PlusReportage

Proef met preventief fouilleren: ‘Dit zet echt geen zoden aan de dijk’

Na veel gedoe is deze maand de proef met preventief fouilleren begonnen. Op het Waterlandplein in Noord verliep de actie in een zéér gemoedelijke sfeer.

Peventief fouilleren op het Waterlandplein in Noord: 'aselect, zonder aanzien des persoons.' Beeld Marc Driessen
Peventief fouilleren op het Waterlandplein in Noord: 'aselect, zonder aanzien des persoons.'Beeld Marc Driessen

Het zonnetje schijnt, de vogeltjes fluiten en op het Waterlandplein wordt een 72-jarige vrouw met twee Hematassen en een net iets te winters wollen vest gefouilleerd. Ze houdt haar armen wijd, terwijl een vrouwelijke agente voorzichtig langs haar lendenen gaat. Nee, wapens heeft ze niet bij zich. En ja hoor, natúúrlijk mogen de agenten even in haar tassen kijken, geen probleem.

Van een al te grondige controle van de boodschappentassen is geen sprake: de agente hoeft niet diep te graven om te zien dat het hier gaat om van die typische donderdagmiddagboodschapjes. Trapemmerzakken, duizenddingendoekjes en nog zo wat ongevaarlijk spul.

Eén op de vijf

De vrouw, die niet met haar naam in de krant wil, had de pech dat ze de vijfde voorbijganger was, hier aan de zijkanten van het Waterlandplein in Noord. Of pech, zo moet je dat niet zien, zegt ze. “Het loopt de spuigaten uit met die wapens, het is goed dat ze daar nu op controleren. Ík heb niks te verbergen.”

Dat deze vrouw gecontroleerd werd, is het gevolg van het voornemen van burgemeester, politie en justitie in 2019 om gericht te controleren op wapenbezit. De burgemeester pleitte er al een tijd voor, maar preventief fouilleren ligt gevoelig, omdat het in de praktijk vaak leidt tot etnisch profileren. Daarom is besloten een proef te houden om te zien of deze aanpak ‘een bijdrage kan leveren aan de veiligheid van Amsterdam en Amsterdammers’.

‘Aselecte controle’

Het gevolg: er wordt ongericht gecontroleerd. “Aselect, zonder aanzien des persoons,” zegt Karin van Baarle, portefeuillehouder Jeugd en Wapens bij de politie. Dat er dus tijd en energie wordt besteed aan het controleren van mensen van wie het, op z’n zachtst gezegd, vrij onaannemelijk is dat ze een ploertendoder of een doorgeladen revolver op zak hebben, is daarvan de consequentie. “Dat zijn nu eenmaal de voorwaarden die we hebben afgesproken.”

Woensdag al werd er afgetrapt in de Dapperbuurt, samen met Bijlmer-Centrum, Burgwallen Nieuwezijde, Geuzenveld en de omgeving van het Waterlandplein de buurten waar in september vijftien preventieve fouilleercontroles worden gehouden. Drie per buurt, op verschillende dagen en tijdstippen, om eventuele bezitters van verboden wapens niet wijzer te maken.

Enkele messen ingenomen

Bij de actie in de Dapperbuurt werden volgens de politie al ‘enkele messen’ in beslag genomen. Het illustreert volgens Van Baarle de ernst van de kwestie. “Als je bij aselecte controles dus al meerdere wapens tegenkomt, dan kun je ervan uitgaan dat wapenbezit een echt groot probleem is.”

Daar denkt niet iedereen hetzelfde over. Peter van de Wijngaart, die woensdag als waarnemer aanwezig was in de Dapperbuurt, zegt dat er welgeteld één mes in beslag is genomen. “Andere ‘wapens’ waren bijvoorbeeld breekmesjes en een paar zakmessen. Dat ene mes was van een klusjesman die in zijn busje ook allerlei ander gereedschap had. Dat kun je een wapen noemen, maar dan trek je verkeerde conclusies als je zegt dat dit bevestigt dat er een groot probleem is.”

Wie dacht dat passanten op het Waterlandplein geërgerd zouden reageren als ze zonder enige aanleiding staande worden gehouden en een controle moeten ondergaan, komt bedrogen uit. Alle voorbijgangers tonen begrip voor de agenten en werken soms zelfs enthousiast mee. De sfeer is gemoedelijk te noemen.

Twee jongens met truien aan waarop in grote letters ‘Banlieue’ staat, halen op verzoek gewillig hun sleutelbos uit hun zak en keren hun fannypacks binnenstebuiten. “Ik vind het wel slim eigenlijk. En ik zie dat er niet alleen Marokkaanse jongens worden gecontroleerd, maar iedereen. Kunnen Nederlanders ook eens meemaken hoe dat voelt.”

Waarnemers

Ook aanwezig op het plein zijn drie ‘burgerwaarnemers’, vrijwilligers die erop toezien dat agenten zich niet schuldig maken aan etnisch profileren. Daar was nog enig gedoe over, want politiebond ACP stelde onlangs dat politiemensen dit opvatten als een motie van wantrouwen. Op hun beurt wilden de bonden bij de acties eigen waarnemers inzetten.

Die laatste groep was op het Waterlandplein niet zichtbaar, maar burgerwaarnemer Paul Scheerder wel. Hij staat kritisch tegenover de proef, dat wil hij eerlijk toegeven. “Ik vraag me af of het meerwaarde heeft. Stel: je pakt een paar mensen hun mes af. Dat zet geen zoden aan de dijk, dat is een druppel op een gloeiende plaat. Afschrikkende werking? Tja, misschien wel, maar dan moet je niet zo kleinschalig te werk gaan als nu.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden