Plus

Philip Glass en Nicolas Jaar openen vernieuwd orgel Oude Kerk

In de Oude Kerk wordt in mei het eeuwenoude Vater-Müllerorgel in nieuwe luister in gebruik genomen. Philip Glass neemt de honneurs waar.

Organist en muziekcurator Jacob Lekkerkerker voor het orgel in de Oude Kerk.Beeld Lin Woldendorp

In de lege Oude Kerk zingt een eenzame vrouwenstem. Ze wordt begeleid door het gekrijs van zeemeeuwen, het geluid van wind, lage bassen op een elektrische gitaar en het gelui van kerkklokken. Daarna is het stil. De veroorzaker van het geluid is een meisje met een rugzak, dat heeft plaatsgenomen op het bankje voor het toetseninstrument dat Mellotron heet.

Het hoort bij het audiokunstwerk The Instrument of Troubled Dreams (2018) van Janet Cardiff en George Bures Miller. 'Elke toets van de Mellotron speelt een verschillend geluid, stemfragment of muzieksegment. 'Verken de toetsen, experimenteren mag' staat op het bijbehorende bordje met uitleg te lezen.

"De missie van de Oude Kerk is met kunstenaars tot nieuw werk te komen. Dat gaan we nu naar klank vertalen," zegt Jacob Lekkerkerker, organist en muziekcurator van de Oude Kerk.

Het hoort allemaal bij het traject van restauratie en ontplooiing dat bij de Oude Kerk sinds 1951 is ingezet. "Tot 2012 is men hier beziggeweest met restauratie, want het gebouw was in verval. Als je foto's uit de jaren vijftig ziet, schrik je. Ook het Vater- Müllerorgel hing met draadjes en plakband aan elkaar. In 2012 kwam de vraag: wat nu?

Proeftuin
Jacqueline Grandjean werd de nieuwe directeur van de Oude Kerk en koos voor slow curating, wat betekent dat gesprekken met kunstenaars en de ideeën die daaruit voortkomen worden uitgevoerd in tentoonstellingen.

"De Japanse kunstenaar Taturo Atzu wilde in 2015 het interieur met rust laten, maar boven op de kerk een dakterras aanleggen: The Garden Which Is The Nearest To God. Prachtig was dat. De tentoonstellingen met Giorgio Andreotta Calò, die de kerkramen rood maakte, en Christian Boltanski, Marinus Boezem, waren ook zeer succesvol."

"In aansluiting op de tentoonstellingen zijn we een muziekserie op de vroege ochtend begonnen, Silence geheten, die tevens een proeftuin van twee jaar was om erachter te komen wat de mogelijkheden en onmogelijkheden van de kerk waren. De volgende stap wordt de muziekserie Playing The Cathedral, waarvoor we niet met beeldende kunstenaars samenwerken, maar met musici en componisten. De ambitie is om een nieuwe invulling te geven aan het begrip 'ruimtelijke muziek'."

Essentieel
De titel kwam voor uit de terloopse opmerking van Lekkerkerker, dat je als organist niet het orgel bespeelt, maar de kathedraal, de ruimte.

"Kijk maar eens naar de voegen tussen de stenen hier in de vloer. Die naden zijn zandachtig en zacht. Dat is bewust zo aangelegd, omdat dat gunstige consequenties heeft voor de akoestiek. Als ik het goed heb onthouden zijn bij vloerrestauratie 88 tests gedaan om de juiste voeg te vinden! You are playing the cathedral here, zei ik. Jacqueline Grandjean hoorde die opmerking en noteerde hem meteen, haha."

Het is de bedoeling twee keer per jaar een gast uit te nodigen, die gedurende drie weken het gebouw 'krijgt'.

"In de aanloop was het daarvoor essentieel dat het orgel goed zou functioneren. Want nu was elke toon onvoorspelbaar, zowel in de aanslag als in hoe hij zou spreken, en speelde het orgel heel zwaar. Dat was jammer, want je wilt dit orgel horen, zeker in de ruimte hier die zo ongelooflijk mooi ademt. Met die restauratie is 1,3 miljoen euro gemoeid. Orgelmakerij Reil uit Heerde is er nog steeds aan bezig. Dat geld komt van duizenden mensen uit heel Nederland, naast fondsen en overheden. De betrokkenheid was hartverwarmend."

Toch is er een maar. De fundingsacties hebben voldoende geld opgeleverd voor de restauratie, maar voor de programmering is meer nodig. Daarom organiseert de Oude Kerk op 11 mei een concertant-benefietdiner, waarvan de opbrengst zal gaan naar een nieuw fonds dat het jonge, talentvolle musici mogelijk maakt nieuw werk te componeren met aanwezige klankbronnen in de ruimte. De tafels kosten 5000 (particulieren), 10.000 en 20.000 euro (bedrijven en sponsoren). Een van de beloningen is een naamsvermelding op een plaquette bij het orgel.

"We hebben nu bijna een derde van de tafels verkocht," zegt Lekkerkerker. "We stichten in één avond een muziekfonds, waarmee Playing the Cathedral voor vijf jaar is gegarandeerd. Zo moet je het zien."

Het eerste stuk dat bij het benefietdiner wordt gespeeld en de officiële ingebruikname van het Vater-Müllerorgel, wordt een werk van Philip Glass, waarvoor de oude meester speciaal naar Amsterdam komt om het zelf te spelen. "Dat weekeinde is Glass onze eregast. Hij is heel enthousiast!"

Op zondag 12 mei zijn er van 's ochtends zes tot 's avonds laat concerten, waar ook Nicolas Jaar, een grootheid in de wereld van de elektronische muziek, zijn opwachting zal maken.

Slapen in de kerk
"Nicolas vroeg of hij een nacht in de kerk mocht slapen, om de ruimte te 'voelen'. Hij heeft verder uitvoerig akoestiek onderzoek gedaan om te horen welke tonen hier het beste klinken. Dat is voor ons de essentie van Playing the Cathedral. Componisten moeten echt een relatie willen aangaan met de ruimte hier. In kant en klare stukken zijn we minder geïnteresseerd. Voor de toekomst hopen we mensen als Brian Eno en Steve Reich te kunnen strikken."

Oude Kerk. Playing the Cathedral. 11 mei Benefietconcert en heringebruikname van het gerestaureerde Vater-Müllerorgel (1724/1742) door Philip Glass, Nicolas Jaar en organist Leo van Doeselaar. Meer info: playingthecathedral.org en oudekerk.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden