Plus

Politiek engagement in de ateliers van de Rijksakademie

Bombardementen, Trump, het klimaat en de brexit. Vorig jaar leek politiek engagement nog ver weg op de Rijksakademie, dit jaar heeft de boze buitenwereld zich een weg in de ateliers gewurmd.

Het werk van Funda Gul Özcan opent de kunst­route door de Rijksakademie Beeld Tomek Dersu Aaron

Botsautootjes, pistolen van klei, plastic palmboompjes, lichtkranten, een projectie van het hoofd van komiek Trevor Noah. Terwijl r&b-muziek uit de luidsprekers dreunt, kun je je ogen uitkijken in de kermisdiorama's van Funda Gül Özcan.

Dit spektakelstuk is misschien een sneer naar leeg vertier, maar vooral ook een energiek begin van de kunstroute door de Rijksakademie.

De Rijksakademie van beeldende kunsten bood dit jaar aan 45 kunstenaars een atelierruimte aan, evenals goed geoutilleerde technische werkplaatsen. De 'residents' konden zich afgelopen maanden binnen de poorten van de voormalige kazerne aan de Sarphatistraat terugtrekken om zich ongestoord op hun kunst toe te leggen.

Als die poorten dan één weekeinde per jaar opengaan voor publiek, spoeden galeriehouders, verzamelaars en curators zich erheen om de nieuwste talenten te spotten (het Amsterdam Art Weekend haakt handig op die toeloop in).

Dit jaar kun je voor het eerst online een kaartje kopen, zodat je niet in de novemberkou in de lange rij hoeft.

Voor de open dagen zijn de atelierruimtes omgetoverd in kleine exposities. De installatie van Sander Breure en Witte van Hulzen springt in het oog.

Zij hebben twee ruimtes tegenover elkaar tot hun beschikking; in de ene zaal lijken gebeeldhouwde koppen op torso's in uiteenlopende houdingen wat rond te hangen, alsof ze zich in een wachtkamer ophouden tot ze naar de tweede ruimte kunnen. Daar doen gouden reliëf­tegels denken aan een toneeldecor, wat van de poppen acteurs maakt.

Interieur van een ufo
Het atelier van de Koeweitse Monira Al Qadiri is ook een uitblinker: de ruimte is een heuse Amerikaanse diner geworden. Gezeten aan een tafeltje kun je comfortabel kijken naar de video waarin de kunstenaar vertelt over een droom uit haar jeugd.

Op een avond beweerde haar moeder naar een ambassadefeestje te gaan, maar toen Al Qadiri en haar zus haar volgden, bleek hun moeder een afspraak te hebben met buitenaardse wezens.

Het interieur van de ufo zag eruit als een diner. Al Qadiri vertelt dat ze zich vervolgens verloor in samenzweringstheorieën: de bombardementen tijdens de Golfoorlog kwamen niet voort uit een menselijk conflict, maar uit heimelijke buitenaardse invasies. Zo wordt de realiteit opgeslokt in een iets aangenamere, maar ook schrijnende fantasiewereld.

Vorig jaar leek politiek engagement nog ver weg op de Rijksakademie, maar dit jaar valt op dat de boze buitenwereld zich een weg in deze ateliers heeft gewurmd.

Soms wel heel overduidelijk: in een duizelingwekkende video van de Britse Laura O'Neill vol smeltende gebouwen en vloeibare vlaggen doemen de hoofdpersonen van de brexit op, onder wie Theresa May en Boris Johnson. En is dat niet Trump, die aan een Russische satelliet hangt in een schilderij van de Turkse Kubilay Mert Ural?

Soms lijken de wereldproblemen minder herkenbaar, maar blijken die na wat navraag onverminderd aanwezig. De Duitse Evelina Rajca lijkt een gewone stoel te exposeren, maar die blijkt veel verhalen te kunnen vertellen.

De stoel is gemaakt van hout uit het Hambacher woud, een bos nabij Keulen dat steeds verder moet wijken voor een bruinkoolmijn. Die zorgt voor werkgelegenheid, maar vernietigt de natuur.

Rajca koppelt hier slim de uitputting van de aarde aan die van de mens. Het meubel is namelijk gebaseerd op een schommelstoel van Thonet, de meubelmaker die groot werd tijdens de industriële revolutie. Het is een luie stoel, zo een om je vrije tijd in door te brengen, maar dat was vooral iets voor managers en niet voor de fabrieksarbeiders.

Benijdenswaardige symbiose
Voor wat meer optimisme moet je bij de Hongaarse Adam Ulbert zijn. Vorig jaar ging zijn werk over parelvissen die in de anussen van zeekomkommers leven; een parasitaire relatie. Dit jaar dook hij dieper, naar de diepzeehengelvis. Als deze vissen paren, vergroeit het mannetje letterlijk met het vrouwtje; Ulbert herkent hierin een benijdenswaardige symbiotische relatie.

In de zaaltekst legt hij nog de link met een verhaal van Plato, die Aristophanes in Het symposium de liefde als volgt laat uitleggen: mensen waren oorspronkelijk één, maar werden door de goden in tweeën gehakt en zijn er nu toe veroordeeld letterlijk hun wederhelft te zoeken. De vrolijke schilderijen, animatie en sculpturen vol tweelingen en hengelvissen gaan over dit oeroude samenzijn.

Rijksakademie Open 2017, vrijdag 12.00-19.00 uur, za-zo 11.00 tot 19.00 uur, Sarphatistraat 470

Wat zag atelier A76?

In 1992 verhuisde de Rijksakademie van beeldende kunsten naar zijn huidige onderkomen: de Cavaleriekazerne aan de Sarphatistraat, waar in januari 1993 de eerste kunstenaars hun intrek namen in de ateliers.

Dit jaar deelt dus alweer de 25ste lichting zijn of haar kunst met het publiek. Wat zullen de ateliers in al die jaren niet gezien hebben? Sophia Zürcher dook in de geschiedenis van atelier A76.

1993: Michael Raedecker (NL, 1963)
"Toen het atelier ingericht was en er langzaam een onrust begon te broeien over wat ik moest maken, gingen we met alle deelnemers een week naar Moskou om elkaar te leren kennen. Na terugkomst had ik geen excuses meer."

"Op een avond heb ik in een lange sessie mijn allereerste schilderij gemaakt. Ik had uiteraard al eerder op doek gewerkt, maar dat was de eerste keer dat ik verf en garen combineerde. Het is tot op de dag van vandaag mijn ideale combinatie om werk te maken."

Beeld Michael Raedecker

2001: Martha Colburn (US, 1971)
"Mijn werk is autobiografisch. Toen ik aankwam op de Rijksakademie, was het als een banneling van de The Wire-jaren in Baltimore (zoals de stad werd geportretteerd in de HBO-serie) worden genoemd."

"Ik navigeerde op de een of andere manier naar deze plek, dit atelier, en hier ontmoette ik nieuwe vrienden en bouwde ik een nieuw leven op. Ik maakte een aantal werken over navigatie. De meeste daarvan zijn nu weg, zoals de reis zelf. Ik heb me nu in mijn nieuwe realiteit gevestigd."

Beeld Martha Colburn

2008: Zachary Formwalt (US, 1979)
"De eerste adviseur die mijn atelier in 2008 bezocht, was geschokt. Ze interpreteerde de hoge mate van orde in de ruimte als een symptoom van een onderliggende neurose of een trauma uit het verleden."

"Het was de eerste keer sinds mijn afstuderen dat ik een eigen studio had, in plaats van een paar tafels in mijn appartement. Het was een van mijn grootste vreugden om in dat atelier te werken en ik kon niet begrijpen hoe iemand mijn inrichting kon interpreteren als symptoom van iets anders."

Zachary Formwalt Beeld Rijksakademie

2011: Edward Clydesdale Thomson (GB/NL, 1982)
"Het atelier had een raam, maar niet echt een uitzicht. Daardoor herinner ik me het atelier als behoorlijk omheind, beschermend. Mijn werk ging dat jaar voornamelijk over landschappen."

"In Noorwegen reflecteerde ik met volksmuzikanten op het landschap in hun cultuur, en ik kleurde zwart-witfoto's in van het Deense platteland waar ik was opgegroeid. Dat staat eigenlijk in schril contrast met mijn afgescheiden werkomgeving."

Beeld Edward Clydesdale Thomson

2017: Johann Arens (DE/NL/GB, 1981)
Ruimte A76 werd dit jaar gebruikt door ­gastresidenten. Zo keerde Johann Arens (alumnus '14-'15) drie maanden terug in het atelier, als onderdeel van een uitwisselingsprogramma met het ACC in Zuid-Korea.

"Mijn terugkeer dit jaar naar de Sarphatistraat 470 als gastresident betekende misschien wel mijn meest productieve tijd in het gebouw. De meeste dagen verboog ik verchroomde buizen voor een toekomstige installatie. Sommige dagen werden ze gekoloniseerd door de was."

Beeld Johann Arens

2017: Tchelet Pearl Weisstub (IL/CA/NL, 1984)
De in Jerusalem geboren kunstenares ­Tchelet Pearl Weisstub toont tijdens de ­Rijksakademie Open 2017 werk in twee ruimtes, waaronder in atelier A76 (voor deze open dagen omgedoopt tot 'studio 18').

Alle wanden zijn behangen met tekeningetjes omgezet in blauwe gravures, gemaakt in samenwerking met Peter Verwij, Yitzhak Mizrahi en Oded Rimon.

Tchelet Pearl Weisstub Beeld Tomek Dersu Aaron
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden