Plus

Pornografie in Nederland heeft nu eigen naslagwerk

Blootfoto's en pornografische verhalen hebben met het gedegen Onder De Toonbank hun naslagwerk en viespeuken van toen krijgen aandacht op exposities in Amsterdam en Den Haag.

De schilder en zijn model, een knipoog naar Vermeer (afbeelding uit Onder De Toonbank).Beeld -

Op de lagere school vonden we het destijds een reuzengrap.

"Hee, pssst, wil je een vies boekje lezen?"

En als de aangesprokene dan gretig ja zei, sloeg je toe; "Moet je een Donald Duck door de stront halen."

Vieze boekjes, zeggen mensen dat nog wel? In de hoogtijdagen van de pornografie, de jaren zeventig, was het de gangbare term voor tijdschriften met blootverhalen en vooral blootfoto's.

Ze verschijnen nog steeds, maar het gaat om een te verwaarlozen markt nu je met maar een paar muisklikken de meest expliciete beelden kunt oproepen. Chick en Candy, pornobladen die in de jaren zeventig met gemak een oplage van meer dan 100.000 exemplaren haalden, hebben het loodje gelegd.

Voor dat in de vergetelheid verdwijnt is er nu een lijvig en gedegen boekwerk over de geschiedenis van pornografie en erotica in Nederland en Vlaanderen, Het voorwoord van Onder De Toonbank werd geschreven door Peter J. Muller.

De man die eind jaren zestig Candy bedacht en ook lang uitgaf, ziet er de lol wel van in, zo'n deftig boek over een ooit zo omstreden onderwerp: 'Alsnog krijgen in dit werk de duistere handelaren in walgelijke geschriften, de zwijnen die schreven voor de zwijnen door de culturele elite een dikverdiende veer in de reet gestoken.'

Hangers en staanders
Negen gespecialiseerde auteurs buiten zich in evenzoveel hoofdstukken over diverse aspecten en tijdperken. Bij elk hoofdstuk hoort een uitgebreide literatuurlijst, die is opgedeeld in primaire en secundaire literatuur. Maar de dorre taal die vaak hoort bij wetenschap ontbreekt gelukkig volledig in Onder De Toonbank. De auteurs schrijven met vaart en vaak ook humor.

Behoorlijk vermakelijk is bijvoorbeeld het hoofdstuk waarin Th. van Os schrijft over homoporno. Een blote meneer uit 1925 is volgens hem de eerste Nederlandse homo­pornofoto. Maar daarop zien we weliswaar 'een stevige hanger, maar geen staander.'

Die 'staander' is er wel op een foto uit '28: we zien een fris jongmens in het bos, zijn wandelkledij houdt hij aan, maar uit de gulp van zijn corduroy korte broek steekt wel zijn geërecteerde lid. Probeer daarbij maar eens niet aan Gerard Reve te denken.

Behalve veel te lezen valt in Onder De Toonbank vooral ook veel te kijken. Illustraties zijn uitzonderlijk in boeken van uitgeverij Van Oorschot, die vooral in literatuur van het zwaardere soort doet. Hier krijgen ze ruim baan.

Met geamuseerde verbazing kijk je naar foto's uit die pornoboekjes uit de seventies. In de sportschool kwam men nog niet, haar mocht onbelemmerd groeien. Iets opwindends, laat staan aanstootgevends valt er nog maar moeilijk in te ontdekken: het ziet er behalve lullig soms regelrecht gezellig uit.

Doorluchtige daden
Die seventiesporno stond in Nederland in een lange traditie. Er werden hier in de zeventiende eeuw al 'vuile boekjes' vol 'vuile plaatjes' uitgegeven. De dwaelende hoer was in 1677 waarschijnlijk het eerste Nederlandse pornoboek.

De uitgever ervan werd bij de schout op het matje geroepen, maar kwam er met een boete van één florijn vanaf. Helaas zijn de pornografische prenten bij De Dwaelende Hoer nooit teruggevonden.

Ander materiaal uit die tijd, waaronder het wonderlijk getitelde De Doorluchtige Daden van Jan Stront, opgedragen aan het kackhuys is wel bewaard gebleven. Het is te zien op de tentoonstelling Porno Op Papier, die tegelijk met het verschijnen van Onder De Toonbank werd geopend in het Haagse Museum Meermanno.

Of het niet op kan, is in de Amsterdamse OBA ook nog eens de De Schaamte Voorbij te zien, een tentoonstelling over 'hartstocht tussen vrouwen' in de literatuur, waarop ook lesboporno aan bod komt.

Diverse auteurs: Onder De Toonbank, pornografie en erotica in de Nederlanden (Van Oorschot, €49,99). Porno Op Papier, Museum Meermanno, Den Haag, t/m 24/6. De Schaamte Voorbij, OBA, Amsterdam, t/m 22/6.

Het tweewekelijkse Nimf geeft op de omslag een voorschot.Beeld -
Detective Jo Durand komt op zijn werk veel afleiding tegen.Beeld -
Of dit ook gezellig bleef?Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden