PlusTer Plekke

Politie die zelf geheime berichtendienst runt? ‘Die gedachte léék vergezocht, tot nu’

En wéér zijn er talloze berichten van criminelen gekraakt door opsporingsdiensten. Misdaadverslaggever Wouter Laumans van Het Parool: ‘Het is niet slim om je als wolf te verstoppen in een roedel wolven.’

Persconferentie van Europol over de grootste internationale actie van politie en justitie tot nu toe tegen de georganiseerde criminaliteit.  Beeld ANP
Persconferentie van Europol over de grootste internationale actie van politie en justitie tot nu toe tegen de georganiseerde criminaliteit.Beeld ANP

Wouter, hoe zie jij deze nieuwste klap voor de onderwereld, waarbij versleutelde berichten een belangrijke rol speelden?

“Dit is inmiddels de vijfde keer dat opsporingsdiensten versleutelde berichten van de onderwereld in beslag weten te nemen. Maar in tegenstelling tot eerdere keren, zette de Amerikaanse FBI ditmaal zélf een netwerk op, dat criminelen gebruikten.

In het criminele milieu ging al een tijd de vraag rond: ‘Wat als de politie zo’n geheime berichtendienst runt en cryptotelefoons gaat aanbieden?’ Die gedachte leek vergezocht, al achtten criminelen het wel een serieuze mogelijkheid. Nu blijkt dat deze politiedienst al een aantal jaar bestaat, sinds 2018.

Criminelen zullen nu mogelijk overstappen op Signal, ook een dienst voor versleutelde berichten, maar wel eentje die door veel meer mensen wordt gebruikt. Het is immers niet slim om je als wolf te verstoppen in een roedel wolven; een versleutelde dienst als EncroChat viel zo op, omdat alléén de onderwereld er gebruik van maakte.

Bovendien heeft Signal nog een voordeel: de overheid mag niet zomaar hun servers aftappen, want dan breekt de pleuris uit. Signal is een app voor iedereen, zoals WhatsApp, die ook door bijvoorbeeld rechters wordt gebruikt. Zo’n dienst aftappen, heeft veel meer voeten in de aarde.

Het geweld van de afgelopen jaren, waarbij vanwege drugszaken tientallen liquidaties werden gepleegd en advocaat Derk Wiersum werd gedood, was bruut en nietsontziend. Sinds meerdere van die chatservers zijn gekraakt, zie je dat het wel wat rustiger is geworden. Justitie zegt ook: dit is een gevoelige klap voor de onderwereld.”

Hoe belandden die cryptotelefoons uiteindelijk bij criminelen?

“Daar deed de FBI erg geheimzinnig over. Wat ze wel zeiden: criminelen komen naar ons toe voor die telefoons. Wat ik denk, is dat de FBI die telefoons is gaan aanbieden in spyshops en op geheime platformen. Uiteindelijk groeit zo’n operatie, die begint in de VS, uit tot een internationaal netwerk – een soort keten van allerlei opsporingsinstanties die aanhaken. En doordat eerder een aantal populaire berichtendiensten waren weggevallen, ontstond er een gat voor de cryptoprovider van de FBI, Anom.”

Stond er nog iets opvallends in die berichten?

“Dat werd op de persconferentie niet gezegd. Maar Paul Vugts en ik volgen deze zaken al een poos. Zo is het Marengoproces – een van de grootste strafzaken in de geschiedenis met Ridouan Taghi als hoofdverdachte – ook voor een deel gestoeld op cryptocommunicatie. Daar vind je soms bizarre berichten tussen over bijvoorbeeld liquidaties – wie ‘moet slapen’ en wie ze ‘gaan laten zakken’.

Wat wel belangrijk is om te noemen: de cryptodienst van de FBI had in Nederland slechts 1200 gebruikers – en wereldwijd ruim 12.000. Het is geen enorme speler in vergelijking met eerder opgerolde diensten zoals Netwerk Sky ECC en EncroChat.

Zoals het er nu naar uitziet, heeft deze kraak vooral gevolgen voor het criminele milieu in Brabant en niet in Amsterdam.”

Gaan opsporingsdiensten vaker gebruikmaken van zulke middelen?

“Ja. Opsporingsinstanties zijn zich aan het richten op de infrastructuur van de criminele wereld: communicatie. In het geval van drugssmokkel moet het product van A naar B, met vele stops tussendoor. Vanuit Colombia worden de drugs vervoerd naar een container in Ecuador, waarna het wordt opgeslagen in Costa Rica en vervolgens in Antwerpen belandt. Daar moet het spul worden gekocht, het geld worden geïnd en opgeborgen. Om de logistiek goed te laten verlopen is communicatie onder criminelen essentieel. Ze kunnen niet anders, en hebben communicatiediensten nodig.

Dat wetende, besloten opsporingsdiensten niet langer de poppetjes in zo’n proces te gaan volgen, maar zich op de communicatie te richten. Dat werkt veel meer verstorend.

Nederland loopt wat dat betreft – triest genoeg – voorop in het ontmantelen van geheime chatservers. Van 2012 tot en met 2016 vond hier een reeks liquidaties plaats. Bij de politie rees het idee: die jongens wanen zich onaantastbaar vanwege versleutelde berichten. Daarom is de recherche zich intensief gaan richten op de communicatie.”

In je stuk over de gekraakte opsporingsdiensten schrijf je: ‘Of het verkopen van geprepareerde telefoons door overheidsinstanties aan criminelen rechtmatig is, zal ongetwijfeld een twistpunt worden tijdens de vele rechtszaken die volgen.’ Leg eens uit?

“Er zijn nu rechtszaken gaande over de in beslag genomen computerserver van Ennetcom, waarbij in 2016 opsporingsdiensten miljoenen berichten in handen kregen en in het mes liepen van zelf aangeleverd bewijs. Daarover is gesteggel in de rechtszaal; is het bewijs wel rechtmatig verkregen? Vooralsnog valt het kwartje in de richting van justitie en worden alle verweren van tafel geveegd. Ook nu, bij de verkoop van cryptotelefoons, klinkt er kritiek en opperen advocaten op Twitter dat er sprake zou zijn van uitlokking.

“Het bewijs in zulke zaken is echter vrij stevig. Onlangs nog was er een strafzaak, waarin iemand via een versleutelde berichtenapp een geldbetaling aanvroeg met zijn naam erbij. Dan kun je niet meer zeggen: dat was ik niet.”

De Taghi Podcast

Ridouan Taghi is de beruchte hoofdverdachte in de veelvoudige liquidatiezaak Marengo. Paul Vugts, misdaadverslaggever van Het Parool, volgt hem al jaren. Corrie Gerritsma praat in deze podcast met hem over het ‘veelkoppige monster’ Taghi.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden