Plus

Presidentskandidaten in Amsterdam: Hillary gaf een lezing, Donald was arrogant

Zowel Donald Trump als Hillary Clinton heeft Amsterdam ooit bezocht. Clinton wilde speechen over vrouwenrechten, naar het Rijksmuseum en het Anne Frankhuis. Trump wilde met zijn limousine over de wallen rijden.

Hillary Clinton in het Achterhuis Beeld anp
Hillary Clinton in het AchterhuisBeeld anp

Het was dinsdag 27 mei 1997, tegen tien uur 's ochtends, dat de Boeing 727 van de Amerikaanse luchtmacht op Schiphol landde. Vier dagen daarvoor had burgemeester Patijn een telefoontje gekregen van de Amerikaanse ambassadeur.

Vanwege de herdenking van vijftig jaar Marshallhulp zouden de Amerikaanse president Clinton en zijn vrouw naar Nederland komen. Dat bezoek en de gigantische veiligheidsoperatie die erbij kwam kijken was al maanden in voorbereiding.

First Lady
Alleen: de First Lady had besloten om een halve dag eerder af te reizen, zodat ze Amsterdam eens kon bezoeken. Kon er nog wat geregeld worden?

Het is fris voor de tijd van het jaar, zo'n twaalf graden, als de 49-jarige Hillary Clinton voor het eerst voet zet op Nederlandse bodem. In een felroze jas daalt ze de vliegtuigtrap af. Daar wordt ze opgewacht door premiersvrouw Rita Kok, die formeel gastvrouw is.

Samen met Anne-Lies de Hommel, destijds hoofd van de afdeling Externe Betrekkingen van de gemeente, en een hofdame van de koningin heeft Kok in een paar dagen een programma samengesteld. Terwijl Clinton zich nog even opfrist worden nog snel de namen van de Nederlandse mensen die ze die dag gaat ontmoeten in fonetisch schrift gezet: 'har-rie moe-lies', bijvoorbeeld.

Even voor twaalf uur komt Clinton, onder groot applaus, in een lichtblauw-groen mantelpakje de Lutherse Kerk aan het Spui binnen voor een toespraak. Omdat Clinton het graag over vrouwenrechten wilde hebben, heeft De Hommel ervoor gezorgd dat de zaal vol zit met ambitieuze vrouwen. Zo'n zeshonderd in totaal.

Rechten voor vrouwen
"It's an honour for me to be here," begint Clinton haar speech, waarna ze grapt dat er helaas geen tijd is voor de many activities waar haar man Bill van genoot toen hij hier in zijn studententijd een paar keer was.

Daarna wordt ze serieus: ze roemt de ontwikkelingshulp van Nederland, pleit voor meer rechten en scholing voor vrouwen en stelt dat de wereldeconomie in elkaar stort zonder werkende vrouwen.

Rita Kok, Hillary Clinton en Prinses Margriet. Achter hen schipper Gerrit Dodewaard Beeld Marcel Antonisse
Rita Kok, Hillary Clinton en Prinses Margriet. Achter hen schipper Gerrit DodewaardBeeld Marcel Antonisse

Wat Rita Kok vooral is bijgebleven van de ontmoeting, is hoe goed Clinton was ingevoerd. In alle onderwerpen. "We zaten eens met zijn vieren in de auto, ook met Wim en Bill erbij, toen het over de financiering van de sociale zekerheid ging. Zij wist er echt heel veel van, ik was echt onder de indruk."

Aan het werk
Tijdens de tocht door Amsterdam is er weinig tijd voor dit soort gesprekken. Er is een vol programma, en tussendoor is Clinton vaak in gesprek met haar medewerkers. Kok: "Eigenlijk was ze gewoon de hele dag aan het werk."

Na de speech volgt een boottocht naar het Rijksmuseum. Gerrit Dodewaard, destijds de schipper, herinnert zich er nog maar weinig van.

"Ik heb zo veel beroemde mensen gevaren en het is eigenlijk altijd hetzelfde. De marine komt van tevoren met duikers om even onder de boot te kijken. Daarna vaar ik mijn rondje." Met twee BMW's en een boot volgen Amerikaanse veiligheidsagenten de stoet. De Amsterdamse politie zet honderd extra agenten in.

Hillary Clinton met Ronald de Leeuw voor de Nachtwacht Beeld Capital Photos
Hillary Clinton met Ronald de Leeuw voor de NachtwachtBeeld Capital Photos

Aan boord, waar een lunch met lam en asperges wordt geserveerd, wordt Clinton voorgesteld aan mensen uit de kunst- en cultuursector. Zo zit ze onder meer aan tafel met Harry Mulisch, Hans van Manen, Willem Nijholt en Rudi Fuchs. "Op een gegeven moment werd er vanaf kade gezwaaid en gewezen," herinnert Fuchs zich. "Maar dat was niet voor Hillary, maar voor Harry. Die zat natuurlijk bij het raam en de mensen herkenden eigenlijk alleen hem."

Afstandelijk charmant
Waar er precies over werd gesproken, weet Fuchs zich niet meer te herinneren - Harry Mulisch schreef er niets over in zijn dagboek - maar het bleef aan de oppervlakte. Fuchs omschrijft Clinton als een 'afstandelijk charmante' vrouw, die het nemen van enige stellingname handig wist te ontwijken. "Ze was getraind om gesprekken zo te laten verlopen dat er geen enkele discussie of conflict kon ontstaan."

Ronald de Leeuw, die als directeur van het Rijksmuseum de rondleiding verzorgde, staat vooral het moment bij dat ze voor De Bedreigde Zwaan van Jan Asselijn stonden.

De Leeuw legde haar uit hoe het schilderij later politiek werd geduid en werd gezien als allegorie op de moord op Johan de Witt. "How wonderful, how remarkable," zei Clinton. "I must tell my husband that in case something terrible would happen to him, he may turn into a beautiful swan."

Een warm mens
Het officiële programma eindigde in het Anne Frankhuis, waar Clinton arriveerde in een gepantserde zwarte Cadillac, met een kenteken uit Washington. "Tijdens de rondleiding liet ze duidelijk haar emoties blijken," zegt de toenmalige directeur Hans Westra. "Dat strookt niet met het imago dat ze nu heeft, maar in klein gezelschap is ze niet zo. Ik vond het een warm mens."

Daarna verliet Clinton de stad, om alleen in 2003 nog eens terug te komen om haar autobiografie Mijn Verhaal te promoten.

De Volkskrant sprak de volgende dag van een 'keurig, toeristisch vrouwenprogramma' waarbij niets herinnerde aan 'Hillary's vroegere ambitie om samen met de president politiek te bedrijven'.

De Hommel is het daar niet mee eens. "Het zwaartepunt lag echt op haar lezing over vrouwenrechten. Daar hebben we een cultureel programma omheen gebouwd. Maar Clinton liet toen al zien dat ze een sterke, geëmancipeerde vrouw met een eigen ambitie is."

Hillary Clinton op Schiphol Beeld Ed Oudenaarden
Hillary Clinton op SchipholBeeld Ed Oudenaarden

De Wallen zijn leuk, wist Trump, die wilde hij zien

Ook Donald Trump is in Amsterdam geweest. Na een flitsbezoek in 1988 aan een jachtwerf in het Friese Makkum ging hij nog even lunchen bij Hotel de l'Europe. Journalist Lieke Moorman reed mee in de limousine.

Het was ergens aan het einde van de zomer van 1988, vroeg in de ochtend, dat de Boeing 727 van de Amerikaanse zakenman Donald Trump op Schiphol landde.

In de maanden daarvoor had de dertigjarige freelance journalist Lieke Noorman al talloze malen contact gehad met Trumps secretaresse over een interview. Dat begon toen ze een tijdje in New York was, waar ze voor het eerst hoorde van de 42-jarige zakenman, die grote stukken van de stad opkocht om daar gigantische luxueuze torens met zijn eigen naam erop neer te zetten.

Klapstoel in limousine
Het lukte Noorman niet om in New York een afspraak te maken, maar eenmaal terug in Nederland had ze geluk: zijn secretaresse informeerde haar dat Trump een flitsbezoek aan Nederland zou brengen om te kijken bij een scheepswerf in Makkum.

Daar lag het 86 meter lange superjacht dat Trump net voor 29 miljoen dollar had gekocht van de Sultan van Brunei. In Makkum werd het schip helemaal verbouwd tot de Trump Princess. Na aankomst op Schiphol zou Trump meteen met een helikopter naar de werf vliegen, maar bij terugkomst op de luchthaven zou hij wel even tijd hebben voor een interview.

Die tijd had hij uiteindelijk niet, want Trump besloot dat hij nog even in Amsterdam wilde kijken. Wel mocht Noorman een stukje meerijden op het klapstoeltje in de limousine, tegenover Trump en zijn - tegenwoordig voormalige -echtgenote Ivana.

Uitzicht op de grachten
De wallen zijn leuk, zo had Trump vernomen, dus daar wilde hij naartoe. "Zijn die vrouwen wel gekleed?" vroeg Ivana aan de chauffeur, waarna ze besliste dat ze maar beter konden gaan lunchen. "Zij wilde ergens eten met uitzicht op de grachten," vertelt Noorman. "Hij wilde eten bij het beste restaurant van de stad. Dus reed de chauffeur naar Hotel de l'Europe."

Ivana en Donald Trump op het jacht dat in Makkum werd verbouwd Beeld Tom Gates/Getty
Ivana en Donald Trump op het jacht dat in Makkum werd verbouwdBeeld Tom Gates/Getty

In de auto bleek Trump niet veel zin te hebben in het interview. In ieder geval niet in de kritische vragen die Noorman voor hem had. Zorgde de bouwwoede van Trump er niet voor dat New York City alleen een plek voor miljonairs en miljardairs werd, zo wil ze weten.

Trump reageerde niet en wendde zich, over het hoofd van Noorman, tot de passagier voor in de auto. "Hoorde je die vraag, John? Dit wordt zeker niet het positiefste verhaal over mij. What the hell."

Arrogante eikel
"Zo neerbuigend," zegt Noorman nu. "Het was zo'n arrogante eikel." Op een gegeven moment vroeg Trump zelfs of ze even geen vragen meer wilde stellen, zodat hij 'tenminste nog iets van Amsterdam kon zien'. In haar verhaal in Avenue schreef ze hoe ze op dat moment met de gedachte speelde om hem uit de auto te gooien.

Het interview eindigde voor de deur van l'Europe, maar vlak daarvoor, op het Weteringcircuit, vroeg ze Trump nog wel even naar zijn presidentiële ambities, die hij in 1988 ook al had.

"Een heleboel Amerikanen zijn het net zo spuugzat als ik dat iedereen ons maar ongegeneerd misbruikt. Het grote publiek zit waarschijnlijk te wachten op een controversiële figuur, die korte metten maakt met die profiteurs­praktijken." Hij glimlachte naar Ivana. "Ik ben misschien nog iets te jong om president te zijn. Ik wacht nog even."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden