrecht nog moet bewijzen?

Beeld Tzenko Stoyanov
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden