Plus

Polaroidfotograaf Liton Khan is de held van de Handboogstraat

De Bengaalse polaroidfotograaf Liton Khan (31) is de mascotte van de horeca in de Handboogstraat. Het barpersoneel draagt zelfs T-shirts met zijn portret.

Khan op zoek naar klanten in Disco Dolly. Beeld Elmer van der Marel

Het is zaterdagnacht. In de Handboogstraat, een van de populairste uitgaansstraten van Amsterdam, is het gezellig druk. Personeel van bar-dancing Disco Dolly en de Bloemenbar staat buiten te roken, junks leuren met gestolen fietsen en toeristen lopen restaurant Cannibale Royale in en uit.

Vanaf het Spui komt een Bengaalse man van ongeveer één meter zestig met kort zwart haar aangefietst. Hij draagt een spijkerbroek met een groen overhemd en een tas over zijn schouder. Het is Liton Khan.

"Ik ga snel een rondje doen want ik heb het druk," zegt hij.
Khan kwam twaalf jaar geleden naar Nederland.

Als oudste uit een gezin van drie kinderen met een vader die slecht ter been is, is hij verantwoordelijk voor het onderhouden van zijn familie. In Bangladesh werkte hij als accountant, maar dat verdiende niet genoeg. Daarom besloot hij werk te zoeken in het buitenland. Hij kocht een ticket naar Nederland en eindigde in Amsterdam. Inmiddels woont hij al geruime tijd met een huisgenoot boven een café in Oost.

Deel van de 'familie'
Om middernacht staat het merendeel van het publiek in Disco Dolly in de rokersruimte. Khan pakt de polaroid­camera uit zijn schoudertas en vraagt of iemand een foto wil. "Nee, dank je, misschien straks," zegt een meisje. Door naar de Bloemenbar. Daar hangen tientallen polaroid­foto's van het personeel aan de muur achter de bar.

Sommige bezoekers wuiven hem weg, anderen maken een praatje. Door naar restaurant Cannibale Royale, waar de bedrijfsleider hem een Fanta aanbiedt. Khan schudt zijn hoofd. In het restaurant zitten voornamelijk toeristen. "Toeristen kopen nooit," zegt hij. Hij zegt de bewaker van de Bloemenbar gedag en vertrekt.

Vier jaar geleden liep Khan voor het eerst bij de Bloemenbar naar binnen, die toen net was geopend. Aan de barman vroeg hij of hij 's nachts polaroidfoto's mocht maken.

Mede-eigenaar Marlon Arfman (32) vond het prima. Sindsdien gaat Khan elke avond langs de Handboogstraat. "Liton hoort inmiddels bij 'de familie'. Hij werkt niet echt voor ons, maar stiekem ook wel," zegt Arfman. Ze raakten bevriend. "Toen ik een paar dagen niet langs was geweest, belde Marlon me op en stond hij nog dezelfde dag op de stoep met vers fruit," zegt Khan. Via Arfman kon hij ook terecht bij andere cafés. Hij leerde het nachtleven goed kennen en zijn netwerk groeide.

Voormalig barmanager van de Bloemenbar, Anna ­Beckers (24), valt in voor een zieke. Thuis heeft ze meer dan zevenhonderd foto's van Khan aan de muur hangen, vertelt ze, waarvan ongeveer driehonderd met Khan zelf. "Ik ben nooit heel voorzichtig met mijn mobiel, daardoor raak ik vaak mijn digitale foto's kwijt. Op deze manier heb ik altijd een tastbare herinnering aan de avond," zegt Beckers lachend. Ze wijst naar de fotomuur: "Wil je de rest ook zien?" Vanonder de bar haalt ze een doos tevoorschijn met polaroidfoto's van dronken vrienden, barpersoneel en vaste gasten, van jaren geleden tot gisteravond.

Bengaals menubord
Khan is geliefd in de Handboogstraat, dat het personeel en de vaste gasten liefkozend 'het straatje' noemen. Disco Dolly heeft zelfs T-shirts met zijn lachende hoofd erop en viert zijn verjaardag.

Liton Khan met de voormalig barmanager van de Bloemenbar, Anna Beckers, één van zijn vele fans Beeld Elmer van der Marel

Beckers wijst naar een krijtbord dat tegen de muur staat: "Heb je mijn Litonbord al gezien?" Het staat vol onleesbare tekens met prijzen erachter. "Van boven naar beneden in het Bengaals: Menu Bloemenbar, bier, wijn, wodka, whisky, gin, tequila, vagina en Marlon. Onderaan staat Fijne dagen." Ze legt uit: "Toeristen vragen altijd naar een menu, maar we hebben geen menu, nooit gehad ook. Liton was niet lang geleden jarig en toen heb ik met een collega besloten het menu in het Bengaals te schrijven, als verrassing."

01.15 uur. Khan staat aan de bar van de Bloemenbar. "Jägermeister?" vraagt hij aan Beckers. Ze schenkt vijf shotglazen in en roept het personeel bij elkaar. Samen slaan ze de drankjes achterover. Khan loopt nog een keer langs alle cafés in de Handboogstraat. Arne Visser (45), beter bekend als dj Cinema Royale, heeft een vaste avond in de Bloemenbar en Disco Dolly.

"Liton roept sympathie op. Mijn avond is pas compleet als ik hem heb gezien, het valt echt op als hij er niet is. Toen ik een paar weken geleden moest draaien in Kroatië droeg ik een Liton-T-shirt, als knipoog naar 'het straatje'. Mensen met een Ché Guevara-shirt vroegen mij wie die lachende man op mijn buik was."

Aan de overkant van de steeg zit Khan inmiddels op een scooter. Hij heeft nog niet veel foto's verkocht. "Het ergst vind ik het als mensen 'weer zo'n polaroidverkoper' zeggen en je wegwuiven zonder je aan te kijken. Ook vind ik het vervelend als ze continu proberen af te dingen of achteraf niet willen betalen. Dat laatste gebeurt wel steeds minder vaak, want inmiddels ken ik veel mensen die voor me opkomen. Dat waardeer ik erg."

Dan gaat Khan weer snel op weg. Dit keer naar Café de Paris en Bar Terpentijn, op het Rokin. Hoewel het vanavond geen vetpot is, blijft hij positief. Typisch Khan, zegt ­Beckers. "Veel polaroidfotografen zijn erg opdringerig. ­Liton blijft altijd rustig en loopt nonchalant door de cafés. Hij maakt een praatje met iedereen en drinkt vaak met ons mee. Ik betaal hem altijd vijf euro voor een foto, meestal op rekening. Dan komt hij aan het eind van de avond de rekening innen."

Vliegticket cadeau
Vorig jaar werd Khan dertig. Disco Dolly organiseerde een benefietavond. Omdat hij al lang niet in Bangladesh was geweest, besloten ze van het entreegeld een vliegticket voor hem te kopen. "Ik liep de trap op in Disco Dolly en daar stonden vierhonderd man op mij te wachten," zegt Khan. "Daar werd ik heel emotioneel van. Ik had nooit gedacht dat zo veel mensen zouden komen voor mijn verjaardag. Mensen die ik nog maar een paar jaar ken. Ik dacht dat ik gewoon een buitenlandse polaroidfotograaf was in Nederland, maar op dat moment voelde ik me gewaardeerd en geliefd."

Khan: 'In mijn cultuur is het heel belangrijk dat je interesse toont in elkaars thuissituatie en voor elkaar zorgt. De afgelopen jaren maak ik hetzelfde mee in het straatje' Beeld Elmer van der Marel

Arfman kan zich geen Handboogstraat voorstellen zonder Khan. "Hij maakte de beginperiode van de Bloemenbar mee en kent de Amsterdamse horeca door en door," zegt hij. "Als het om elf uur 's avonds nog rustig is en Liton zegt dat het druk wordt, dan wordt het ook druk. Dat is geruststellend. Hij praat goed Engels en houdt van een goed gesprek. Tegelijkertijd is hij ook mijn 'ogen' in de zaak. Als er iets niet pluis is - fout volk of rokende mensen - dan komt hij dat melden."

02.30 uur. Het wordt steeds drukker in de Handboogstraat. Khan staat voor de deur van de Bloemenbar met de bewaker te praten. Menig dronken student vraagt hoe het met hem gaat en of hij later een foto van hen kan maken. "Als ik in Bangladesh over straat loop, word ik overal uitgenodigd om wat te eten. In mijn cultuur is het heel belangrijk dat je interesse toont in elkaars thuissituatie en voor elkaar zorgt. De afgelopen jaren maak ik hetzelfde mee in het straatje."

Gedoogbeleid

Polaroidfotografen en rozenverkopers zijn er al tientallen jaren in Nederland. De mannen komen vanuit Zuid-Azië - met name Sri Lanka, Bangladesh, India en Pakistan - met de verwachting hier snel rijk te worden. Velen weten niet dat ze een verblijfs­vergunning nodig hebben om legaal te werken. Een deel van hen is als vluchteling gekomen. In 2015 vroegen 17.695 mensen uit Bangladesh asiel aan, van wie 83,9 procent werd afgewezen. Uit Pakistan werd 73,5 procent van de 18.875 asielzoekers afgewezen, blijkt uit cijfers van Vluchtelingenwerk Nederland.

Uit navraag bij Bengaalse polaroid­verkopers in Amsterdam blijkt dat de meesten zwart werken als afwasser of schoonmaker in cafés en restaurants. Ze hebben vaak te maken met uitbuiting. Omdat ze geen verblijfsvergunning hebben durven ze geen aangifte bij de politie te doen, uit angst voor uitzetting.

Als polaroidfotograaf of rozenverkoper zijn ze eigen baas, bepalen ze zelf de prijzen voor een roos (ongeveer €3) of foto (€5) en zijn ze tegelijkertijd onder de mensen. Vaak werken ze overdag als schoonmaker, klusjesman of schoenmaker.

Polaroidfotografen en rozenverkopers worden door de Amsterdamse politie gedoogd, omdat ze vrijwel geen overlast veroorzaken. "Wijkagenten in het centrum geven aan dat er nauwelijks overlast is van deze groep," zegt een woordvoerder. Hij weet niet hoeveel polaroidfotografen en rozenverkopers er in Amsterdam rondlopen, want dat wordt niet geregistreerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden