PlusPS

Pleegkind met enkelband: 'Ze zijn slechter af in de gevangenis'

Geert Snel (62) en zijn vrouw Bodil Kok (65) zijn forensisch pleegouders. Acht minderjarige verdachten, sommigen met enkelband, mochten in hun huis al hun voorlopige hechtenis uitzitten. 'Wij geven ze iets positiefs mee.'

null Beeld Dingena Mol
Beeld Dingena Mol

Er klaart iets op in Geerts gezicht als hij spreekt over het eerste pleegkind dat hij en zijn vrouw Bodil in huis namen. "Een heel leuke jongen was dat."

Drie maanden woonde de zestienjarige jongen bij hen op het platteland van Noord-Holland. Met een hoop gemopper was hij die dag, vlak voor kerst, binnengekomen. Ruzieachtig, macho en met een vet Surinaams accent. Hij had hun middelste zoon Viggo (25) uitgedaagd naar buiten te ­komen: 'Kom dan vechten, man! Kom dan!'

"Maar als je 'boe' riep, was hij weg," zegt Geert lachend. "Al snel viel zijn stoere masker af," vult Bodil aan. Ze wisten vrijwel niets over zijn achtergrond, behalve dan dat hij iets op zijn kerfstok had. "We kregen echt een band met hem. En hij voelde zich deel van onze familie."

Bodil Kok (65) en Geert Snel (62) brachten samen drie, ­inmiddels uitwonende, kinderen groot, maar een pleegkind was nieuw voor hen. Zij waren één van de vijf pleegouderparen die zich eind 2014 aanmeldden voor een proefproject forensische pleegzorg, ontwikkeld door Spirit Jeugd en Opvoedhulp in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam.

Het project is bedoeld voor minderjarige verdachten van 12 tot en met 17 jaar. In plaats van in een justitiële jeugdinrichting worden jongens en meisjes onder strenge regels ondergebracht bij een speciaal opgeleid pleeggezin. Zij hoeven hun veroordeling op deze ­manier niet in een jeugdgevangenis af te wachten.

Kalm blijven
En dat is voor deze kwetsbare groep belangrijk, vindt Hans Straver, projectleider forensische pleegzorg bij Spirit. Het doel van dit project is voorkomen dat jongeren terugvallen in hun oude gedrag en opnieuw in de fout gaan.

Straver: "We kijken naar zaken die wél goed gaan in het leven van een jongere, zoals school, werk, stage, sport, hun familierelaties en behandeling. Een forensisch pleeggezin biedt ze stabiliteit en structuur. In de tussentijd werken wij aan een verbetering van de thuissituatie, zodat de jongere veilig kan terugkeren. Vaak komen ze uit instabiele gezinnen en hebben ze te maken gehad met huiselijk geweld of kindermishandeling."

Het verblijf in een forensisch pleeggezin is altijd tijdelijk en kan soms verlengd worden tot maximaal zes maanden. Tot nu toe zijn twintig jongeren in een gezin geplaatst.

Soms is dit soort specialistische pleegzorg volgens Geert en Bodil beslist zwaar te noemen. Van de eerste vijf pleeggezinnen die bij aanvang van de proef meededen, zijn er nu nog drie over. Een jonge verdachte opnemen in je gezin kost veel tijd en inzet en vereist barmhartigheid. Bovendien moet je je huis openstellen voor mensen met wie de jongen te maken heeft: jeugdreclassering, begeleiders, psychiaters, biologische ouders.

Kalm blijven
Toch aarzelden Bodil en Geert geen ­moment om zich aan te melden. "We zijn allebei van mening zijn dat kinderen slechter af zijn in de gevangenis. Onze familie en vrienden keken daar heel anders naar en zeiden: 'Nóóit doen. Opsluiten en de sleutel weggooien!' zegt Geert. Bodil: "Wij kijken verder dan onze neus lang is. Deze jongens zijn beschadigd. Dat los je niet op door ze op te sluiten, wel door ze iets positiefs te brengen."

Zij volgden via Spirit een speciale cursus om te leren ­omgaan met de jongens die ze in huis krijgen. "Belangrijk is hoe je op bepaald gedrag reageert en hoe je kalm blijft. Boos worden werkt averechts."

Bodil werkt bovendien in het speciaal onderwijs, waardoor zij de nodige ervaring heeft met dit type jongens en gedragsstoornissen als adhd en autisme. Geert, eigenaar van een autoherstelbedrijf. Hij heeft iets ongepolijsts, het straatwijze overwicht dat veel jongens blijkt aan te spreken. Een man die niet bang is om zijn handen vuil te maken en weet hoe je een auto repareert, die weleens een knokfilm kijkt, maar die ook ­nadenkt over levensvragen en wel ongeveer weet hoe de wereld in elkaar steekt.

Soms duurt het even, maar op een zeker moment zoeken de jongens plotseling toenadering. Dan ­tonen ze zich nieuwsgierig naar de klassiekers die Geert eigenhandig opknapt en beginnen ze over hun eigen favoriete auto's: Volkswagen GTI, Audi en BMW.

Stil en saai
Langzamerhand ontstaan intieme gesprekken. "Ze zien mij als een soort vaderfiguur," zegt Geert. "Ik praat bijvoorbeeld ook met ze over levensvragen en oude culturen, zoals de Inca's, de Maya's en de Egyptenaren. Dat vinden ze heel interessant. Samen met mijn middelste zoon neem ik ze mee naar onze voetbalclub of ik ga een stukje met ze rijden en laat ik ze de Stelling van Amsterdam zien."

Bodil: "Je staat er niet bij stil dat veel van hen nooit buiten Amsterdam zijn geweest. 'Wow, wat veel water,' zei er één toen we hem meenamen naar ons strandhuis en hij voor het eerst de zee zag."

De meeste jongens moeten wennen aan de dorpse sfeer in de woonplaats van Geert en Bodil. "Ze vinden het maar stil en saai en zijn verbaasd dat er zo weinig politie rondrijdt," zegt Bodil. Voor veel jongeren is die landelijke omgeving volgens Hans Straver juist goed, omdat ze daardoor niet in aanraking komen met hun oude 'foute' netwerk.

De rechter heeft bepaald aan welke regels zij zich moeten houden. Zo hebben sommigen een avondklok of en enkelband en ­mogen anderen hun vrienden niet thuis ontvangen. In het geval van een avondklok controleert de wijkagent 's avonds of de jongens thuis zijn.

Geert: "Zelf hanteren wij maar één huisregel: om zes uur met z'n allen aan tafel eten." Als het vertrouwen er eenmaal is, komen tijdens die gezamenlijke maaltijd vaak de verhalen boven. Bodil : "Soms vertellen de jongens hoe ze op het verkeerde pad kwamen, maar ook over wat hun thuis is overkomen: huiselijk geweld, mishandeling en ­andere verschrikkingen."

Geert en Bodil treden iedere jongen onbevooroordeeld ­tegemoet en staan neutraal tegenover hun daden. "We willen dat ze zich veilig voelen. Ze moeten alles tegen ons kunnen zeggen."

Enkelband
In enkele gevallen lukt het niet contact te krijgen, zoals bij een streng gelovige jongen. "Vijf keer per dag ging hij bidden en douchen. Vanuit zijn geloofsovertuiging wilde hij niet bij een vrouw aan tafel zitten. Uiteindelijk deed hij dat op ons verzoek wel, maar met capuchon op en met neergeslagen ogen. Het lukte ons helaas niet tot hem door te dringen. Een andere jongen liep acht keer weg. Dat ging gewoon niet," vertelt Geert.

Het verblijf in het pleeggezin wordt afgebroken als jongeren zich niet aan de door de rechter opgelegde regels houden. Zij gaan dan alsnog naar een justitiële jeugdinrichting.

Dat gebeurde kort geleden ook met hun huidige 15-jarige pleegzoon. Het ging Bodil en Geert aan het hart, omdat ze zeer op hem gesteld waren.

"Hij had een enkelband, maar hield zich niet helemaal aan de strakke regels. Daardoor werd hij tijdelijk teruggeplaatst in een justitiële jeugdinrichting. Gelukkig besloot de rechter dat hij toch bij ons terug mag komen, maar dan met een avondklok. Daar zijn we heel blij om."

Dure jas
Bodil en Geert beseffen goed dat de jongens onmogelijk allemaal te redden zijn. "Dat kan niet in drie maanden tijd. Maar we kunnen ze in elk geval iets positiefs meegeven. Samen eten, een gezinsleven, mooie gesprekken."

Bodil is er door haar werk aan gewend dat ze leerlingen vaarwel moet zeggen. Anders is dat voor Geert. Elk ­afscheid valt hem zwaar. Soms merkt hij datzelfde bij de jongens. Aan de onhandige, weerbarstige manier waarop ze hem omklemmen, de tranen in hun ogen.

Met een knoop in zijn maag heeft hij een van de jongens later opgezocht in een gesloten jeugdinrichting in Hoenderloo. Om zijn tas met spullen te brengen, maar misschien meer nog omdat hij hem niet goed los kon laten.

Geert: "Hij woonde zes maanden bij ons, maar het ging toch mis. We zagen het al aan die veel te dure jas die hij plotseling had. Hij was weer in contact met verkeerde 'vrienden'. Och, jongen toch, dacht ik toen ik hem, opgesloten in een kamertje, zag zitten. Verschrikkelijk vond ik het. Het liefst had ik hem voorgoed bij ons in huis genomen."

Tekort aan pleegouders

Rechters leggen steeds vaker deze maatregel op bij minderjarige ­verdachten. Spirit, de uitvoerende ­organisatie, is daarom op zoek naar mensen die deze vorm van pleegzorg willen en kunnen bieden. Als forensische pleegouder volg je een speciale training en word je intensief begeleid.

Mail: pleegzorg@spirit.nl
www.spirit.nl/pleegouders

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden