Plus

Poetsbeurt voor alle oorlogsmonumenten in de stad

Amsterdam telt zeker 85 oorlogs- en herdenkingsmonumenten. Vandaag en morgen staan die er keurig bij, met dank aan Kunstwacht.

Het beeld van Truus Wijsmuller, Bachplein, wordt gepoetst door Kunstwacht Beeld Jesper Boot

De afgelopen week was een piekperiode voor Kunstwacht. Alle herdenkingsmonumenten in de stad moesten worden geïnspecteerd en schoongemaakt om er spic en span bij te staan op 4 en 5 mei, Dodenherdenking en Bevrijdingsdag.

"De meeste monumenten hebben we eerder dit jaar gecontroleerd, maar we lopen ze allemaal nog een keer na als Koningsdag is geweest, want dat is toch een risicofactor," zegt Eduard Weijgers, medeoprichter van Kunstwacht. "We werken deze week allemaal over. En in de nacht van 3 op 4 mei zijn we stand-by, mocht er op het laatste moment nog een melding binnenkomen."

Een hakenkruis op een herdenkingsmonument is het ergste incident dat Weijgers zich herinnert, maar dat is alweer lang geleden. En natuurlijk de herhaaldelijke vernieling van het Auschwitzmonument, in 1993, 1997 en 1999. "Dat soort vandalisme komt de laatste jaren gelukkig niet meer voor. Ook graffiti zie je amper meer. Wij verwijderen het binnen een dag, dan is de lol er snel vanaf."

Kunstwacht uit Delft verzorgt sinds 2002 het onderhoud van kunst in de openbare ruimte in ruim zeventig Nederlandse gemeenten. Amsterdam is verreweg de grootste klant. Een van de zes donkerblauwe Kunstwachtbussen rijdt hier permanent rond.

De wagen bevat een watertank van vijfhonderd liter, een aggregaat en stoomapparaat, plus een rijk assortiment aan voegmiddelen, pigmenten en patina's. Alles om per direct klein onderhoud uit te voeren, zonder eerst een inventarisatie, opdrachtbrief en andere bureaucratische rompslomp.

Hogedrukspuit
"Er bestaat geen opleiding voor wat wij doen," zegt Weijgers. "De mensen die bij ons werken hebben uiteenlopende achtergronden. De een was timmerman, de ander weet veel van metaal. Maar ze zijn allemaal erg handig."

"Voordat ze zelfstandig op pad mogen, krijgen ze een interne opleiding. Wat wij doen mag nooit misgaan en onze mensen moeten heel goed weten wat ze vooral níet moeten doen. Je kunt een zandstenen beeld van Hildo Krop wel reinigen met een hogedrukspuit, maar voor je het weet heb je enkel een vormeloze barbapapa over."

Verzetsgroep aan de Apollolaan wordt onder handen genomen Beeld Jesper Boot

"Voor voegwerk is het belangrijk dat het waterdoorlatend is zodat de sokkel niet bij vorst uit elkaar barst. En graffiti komt in verschillende soorten, waar je weer diverse removers voor hebt."

De gemeente Amsterdam heeft de zorgplicht voor 740 kunstwerken in de openbare ruimte. Meer dan een tiende daarvan, 85 in totaal, valt in de categorie oorlogs- en herdenkingsmonument. Vooral vlak na de oorlog was de behoefte aan dit soort kunstwerken groot.

De Nederlandse Kring van Beeldhouwers vreesde dat dit zou leiden tot een hausse aan middelmatigheid en stelde zelfs een monumentenstop in. Voor grote werken zoals het Nationaal Monument op de Dam, overigens het enige oorlogsmonument dat niet onder Kunstwacht valt maar door de gemeente zelf wordt onderhouden, werden wedstrijden uitgeschreven met strenge jury's.

Honderd stoelen
Dat heeft een breed scala aan kunstwerken opgeleverd, die zeer verschillende eisen stellen aan onderhoud. Weijgers: "Plaquettes zijn eenvoudig, maar het Monument van Joodse erkentelijkheid aan de Weesperstraat is bijvoorbeeld een grote klus. De kalkzandsteen is kwetsbaar en er komen daar veel zwervers en junks."

"Ook het Monument voor de Vrouwen van Ravensbrück op het Museumplein is complex, maar dan door de gebruikte materialen. Hardsteen is gecombineerd met perspex en er zit flink wat techniek in verwerkt om licht- en geluidsignalen aan te sturen."

Weijgers heeft de oorlogsmonumenten zien veranderen over de jaren. Monument Rozenoord in het Amstelpark bestaat bijvoorbeeld uit honderd stoelen, eentje voor elk slachtoffer dat hier tussen 18 januari en 14 april door de Duitsers werd gefusilleerd als vergelding voor sabotageacties van het verzet. "Er worden andere materialen gebruikt dan het gebruikelijke brons of steen. Met honderd stoelen ben je bovendien niet in een uurtje klaar."

Behalve controle van de algehele staat van een monument bestaat het onderhoud vooral uit poetsen. "Algen en mos zijn de grootste vijanden, net als de aanslag van uitlaatgassen. En natuurlijk vogelpoep. Vooral de uitwerpselen van vis etende vogels bevatten veel zuren."

"Dat moet je goed bijhouden. Een monument dat zestig of zeventig jaar oud is, hoeft er niet als nieuw uit te zien, maar de monumenten van Amsterdam staan er over het algemeen goed bij."

Anne Frank op het Merwedeplein wordt onder handen genomen Beeld Jesper Boot
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden