Plus

Pontbegeleiders maken eind aan chaos in de spits

Dringen om de ponten achter CS op te komen, net nog over de klep springen als die al omhoog gaat - het kan niet meer. Gastheren of 'instapbegeleiders' van de pont maken een eind aan de chaos in de spits. Alles gebeurt met een glimlach. 'We kunnen niet meer zonder.'

De immer vrolijke 'instapbegeleider' Johan Schaap helpt pontpassagiers waar nodig. 'De positieve reacties motiveren me' Beeld Dingena Mol

Op de De Ruijterkade achter het Centraal Station staan twee zogeheten instapbegeleiders van het GVB te wachten op de pont uit Noord die zo zal aanmeren. Met hun rug naar het water, met zicht op een steeds aangroeiende mensenmassa die naar de overkant wil.

De pont meert aan, de reizigers die ervanaf komen benen via het roodgekalkte vak, een soort rode loper, de kade af, richting CS. De forenzen - sommigen te voet, anderen op de fiets of brommer - wachten keurig in de groene stroken en stappen vervolgens het veer op.

De instapbegeleiders staan aan weerszijden van de ingang, knikken vriendelijk naar de instappende reizigers, sommeren enkelingen van hun fiets te stappen of de motor van hun brommer af te zetten.

Wanneer de pont vol is, kijkt een van de begeleiders op zijn horloge. Hij knikt naar zijn collega. Samen blokkeren ze de ingang en wijzen met hun vinger naar de volgende pont, die tien meter verderop bijna aanmeert. Een teken voor fietsers die komen aanscheuren dat het vol is aan boord, maar ook voor de kapitein, die vanuit zijn hut ziet dat het moment is aangebroken om de klep veilig te kunnen optrekken en naar de overkant te varen.

De begeleiders, ook wel pontmannen en -vrouwen genoemd, hebben twintig seconden om naar de opstapplaats te lopen, waar de volgende pont bijna bij de kade is. Daar begint alles opnieuw.

Rotvaart
Even verderop staat Stef Kempers (37), instapbegeleider en leidinggevende van de groep. Wanneer hij niet zelf werkt, is hij er toch, om te kijken hoe alles verloopt. Verbeterpunten noteert hij in een boekje. Belangrijk, want wanneer pontbegeleiders verslappen of niet scherp zijn, kan het in- en uitstappen weer ontaarden in chaos en komen de vertrektijden opnieuw in gevaar. "De ponten moeten exact om de drie minuten naar de overkant varen."

GVB-woordvoerder Mireille Muller vertelt over de chaos die er was bij de veerboten, voornamelijk tijdens de spitsuren. "Reizigers konden nauwelijks uitstappen of de groep die naar de overkant wilde, stormde al de pont op. Motoren bleven ronken aan boord, fietsers kwamen met een rotvaart de pont opgereden en de kapiteins konden door de toestroom geen geschikt moment vinden om de klep omhoog te doen. Het was veel te druk, en daardoor niet veilig."

Sinds een jaar zijn in de spits regelaars te vinden bij de pont naar Noord en vice versa. Aan de CS-kant staan op deze dag regelaars Johan Schaap en Ravieny Olivieira. Ze helpen passagiers waar nodig en verwijzen laatkomers naar de eerstvolgende pont zodat alles efficiënt kan verlopen. Beeld Dingena Mol

Om dat te verbeteren, kwamen eerst de groene en rode vakken. Het aantal ponten in de spits werd opgeschroefd van twee naar drie, daarna naar vier. Dat hielp tegen de drukte, maar niet tegen de chaos. De reizigers trokken zich weinig aan van de vakken, zetten hun motor niet af, sprongen over de klep om aan boord te komen.

De instapbegeleider
Het GVB introduceerde daarom de instapbegeleider, ze zijn nu met hun veertienen. Hun belangrijkste taak: de chaos tijdens spitsuren inperken en zorgen dat de veren exact elke drie minuten vertrekken. Ze attenderen reizigers op de regels, zoals motor af aan boord en van je fiets stappen wanneer je de pont opgaat. En dat alles met een glimlach, ze zijn immers ook gastheer of -vrouw.

En dat werkt. Muller: "De spits verloopt georganiseerd, de ponten varen op tijd en de reizigers vinden de gastvrijheid prettig. Even een 'goedemorgen' of een kort praatje, dat is toch heerlijk?"

Kempers concludeert dat zonder zijn team de boel weer zou instorten. "De kapiteins kunnen ook niet meer zonder hè."

Overzichtelijker
Nienke van Haaren (36) woont in Noord en reist elke dag in de spits naar haar werk en terug. Ze is enthousiast over de opvang bij het veer. "Het is overzichtelijker geworden. Soms mis je weleens een pont, dan blokkeren ze de ingang en denk je wel: dat had toch nog gekund? Maar onder Noorderlingen is er veel begrip; er hangt een positief sfeertje om ze heen."

Vooral 's zomers was het 'dringen, schreeuwen en proppen' geblazen, aldus Van Haaren. "Ik ben blij dat de instapbegeleiders nu bepalen wanneer de pont vol is. Ze zorgen dat mensen zich beter aan de regels houden. In het begin vond ik ze best streng, dan zeiden ze tegen iedere fietser: afstappen. Maar ze zijn coulanter geworden, ze bewegen een beetje mee met de reizigers. Ze mogen van mij ook best bij de andere lijnen staan."

Goed duo
Op de De Ruijterkade en aan de overkant in Noord, bij het Buiksloterwegveer, staat elke dag een duo. Ze draaien twee diensten: de ochtend- en avondspits. Johan Schaap (51) is vandaag op de De Ruijterkade. Hij doet meer denken aan een gastheer dan aan een handhaver.

Een brede glimlach lijkt op zijn gezicht vastgeschroefd, hij slaat in zijn begroetingen geen reiziger over en deelt hier en daar een high five uit aan een bekende. Hij verzoekt fietsers af te stappen, maar liever maakt hij een praatje of grapje.

Beeld Dingena Mol
Beeld Dingena Mol

Schaap is er vanaf het begin bij, nu ongeveer een jaar. "Je leert de mensen kennen hè. Ik werk op vijf dagen in de week. Je ziet vaak dezelfde gezichten. Laatst nog, zat ik in een restaurant, zegt ineens iemand: hé, jij bent die meneer van de pont. Geweldig. Ik voel me soms een bekende Amsterdammer."

Voorheen werkte Schaap dertig jaar in de zorg. Hij werd slachtoffer van een reorganisatie en kwam na een ingelaste werkpauze deze baan tegen. Hij liep een dag mee, werd ingedeeld bij iemand met ervaring en begon. "Ik was meteen verkocht. Je werkt in de buitenlucht, hebt sociaal contact en doet iets wat de mensen prettig vinden. De positieve reacties die ik krijg, motiveren me om hier elke dag te staan."

Terwijl Schaap de mensen vriendelijk begroet, is collega Rovieny Olivieira (18) de pont opgelopen om een jongen op de scooter aan te spreken. Hij deed net of hij haar niet hoorde, toen ze even daarvoor op de kade vroeg of hij zijn motor wilde afzetten. Dan heb je aan haar de verkeerde. "Ik spreek iedereen aan die de regels niet volgt. Als het moet, achtervolg ik ze tot op de pont."

Beeld Dingena Mol

Olivieira is strenger dan Schaap. Dat maakt ze tot een goed duo. "Ik ben minder een gastvrouw. Ik begroet de mensen wel hoor, maar Johan heeft van zichzelf een vrolijk gezicht. Mijn gezicht is meer neutraal, een beetje droog."

Ze let vooral op reizigers die hun motor niet afzetten aan boord, want dat vinden anderen storend. Wanneer passagiers niet naar haar luisteren, kan ze geen boete geven, want instapbegeleiders hebben geen opsporingsbevoegdheden. "Maar dan zeg ik: ik kan er zo iemand bijhalen die dat wel kan. Dan luisteren ze wel."

Gele hesjes
Volgens Stef Kempers is het niet erg dat de instapbegeleiders geen boetes kunnen uitdelen. "Ze dragen een geel hesje, dat is vaak al genoeg om de mensen te laten luisteren. Zo'n hesje straalt blijkbaar autoriteit uit. Je ziet dat mensen lak hebben aan de regels wanneer we er niet staan."

Schaap vindt dat je reizigers dan het beste met een grapje kunt benaderen. "Laatst was er weer iemand die zijn motor aanliet op het dek. Ik liep er toen op af en zei: u krijgt een boete meneer, negentig euro.''

''Wilt u pinnen of contant betalen? Die man schrok zich rot. Ik zei maar meteen: grapje, maar zet wel die motor uit."

Een klassiekertje
Schaap en Olivieira hebben er twee uur opzitten, hun dienst duurt nog een uur. Dat betekent dat ze veertig keer op en neer zijn gelopen tussen de ponten waarop ze de boel reguleren en misschien wel 25.000 reizigers zagen passeren. Net wanneer Olivieira vertelt dat deze avond uitzonderlijk soepel verloopt, gaat het bijna mis.

Een toerist, een man van een jaar of zestig, wil nog snel de pont op. Schaap kan hem niet tegenhouden, de toerist wordt door de opwippende klep naar binnen gesmeten. Een klassiekertje, noemen de instapbegeleiders dat onder elkaar.

De toerist blijft gelukkig staan. Schaap lacht naar hem vanaf de kade, de toerist zwaait wat ongemakkelijk terug. "Hij was in paniek," zegt Schaap. "Zijn vrouw stond al op de pont. Als hij me niet zo snel voorbij was gerend, had ik hem uitgelegd dat de volgende pont er al aan kwam en dat hij over drie minuten bij zijn vrouw was."

Beeld Dingena Mol
Beeld Dingena Mol

Volgens de instapbegeleiders gebeurt elke dienst wel een ongeluk met de klep. "Er zitten altijd reizigers tussen die doen alsof je niet bestaat," zegt Olivieira. "Daar valt niet tegen op te boksen. Brommers die keihard doorrijden ondanks het stopteken, en dan pats, tegen de klep aanrijden. Maar ook fietsers die in alle haast uitglijden of vallen. Dan help ik ze wel overeind hoor, zo ben ik dan ook wel weer."

Wilde taferelen
Wanneer de avondspits afneemt, komt kapitein Danny de Bruijne (66) snel naar beneden om koffie bij de Albert Heijn to go te halen voor Schaap en Olivieira.
Boven in zijn hut, waar hij met een collega-kapitein om en om de vaart doet en het sein voor de klep omhoog in de gaten houdt, vertelt hij hoe blij ze zijn met de instapbegeleiders.

"De laatste jaren kregen we steeds meer stress door de drukte. Toeristen ontdekten Noord, het publiek was opstandig, er waren wilde taferelen met reizigers die tegen de klep botsten. Het dringen van uit- en instappers, waardoor niemand het pontje op of af kon komen. Vanuit onze hut misten we het overzicht. We konden de klep niet eens omhoog halen. Soms lagen we minuten stil, terwijl we al bijna aan de overkant moesten zijn. Nu is alles beter geworden."

De kapitein bevestigt het gevoel van Kempers: ze kunnen niet meer zonder. De Bruijne: "De samenwerking gaat hartstikke goed, we varen op schema, de rust is wedergekeerd op de pontjes. Ik vind het een gouden vondst."

Beeld Dingena Mol
Beeld Dingena Mol

Carla Vriend (54) uit Noord reist elke werkdag in de spits. "Voordat de instapbegeleiders er waren, werd je nog weleens de pont op gefrommeld. Klep omhoog en dan zat je soms klem in de mensenmassa - geen pretje. De pontbegeleiders zijn vriendelijk, zeggen altijd goedemorgen. Ze letten erop dat het niet te druk wordt op de pont, spreken mensen op scooters aan dat ze hun motor moeten afzetten - heel fijn.'

Volgens Mourad ben Mbarek Torjmane (50), ook elke dag in de spits, gedraagt iedereen zich beter als de pontbegeleiders er staan. "Veel reizigers zijn asociaal; hard naar binnen fietsen als het kan, motor aan laten staan, roken, dringen. Buiten de spits, als de controle er niet is, lappen reizigers de regels weer aan hun laars. Dat ze er zijn, helpt dus echt."

Hetzelfde gezicht
De volgende dag, het is woensdagochtend half acht, staat Schaap er weer. Dit keer aan de Noordzijde. Het is koud en grijs. Geen twaalf graden, zoals gisteren, maar zeven. Het regent zachtjes, de wind snijdt. Schaap: "We staan er altijd, weer of geen weer. Het pontje vaart door en mensen moeten naar de overkant." Noord is Schaaps favoriete kade; er zijn veel bekenden. "Ik heb hier iets opgebouwd."

Dat blijkt. Carla Vriend wijst naar hem en zegt: "Ik maak lange dagen, en dan zie ik 's ochtends vroeg hetzelfde gezicht als 's avonds. Hij is een gouden man. Altijd vrolijk, dat werkt aanstekelijk. Ik maak vaak een praatje met hem."

Beeld Dingena Mol

Schaap ziet een tweedeling in zijn werk. In eerste instantie reguleert hij het pontverkeer. Het tijdschema, aanspreken van de overtreders, het contact met de kapitein. Door Schaaps gele hesje komen toeristen ook naar hem toe met vragen. "Ik voel me soms net een VVV-kantoor. Ze vragen wat er in Noord te doen is, maar ook hoe ze bij het Rijksmuseum moeten komen. Ik help ze graag."

Ook Kempers is er weer, opnieuw met een dikke trui aan. "Ik wil weten wat er speelt. Tussen de jongens, met de kapiteins. Ik werk zelf twee dagen in de week, dus als ze iets met me willen bespreken, weet ik waar ze het over hebben. En ik vind het heerlijk, in de buitenlucht. Ik zou niet de hele week op kantoor kunnen zitten."

Wat er zo mooi is aan zijn werk? Lastig te zeggen. Alles, eigenlijk. Als hij dan toch moet kiezen: het sociale contact. "De dagen nadat Ajax heeft gevoetbald, dat is genieten. Ik stond hier de ochtend na de overwinning tegen Real Madrid. Je had die koppies moeten zien. Iedereen had het erover. Dat geeft een bijzonder sfeertje."

Oogcontact
Schaap vormt vandaag een duo met Ashley Rasoelbaks (19). Net als Schaap is ze instapbegeleider van het eerste uur en ook zij vult, net als Olivieira gisteren, Schaap goed aan. Rasoelbaks is van huis uit beveiliger en straalt dat uit. Ze heeft aan oogcontact genoeg om fietsers te laten afstappen en scooterrijders hun motor te laten afzetten.

Aan de Noordzijde is maar weinig reuring, zegt ze. Aan de De Ruijterkade is het harder werken om de chaos in te perken. "Maar," zegt ze, "je weet als je aan een dienst begint nooit wat er gaat gebeuren. Elke dag is anders."

Beeld Dingena Mol

"Ons werk is trouwens niet alleen maar leuk en gezellig," zegt Rasoelbaks. "Soms word je uitgescholden, bijvoorbeeld als ze de pont missen. Dan willen ze zich snel langs je wurmen. Laatst was er zelfs een gevecht op de pont. We moesten toen ingrijpen en de boel sussen. Daarom is het fijn dat een aantal instapbegeleiders een beveiligersdiploma heeft."

Rasoelbaks voelt wel de waardering.
"Ik krijg vaak te horen: waarom komen jullie niet mee de pont op, want zodra die vaart, zetten mensen hun motoren weer aan. Dat wil ik best, maar dan zou het GVB het aantal instapbegeleiders moeten uitbreiden. Wie weet, misschien gebeurt
dat wel."

Beeld Dingena Mol
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden