Politiek moet hoe dan ook opener worden

Het debat over de politiemissie naar het Afghaanse Kunduz heeft een aardige discussie losgemaakt over de mate van verantwoordingsplicht van Kamerleden en -fracties tegenover hun partij of, breder, de kiezer. Vooral de voorstanders van directere vormen van democratie is de wijze waarop, in hun ogen, GroenLinks-leidster Jolande Sap inging tegen de overtuigingen van partij en electoraat een doorn in het oog.

Anderen zijn juist enthousiast over wat er de afgelopen weken gebeurde. Zij zagen een min of meer open debat in de Kamer, waarbij de uitkomst voor het kabinet ongewis was en er in alle openbaarheid van het debat zelf werd onderhandeld tussen Kamer en regering.

Is er nu wel zoveel verschil tussen die twee redeneringen? De één pleit voor meer directe invloed van niet-Kamerleden op het beleid, de ander pleit voor meer invloed van de Kamer op het beleid. Dat hoeft elkaar niet noodzakelijkerwijs uit te sluiten. Beiden vragen om meer tegenmacht tegenover het kabinet en om meer openlijke verantwoording over genomen beslissingen.

Dat verschil is er echter wel als je wat nauwkeuriger kijkt. In de benadering die pleit voor meer directe invloed van de kiezer, wordt geen onderscheid gemaakt tussen kabinet en Kamer. Beide horen bij oude vormen van politiek, of welke (meestal denigrerend bedoelde) term er ook voor wordt gebezigd. Dat onderscheid is voor degenen die het debat over Kunduz naar veel meer vonden smaken, nu juist het doorslaggevende onderscheid. De stelling in dit kamp: des te onafhankelijker de opstelling van de Kamer, des te opener het debat en de afwegingen voor een besluit en dus des te kleiner de kloof tussen kiezer en en de hem vertegenwoordigende Kamer.

Juist in die laatste constatering zit de onverenigbaarheid in de opvatting van beide kampen. Vraag ze hoe ze die kloof denken te dichten en het antwoord is principieel verschillend: de ene benadering gaat uit van meer directe democratie, de andere van versterking van de vertegenwoordigende democratie.

Hét argument van de pleitbezorgers voor meer directe kiezersinvloed zijn de toegenomen informatiestromen. De kiezer is à la minute geïnformeerd en als daarvoor geen uitlaatklep wordt geleverd in de vorm van meer directe invloed, loopt het gehele democratische systeem vast.

Het andere kamp zal het niet zo duidelijk stellen, maar de vooronderstelling in die redenering is dat geïnformeerd zijn alleen nog geen verantwoorde besluitvorming mogelijk maakt. Politiek is een afweging maken tussen appels en peren en is daarmee een apart vak.

In het debat waarin twee benaderingen ogenschijnlijk eenvoudig lijken te verenigen is geen vergelijk of compromis mogelijk. Het uitgangspunt verschilt daarvoor te fundamenteel.

Het is een zich al decennia voortslepend debat, dat door de turbulente ontwikkelingen van het eerste decennium van deze eeuw slechts schriller van toon is geworden. Te meer, omdat de grote ideologieën in het centrum van de politiek in een zware crisis verzeild geraakt zijn. Het relatieve rustige oog in het centrum van de storm is daarmee goeddeels verdwenen.

De discussie zal niet gauw eindigen, maar er is toch door Kunduz winst geboekt. Het pure monisme, waarbij kabinet en Kamermeerderheid een en dezelfde macht zijn, is zwaar in de verdediging gedrongen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden