Plus

Philip Glass: 'Ik schrijf voor mijn inner ear'

Philip Glass komt voor twee concerten naar de Melkweg. Een van de populairste componisten van deze tijd werkt op zijn tachtigste nog dagelijks aan nieuwe composities.

Philip Glass: Ik heb de Amsterdam, de mensen en de musici later zeer leren waarderen.Beeld -

U bent voor zover ik weet de enige componist die ooit op het podium iemand een beuk voor z'n gezicht heeft gegeven.
"Haha, ja, dat was in Amsterdam, in het Stedelijk Museum, in 1974 geloof ik. Ik speelde op de piano mijn stuk Two pages en iemand in het publiek ergerde zich er blijkbaar zo aan dat hij het podium op stapte en op de toetsen begon te meppen terwijl ik zat te spelen. Ik reageerde volkomen instinctief: ik gaf hem een muilpeer, waardoor hij van het podium viel en daarna speelde ik weer verder."

Welkom in Amsterdam!
"Ik heb de stad, de mensen en de musici later zeer leren waarderen. De Nederlandse Opera was het eerste gezelschap dat me een officiële opdracht gaf, voor mijn opera Satyagraha. Dat was ook het moment waarop ik voor het eerst iets aan mijn muziek begon te verdienen. Voor die tijd componeerde ik naast allerlei baantjes. Ik heb in New York tien jaar taxi gereden om in mijn levensonderhoud te kunnen voorzien."

Hoe ziet het er voor de klassieke muziek uit in de 21ste eeuw, vindt u?
"Ik was recentelijk gast op een festival voor muziek, theater, dans en film in Californië en daar kwam ik in aanraking met jonge componisten. Daar werd ik echt vrolijk van. Ik heb prachtige dingen gehoord. De muziek van die jonge componisten klinkt niet als die van mij, of als Louis Andriessen, of als Boulez voor mijn part, maar echt als iets anders, iets nieuws."

"U mag dat een optimistische kijk op de dingen vinden. Daar ben ik trouwens wel vaker van beschuldigd. Vanwege mijn leeftijd - ik ben nu tachtig - realiseerde ik me ook dat ik aan een tweede cirkelbeweging ben begonnen. Ik bedoel daarmee dat er in de jaren zestig grote politieke instabiliteit was, maar tegelijkertijd een enorme creatieve opleving. Ik zie nu iets vergelijkbaars gebeuren. In sociaal opzicht zitten we in Amerika momenteel in een chaotische, instabiele periode, en juist dan worden de kunsten belangrijk."

Hoe ziet u uw eigen rol in de 21ste-eeuwse muziek?
"Ik weet niet of ik veel invloed heb. Daar is het me trouwens ook helemaal niet om te doen. Ik schrijf ook niet voor de historie of voor de critici, zelfs niet voor het publiek. Ik schrijf voor mijn inner ear. Een groot publiek was nooit de bedoeling, maar het is natuurlijk wel erg bemoedigend als dat er is. Ik had verwacht dat ik mijn leven lang een onbekende, sappelende componist zou blijven, want dat is het lot van ons allemaal nietwaar, een enkele uitzondering daargelaten. Ik was al in de veertig toen ik voor het eerst een beetje van mijn werk kon leven. Dus ik ben vooral verbaasd dat het allemaal zo gelopen is."

"Ik betwijfel zelfs of het mijn verdienste is dat mijn muziek veel wordt gespeeld. Ik ben vooral druk bezig geweest muziek te schrijven. Ik ben de hele dag aan het spelen. Als ik een stuk af heb, begin ik meteen aan het volgende. Misschien neem ik zes uur rust, maar dat voelt al meteen als vakantie. Ik had ook nooit het geduld te wachten tot orkesten me vroegen iets te schrijven. Ik was al 54 toen ik mijn eerste symfonie schreef. Dat moet een record zijn. Eerder was ik vooral bezig met muziek voor theater en dans. I didn't give a damn. Ik had het vreselijk druk met wat ik deed. Maar juist doordat ik buiten de jurisdictie bleef van de mainstream kon ik me vrij voelen te maken wat ik wilde."

Weet u hoeveel stukken u hebt geschreven?
"Nee, geen idee. Daar heb je andere mensen voor om ze te tellen. Ik weet alleen dat er nu op de wereld zeventien operaproducties van me lopen, in grotere en kleine theaters. Ik heb 26 opera's gemaakt en daarvan wordt meer dan de helft volgend jaar wel weer ergens gespeeld. Of dat over dertig jaar nog zo is, valt te bezien. Ik heb drie pianoconcerten geschreven, dat kan ik ook nog wel onthouden. En ik heb vorig jaar mijn elfde symfonie voltooid, dus dan moet ik er eerder al tien hebben gecomponeerd."

Ik kom in een ruwe schatting op ongeveer driehonderd werken.
"En daarvan worden er over tien jaar misschien nog dertig gespeeld. En ik ben niet bescheiden. Over dertig jaar waarschijnlijk helemaal geen enkele meer. Daar is niets aan te doen. De ruimte voor tijdloze meesterwerken is nu eenmaal zeer beperkt. Ik ben er ook niet mee bezig. Het enige waar ik me werkelijk om bekommer, is de integriteit van de partituren. Ik zou mijn werk in betrouwbare, foutloze edities willen nalaten, omdat ik zie dat zelfs de edities van de allergrootste componisten, zoals Verdi, nog barstensvol fouten zitten. Maar het is onbeschrijfelijk veel werk om zoiets voor elkaar te krijgen. En wat er na mijn dood mee gebeurt, daar heb ik geen grip meer op."

Misschien had u niet zo veel moeten componeren.
"I agree."

Waar komt dat voor gewone stervelingen onvoorstelbare vuur tot scheppen vandaan?
"Daar heb ik veel over nagedacht. Ik kom erop uit dat ik me verbonden voel met het verleden, met de muziekhistorie. Als je je eenmaal realiseert dat je onderdeel bent van de creatieve flow die je al kunt laten beginnen bij de zingende neanderthalers, hoe klein of onbeduidend dat onderdeel misschien ook is, dan voelt dat als een enorme duw in de rug. Ik heb les gehad van de grote Nadia Boulanger, net als ontelbare andere componisten, van wie een handvol beroemd zijn geworden. Zij was een leerlinge van Fauré, net als Ravel! Die lijn kun je verder doortrekken en dan voel ik me in die flow staan. Die verbondenheid maakt het verleden voor mij geen intimiderende, maar juist een stimulerende factor."

"Van Boulanger heb ik heel veel geleerd. Net als van Ravi Shankar. Boulanger hamerde op de regels. Ik leverde ooit een ingewikkelde harmonieoefening in waarvan ze de laatste maat afkeurde. Ik loste de sopraanstem op naar het octaaf. Fout, vond ze. 'Maar ik doe het volgens de regels. Het is goed!' zei ik. Toen pakte ze tot mijn verbijstering een pianosonate van Mozart en liet me zien dat hij de sopraanstem op een identieke plek naar de terts liet oplossen. En dat vond ze mooier. Het was trouwens ook mooier."

"Op dát moment wist ik dat dit mijn laatste les bij haar was geweest, want alléén Mozart zou dit zo hebben gedaan. Hij volgde, kortom, de regels niet, maar om dat te kunnen, moest je ze wel eerst door en door kennen. Het was dus tijd om op mijn eigen benen te staan. Ik had niets meer te leren bij Boulanger."

Schrijft u met pen en papier of met een computer?
"Met potlood en papier. En een vlakgom, hoewel ik doorgaans vrij schoon werk aflever, al duren de simpelste stukjes soms het langst."

In uw memoires vraagt u zich af waar muziek vandaan komt. Hebt u daar inmiddels een antwoord op gevonden?
"Het blijft het grote raadsel. I think music is a place. Een plek, zowel abstract als concreet, waar je in je hoofd heen kunt gaan. Als je daar bent en de omstandigheden zijn juist, dan begint het muziek te regenen. Maar het regent alleen niet altijd. Hé, dat heb ik volgens mij nog nooit zo gezegd! Wacht, ik ga het meteen opschrijven."

Philp Glass

- Geboren in 1937 in Baltimore.
- Studeerde aan de Juilliard School of Music in New York.
- Studeerde ook bij Nadia Boulanger in Parijs en bij Ravi Shankar.
- Was een van de eerste radicale minimalisten.
- Heeft een hekel aan het woord minimalist.
- Werd in 1977 een beroemde componist na opvoeringen in The Met van Einstein on the beach, dat hij samen met Robert Wilson maakte.
- Moest na zijn doorbraak nog jaren als taxichauffeur werken omdat Einstein hem 100.000 dollar schuld had opgeleverd.
- Schreef daarna nog zeer veel werken.Philip Glass geeft tijdens ADE concerten in de Melkweg op 22/10 (pianowerken) en 23/10 (met het Alma Kwartet, cellist Matt Haimowitz en pianist Maki Namekawa). Het Amstel Saxophone Quartet & DJ/producer Kypski speelt op 22/10 Glass On The Roof.[Author] ERIK VOERMANS
'Over dertig jaar wordt waarschijnlijk niets meer van me gespeeld. De ruimte voor tijdloze meesterwerken is zeer beperkt'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden