Plus

Plasrecht voor vrouwen al veertig jaar een forse frustratie

Het schrijnende gebrek aan openbare toiletten voor vrouwen in Amsterdam staat opnieuw in de schijnwerpers. Sanitair seksisme is in het hele land al decennialang een hardnekkig verschijnsel.

De enige genderneutrale urilift van Amsterdam, bij de Dam. Beeld Hans van de Vlekkert

Feminist Dunya Verwey (70) was blij verrast met de duizenden aanmeldingen op Facebook voor 'urinoirplassen voor vrouwen', waarbij vrouwen massaal hun blaas zouden legen in de piskrul op het Leidseplein. Een ludieke actie om te laten zien hoe dat er in de praktijk uitziet, maar vooral een sneer naar de rechter die afgelopen week stelde dat vrouwen met hoge nood ook best in zo'n krul terecht kunnen.

De rechtszaak van Geerte Piening wegens een boete voor wildplassen op het Leidseplein en de verontwaardiging daarna herinneren Verwey aan de tijd dat zij met de feministische actiegroep Dolle Mina's actievoerde voor het 'plasrecht'.

Op 24 januari 1970 werden enkele Amsterdamse urinoirs bezet en omwikkeld met roze linten, om aandacht te vragen voor de grote ongelijkheid in het aantal plasgelegenheden voor mannen en vrouwen. Destijds waren er in de hele stad zo'n tweehonderd urinoirs tegenover drie openbare toiletten voor vrouwen.

Geen historie
In tegenstelling tot de demonstraties voor legalisering van abortus, voor het openen van crèches en tegen het weigeren van vrouwen op universiteit Nyenrode, die allemaal op diezelfde dag in januari plaatsvonden, heeft de strijd voor meer openbare dameswc's nooit iets opgeleverd. Het aantal urinoirs is weliswaar sterk afgenomen (nu nog 35), meer openbare plasgelegenheden voor vrouwen zijn er niet bijgekomen.

Volgens Marco Schimmel, directeur van Urilift, dat verzinkbare urinoirs ontwikkelt, heeft Nederland geen historie met openbaar s­­­­­anitair. "Dat is in veel andere landen heel anders. Ik ken geen dorp in Engeland zonder openbaar toilet. In Duitsland vind je er een op iedere parkeerplaats. Dat kennen wij hier gewoon niet. Het vreemde vind ik altijd dat er nooit aan sanitair wordt gedacht als een gemeente bezig is met de herinrichting van een plein. Prullenbakken vinden we heel normaal, maar een toilet wil niemand."

Verwey noemt dit 'mannelijke tekentafelterreur'. "Architecten van de stad, meestal mannen, worden niet uitgedaagd hier een oplossing voor te vinden. En ze kunnen zelf overal plassen, dus ze hóeven er ook niet aan te denken."

Anonieme seks
Toch kent Amsterdam wel degelijk lang sanitairverleden. Al in 1928 had de stad de urinoircommissie (Urco), die verantwoordelijk was voor openbare toiletvoorzieningen. De ongelijke verhouding tussen het aantal mannen- en vrouwentoiletten is binnen de Urco altijd een heikel punt geweest. De commissie, die alleen uit mannen bestond, was zich bewust van die ongelijkheid. Als er een oplossing aan de orde kwam, maakten de mannen altijd een afweging tussen de voor- en nadelen ervan.

De hoge kosten waren zo'n nadeel, maar de vrees voor ontucht speelde zeker zo'n belangrijke rol. Voor homoseksuelen waren de piskrullen al sinds het einde van de negentiende eeuw een populaire plek voor vluchtige, anonieme seks. Met afgesloten toilethokjes zou dat probleem onhoudbaar worden, verwachtte de Urco. Lange tijd werd de discussie daarmee afgedaan, en dan was er ook nog het argument dat openbare toiletten eigenlijk vooral waren bedoeld voor mannen met buitenberoepen.

Beginjaren tachtig kwam daar een kentering in. Toen toog de urinoircommissie naar Parijs om onderzoek te doen naar de Sanisette, een hypermodern, genderneutraal toilethokje waarvan er in de Franse hoofdstad al honderden waren geplaatst. Een dure toiletjuf was niet meer nodig: de computergestuurde Sanisette werd automatisch gereinigd na iedere toiletgang. Entree: een munt van een franc; in Nederland zou dit twee kwartjes moeten worden.

De urinoircommissie keerde positief gestemd terug uit Frankrijk. De Sanisette kon weleens dé oplossing zijn voor het sanitair seksisme dat in Amsterdam al zolang voor discussie zorgde.

Zonsondergang
Kregen Verwey en de andere Dolle Mina's twintig jaar na de ludieke demonstratie op de Dam dan eindelijk hun zin? Nee. Hoewel de onderhandelingen met de leverancier al in vergevorderd stadium waren, werd de proef met Sanisette in 1985 wegens geldgebrek afgeschoten. Dat betekende meteen het einde van de urinoircommissie, die opging in de inmiddels ook opgeheven Commissie Straatmeubilair.

In 2013 heeft Schimmel met zijn bedrijf Urilift een andere oplossing geïntroduceerd in Amsterdam: een verzinkbaar toilet voor mannen én vrouwen, dat uit de grond oprijst zodra de zon ondergaat. Dit wapen tegen wildplassers achter het Paleis op de Dam bleek effectief, maar tot nu toe is het bij deze ene genderneutrale urilift gebleven.

Waarom plaatst Amsterdam er niet meer van? Volgens woordvoerder Peter-Paul Ekker heeft 'nog nooit iemand naar de gemeente gebeld met de vraag voor meer openbare toiletten voor vrouwen'. Er is, zegt hij, wel een grote kans dat er binnnkort over gesproken gaat worden.

Verwey vindt het tekenend dat er 47 jaar na de acties van Dolle Mina's nog niets is veranderd. "Ik zeg weleens: de beschaving van een maatschappij kun je aflezen aan sanitaire voorzieningen. Nederland loopt hopeloos achter."

Lees ook: Als vrouw plassen in urinoir? 'Dan ziet iedereen je kukeleku' of 'De oplossing voor het wildplasprobleem is politiek'

Openbare wc's in Amsterdam Beeld Jorris Verboon
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden