Review

Pop: Dolf Hell en Frits Jonker - De muzikale verleiding****

Elders in de wereld heette hij meestal gewoon een Deux Chevaux, maar in Nederland had iedereen het over een Eend, een Lelijke Eend nog wel. De Franse directeur van Citroën Nederland was aanvankelijk pas amusé toen hij het hoorde. Later wisten reclamedeskundigen hem ervan te overtuigen dat hij wel gek zou zijn als hij geen gebruik zou maken van die bijnaam. Het afwijkende, volgens sommigen ronduit lelijke uiterlijk van de Citroën 2CV werd verheven tot - zoals reclamemensen dat noemen - unique selling proposition.

Er hoorde bij dat Citroën Nederland in 1960 een grammofoonplaatje uitbracht met de titel Het lelijke eendje. De tekst was van niemand minder dan Annie M.G Schmidt, de muziek van Paul Christiaan van Westering, indertijd vooral bekend als kerkorganist. In het liedje bezingt een gezinnetje (pa, ma en een kind) de onvoorwaardelijk liefde voor hun lelijke eendje. Wie er nu, bijna vijftig jaar later, naar luistert verbaast zich vooral over de uitspraak van het Nederlands, die ronduit bekakt klinkt.

Op het hoesje staat de tekst afgedrukt: Wij heb-ben een eendje dat woont bij ons in / Een le-lijk klein eend-je voor 't he-le ge-zin / En al-tijd gaat dat eend-je met ons nee / Naar 't bos en de hei en de zee. In het liedje wordt geen enkele maal rechtstreeks verwezen naar de Deux Chevaux, maar op de achterkant van het plaatje wordt de Franse wagen zonder enige terughoudendheid aangeprezen.

Slechts 36 cent kostte het plaatje voor wie het ophaalde bij de Citroëndealer. Wie het thuis liet bezorgen, betaalde er nog eens het zelfde bedrag aan portokosten bij. Geschat wordt dat in 196o 40.000 exemplaren van Het lelijke eendje werden verkocht. Het is een nog altijd populair liedje. Op een onlangs door het ReclameArsenaal georganiseerde verkiezing kwam het uit de bus als het beste reclameliedje van Nederland.

Aanleiding voor het ReclameArsenaal (een stichting die zich inzet voor behoud en beheer van het erfgoed van de Nederlandse reclame) die verkiezing te organiseren, was het verschijnen van De muzikale verleiding, een boek van Dolf Hell en Frits Jonker over reclameplaatjes, dat vergezeld gaat van twee cd's met voorbeelden.

Het is niet de eerste keer dat dit deel van de Nederlandse reclamegeschiedenis uitgebreide aandacht krijgt. Tien jaar geleden verscheen de dubbel-cd Wat een meisje weten moet, waarop reclameplaatjes tot 1953 aan bod kwamen (de oudst bekende reclameplaat verscheen al in 1900). De muzikale verleiding gaat verder waar Wat een meisje weten moet ophield: in het boek wordt de periode 1955-1980 behandeld, een periode waarin zeker vijftienhonderd reclameplaatjes verschenen.

De late jaren vijftig en vroege zestig gelden als de bloeiperiode van het medium. Daar zijn twee redenen voor. Pas na de Omroepwet van 1968 was het mogelijk op de publieke radio reclame te maken. Het reclameplaatje, dat werd weggegeven dan wel voor een heel zacht prijs werd verkocht, bood adverteerders de mogelijkheid de koper toch met muziek of sketches te verleiden. De andere reden voor de bloei van de reclameplaat is een technische: de introductie in 1961 van de flexidisc.

De flexidisc, een Franse vinding, was een buigzaam grammofoonplaatje dat goedkoop kon worden geproduceerd, terwijl de geluidskwaliteit behoorlijk was. In de platenkoffers die in de jaren zestig heel gewoon waren, had bijna ieder gezin wel zo'n buigzaam reclameplaatje zitten. Bewaard hebben maar weinig mensen de plaatjes. Het is juist de zeldzaamheid die ze voor hedendaagse verzamelaars zo interessant maakt. Maar geliefd zijn ze in die kringen vooral ook omdat ze werden ingesproken of gezongen door bekenden acteurs en muzikanten, al dan niet onder eigen naam,
Bromfietsen van het merk Solex, Caballerosigaretten, non-iron overhemden, gordijnen, chocomel - het lijkt onmogelijk een product te verzinnen waar geen reclameplaatje aan is gewijd. De makers van die plaatjes waren al even divers. Er zaten de notoire schnabbelkonten tussen, maar bijvoorbeeld ook Kees van Kooten en Wim de Bie, die voor Kodak een grappige sketch rond de fotograaf Daan Hooikaas verzonnen. En voor het Bureau Voorlichting Levensverzekeringen zong Ramses Shaffy met alle van hem bekende inzet en emotie Lééf je leven... maar verzeker het wel.

De popwereld liet zich ook niet onbetuigd. Het nummer Things go better, dat de Golden Earrings in 1966 opnamen ter promotie van Coca Cola, heeft de bij De muzikale verleiding gevoegde cd's helaas niet gehaald. Gelukkig wel opgenomen in de verzameling is Tank Esso Mix, een door de popgroep The Shoes gezongen en gespeelde ode aan een speciale brommerbenzine van Esso. Zanger Theo van Es klonk in het Engels altijd bijzonder, maar in het voor deze gelegenheid gebezigde Nederlands is zijn zang echt vrolijkmakend raar: 's Morrrgens vroeg om 8 uurrr loop ik naar de schuurrr / Zie ik daarrr mijn brrrommertje met dat glimmend stuurrrrr... Heerrrrrlijk! (PETER VAN BRUMMELEN)
(Nijgh & Van Ditmar)

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden