PlusAchtergrond

Postzegel­architectuur: woningen op onmogelijke kavels in de stad

Gepuzzel op de vierkante centimeter is voorafgegaan aan een paar nieuwe projecten in het centrum. Het heeft veel moeite en denkwerk gekost, maar het resultaat is verrassend en inventief.

De trap aan de buitenzijde is ook te zien als een groeicurve van het bedrijf.Beeld Eva Plevier

Voor de een heeft het twaalf jaar geduurd om zijn droom te realiseren, voor de ander elf: het kost dus nogal wat tijd, energie en geduld om persoonlijke architectuur te bedrijven in en rond het centrum van Amsterdam. Postzegel­architectuur is het, gebouwen of woningen op onmogelijke kavels, op stukjes grond die vergeten leken, weggestopt achter schuttingen of muurtjes met graffiti.

Toch zijn er na veel gepuzzel pareltjes verrezen, waarvan we er twee kiezen: het nieuwe kantoor van ontwerpbureau Thonik op de hoek van de Grensstraat/Wibaut­straat en de woning van Erik Workel en Joost Wolters in de Willemsstraat, hoek Brouwersgracht. Het eerste is een ontwerp van Thomas Widdershoven (samen met MMX Architecten), het tweede van Bureau Lada met de architect Erik Workel als opdrachtgever.

Thonik vulde een gat aan de Wibautstraat, nota bene een stukje stoep begrensd door een blinde gevel. Nu al is te voorspellen dat dit als een magneet gaat werken op architectuurtoeristen: Amsterdam heeft er een markant object bij, dat de anonieme Wibautstraat van vroeger voorgoed kleur heeft gegeven. Zwart-wit in dit geval. Het patroon is ontleend aan het lettertype voor de Olympische Spelen van Mexico in 1968.

De grafisch ontwerpers vroegen eerder MVRDV een kantoor te ontwerpen. Dat leidde tot een feloranje blok op het terrein achter de vroegere Volkskrant, wat zo veel oproer in de buurt veroorzaakte dat het in appelgroen werd overschilderd. Het nieuwe kantoor is al net zo spraakmakend. Een zwart-wit patroon van samengeperst papier (trespa) bedekt de gevel met een trap aan de buitenkant als blikvanger: het is op en top grafisch kun je zeggen. Die trap is zelfs op te vatten als een groeicurve. Balkons met zwart-witte balustrades steken brutaal uit de gevel, het glas is licht spiegelend. Het torentje telt zes etages met een dakterras als bekroning – een plek om te verpozen, te lunchen of gewoon richting de Amstel te staren.

Groene wand

Overbodig te zeggen dat dit kantoor volledig contrasteert met de aanpalende Grensstraat en zijn negentiende-eeuwse bebouwing. Geen klachten uit de buurt, hooguit over de horeca op de begane grond van het kantoor, die de gemeente graag wil om de levendigheid te vergroten. In overleg met de buren heeft Thonik de achterwand bekleed met gaas zodat hier een groene wand kan gaan klimmen.

Vijf bouwlagen op een vlekje van 32 vierkante meter, met een zo dun mogelijke gevel.Beeld Eva Plevier

Zo extravert als dit kantoor, zo bescheiden is het torenhuis van Bureau Lada. Dat de kavel lang onbebouwd was, komt door de ongemakkelijke driehoekige vorm en de 32 vierkante meter van het perceel. Voeg daar een raam van de buurvrouw bij, en het is begrijpelijk wat een gepuzzel het moet zijn geweest om een torentje hier te laten passen. Dat raam van de buren verklaart de merkwaardige driehoekige uitsnede aan de achterzijde. Een courante ruimte had het toch niet opgeleverd.

Grondprijs

Beletsel was aanvankelijk de hoge grondprijs, tot de gemeente en Workel elkaar vonden in de residuele grondwaarde. Die is een stuk schappelijker dan de commerciële prijs. Zo’n deal lijkt de sleutel voor toekomstige projecten: alleen door die kosten in toom te houden, kan postzegel­architectuur lukken. Zo niet, dan blijft de stad zitten met raadselachtige braakliggende terreintjes. Stedenbouwkundige winkeldochters.

Een bruin gepatineerde zinken wand en dakbedekking vormen de huid van het torenhuis, waarmee het zich als een kameleon voegt in de tint van de Willemsstraat. Je ziet het en tegelijk zie je het niet. Baksteen wilde Wolkers niet gebruiken, dat zou een te dikke gevel opleveren. Als er zo gewoekerd moet worden met de ruimte, telt elke centimeter. Dat geldt ook voor de dunne trespagevel bij Thonik en de trap buitenom. Maak van de nood een deugd, moeten de ontwerpers hebben gedacht.

In het torenhuis ontsluit de trap aan de blinde achterkant vijf etages. Binnen is het verrassend te zien hoe licht de vertrekken zijn en welke uitzichten de bewoners hebben op de Brouwersgracht en de Willemsstraat. Zulke cadeautjes zijn niet tevoren bedacht, want bij het ontwerpen op deze onmogelijke kavels is niet alles uit te tekenen.

De gemeente heeft een aparte projectleider die helpt bij het vinden van dit type onverwachte kavels en de omgang met regels en procedures. Dat lijkt geen sinecure, gezien de lange looptijd van deze projecten. Want behalve geld moet een initiatiefnemer een hoop geduld op zak hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden