Plus

Papierwinkel Vlieger heeft al 150 jaar het papier dat je zoekt

Papier is geduldig, ook in het digitale tijdperk. Handgeschept, Japans of fotokarton in de kleuren tropengeel, anijs of helsteenrood? Bij papierwinkel Vlieger hebben ze het - al 150 jaar. 'Het is altijd druk als studenten een deadline hebben, dan komen ze langs om hun scriptie in te binden.'

Bij papierwinkel Vlieger hebben ze alle soorten en maten papier Beeld Marie Wanders

Papier. Ooit was het onmisbaar, maar de laatste decennia moest het opboksen tegen de 'cloud', de digitale opmars, tegen meewarige lachjes. Papier? Achterhaald. Onhandig. Ten dode opgeschreven, menen sommigen zelfs.

Hoe anders is het in papierwinkel Vlieger aan de Amstel 34, waar het een hoofdrol heeft. Niet die van nutteloos printje, maar van teder presentje voor fijnproevers.

In smalle houten vakken liggen regenbogen van papier geduldig te wachten tot iemand op een keer een velletje koningsblauw à 1,50 euro nodig heeft.

Een gedicht aan kleuren op de etiketjes eronder: dageraad, anijs, flanelgrijs, tropengeel, eischelp, zonnegeel, lelie, zuidzee, floridablauw, rode aarde, hemelgrijs, helsteenrood.

Wie bij Vlieger om een groen vel vraagt, kan altijd als wedervraag verwachten: biljartgroen, bladgroen, grasgroen, appelgroen, dennengroen, natuurgroen of amandelgroen?

En dan heb je nog keuze uit linnen­persing, zijderupspapier, houtdrukpapier, etalagekarton, fotokarton, vliegerpapier, Japans papier, grafisch papier, boombastpapier, vloeipapier, handgeschept papier en ja, óók doodgewoon wit papier.

Meer dan duizend papiersoorten herbergt Vlieger. Bij gebrek aan een magazijn is de winkel tot aan het plafond toe volgestouwd met voorraden. De planken buigen onder dikke rollen, kokers en stapels.

'Gereserveerd' staat met viltstift op een groot pak met 45 meter papier. "Dat komt iemand later ophalen," zegt Mick Lemminga (56) achteloos. Dat mensen op een dag plannen hebben met 45 meter papier, is voor hem de normaalste zaak van de wereld.

Al bijna dertig jaar maakt hij samen met zijn collega Rob Willemsen (61) klanten wegwijs in de winkel. Willemsen heeft de bovenverdieping met tekenmaterialen en kunstenaarsbenodigdheden onder zijn hoede, Lemminga draagt beneden zorg voor het papier. Hij staat daar soms complete boekbindcursussen te geven of uit te leggen hoe je een goede sinterklaassurprise maakt.

"Het zijn de vaste ijkpunten in het jaar: Sinterklaas, Kerstmis, Pasen, Sint-Maarten. Dan krijg je steevast vaders en moeders over de vloer met vragen als 'Hoe maak ik een voetbalveld?' of 'Heeft u ideeën voor een leuke lampion?' Het is ook altijd druk als studenten een deadline hebben of gaan afstuderen. Dan komen ze langs om hun werkstuk of scriptie in te binden en te voorzien van mooi papier."

Voor het poppenhuis
Ook op een doordeweekse dag lijkt van de teloorgang van papier allerminst sprake. Mensen lopen in en uit. Studenten van de kunstacademie, echtparen, moeders en dochters, dagjesmensen.

"Wat vind je van dit glitterpapier?" fluistert een oudere man tegen zijn vrouw.

"Ik heb nog zo veel glitter," verzucht ze.

"En paars dan?" oppert hij, alsof het om een nieuwe avondjapon gaat.

"Paars is moeilijk te combineren."

Onvermoeibaar trekt de man een transparant rood vel uit een vak. "En wat zeg je hiervan?"

De vrouw schudt haar hoofd: "Dat is geen rood. Dat vind ik oranje."

Het gesprek sleept zich moeizaam voort.

Een ander echtpaar is naarstig op zoek naar een papier met bakstenen print voor haar poppenhuis. Dolgelukkig is de vrouw als ze het vindt: "Precies wat ik zoek!"

Beeld Marie Wanders

Her en der speuren klanten op trapjes de voorraden in de hogere regionen af. Niet één keer vertoont Lemminga's gezicht nerveuze trekken als zij gretig de vellen in en uit de vakjes trekken.

"Mag ik dit zelf openmaken?" vraagt een vrouw en wijst op de glazen vitrine met Japans papier. "Ja hoor, geen punt."

Voorzichtig vist ze er met duim en wijsvinger een Japans papier uit.

Lemminga heeft er geen moeite mee. "Soms zit er een deukje of scheurtje in, maar dat is het risico van het vak."

Wel bewaart hij achter in de zaak, op een veiliger plek, de duurdere exemplaren, zoals dun Japans restauratiepapier van 9 gram (15,50 euro per A4) of dun geschaafd microwood (50,00 euro per groot vel).

Over houten stokken hangen op kleur, als handdoeken op een rekje, de kwetsbare broeders: zijdepapier en vloeipapier. Lemminga: "Zijdepapier komt uit de vezel van planten uit Nepal en Thailand. Mensen gebruiken dat ook als decoratie."

Jubileumborden
Hoewel Lemminga en Willemsen niks te klagen hebben, zijn die meewarige lachjes om 'dat ouderwetse papier' niet helemaal onterecht, want de komst van de computer en het internet ging ook aan Vlieger niet geruisloos voorbij.

Willemsen: "De markt is enorm veranderd. Zo tekenen en schilderen mensen veel minder. Ze spelen liever een spelletje op de computer of zitten op sociale media. De verkoop van grafisch tekenpapier en aquarelpapier is dan ook sterk gedaald."

Bedrijfsleider Mick Lemminga Beeld Marie Wanders

Ook jubileumborden voor huwelijken, geboortes en verjaardagen of kartonnen platen met 'Te Koop' en 'Te Huur' zijn nauwelijks nog van nut. "Dat soort dingen printen mensen tegenwoordig uit op de computer."

Willemsen ziet de laatste jaren wel een duidelijke kentering in de manier waarop mensen met papier omgaan: "Als ze voor papier kiezen, dan liever meteen iets moois. Ze zijn bijvoorbeeld op zoek naar luxe Japanse of Italiaanse notitieboekjes, leren agenda's en mapjes, bijzonder briefpapier."

Hij haalt een verfijnd, Japans boekje tevoorschijn. "Je kunt het uitvouwen tot een harmonica en een paar meter lang maken. Tja, dagelijks verkopen we het niet, maar we hebben het wél in huis. Alles waar vraag naar is, hebben we, ook al raken we er maar één exemplaar in een half jaar van kwijt."

Het hoeft niet altijd om lege vellen te gaan. Juist bedrukt papier is in trek. "Mensen gebruiken bijvoorbeeld marmerpapier of Japans gedessineerd papier om tegen een achterwand of kamer­scherm te plakken. Botanische prints, historische landkaarten en vintage posters van dieren, luchtvaartmaatschappijen en vervoers-middelen doen het ook goed."

Bedrijfsleider Rob Willemsen Beeld Marie Wanders

Dat de computer in dit walhalla van papier nog steeds een wat ondergeschikte rol inneemt, bewijzen de handmatige ­tellijsten waarmee Willemsen en Lemminga werken. "We houden de voorraad bij door alle papieren één voor één te tellen. Vervolgens schrijven we met de hand de artikelomschrijving en de hoeveelheid op de tellijst. Wat op is, vullen we bij.

Dat is veel werk, want we hebben meer dan duizend papiersoorten en ruim vijftig leveranciers," zegt Lemminga. Aan een webshop beginnen ze niet. "Dan moeten we gaan bezorgen en dat wordt niks. Papier is kwetsbaar, dus we kunnen niet garanderen dat het netjes aankomt."

Vlieger doet het al 150 jaar ongeveer op deze manier. In een vitrine achter in de winkel prijken de relikwieën uit het ver­leden: prenten, boekomslagen, kasboeken, advertenties en foto's van de oude Jan Vlieger.

Het van oorsprong familiebedrijf overleefde twee wereldoorlogen en barre crisisjaren en kreeg van doen met gebroken armen en benen, nare ziektes en sterf­gevallen, maar hield dapper stand.

Verduisteringspapier
In de Tweede Wereldoorlog was dat vooral te danken aan de verkoop van plakband en verduisteringspapier. De omzet verzesvoudigde in die tijd en redde de winkel van een faillissement. Later moest Vlieger het vooral hebben van kleur -en tekenboeken, boterhampapier, bouwplaten, huurbiljetten, schoolschriften, aankleedpoppen, prentbriefkaarten, kinder- en soldatenprenten en kaftpapier.

Van recenter datum is de catastrofe met de lekkage in de waterleiding. Lemminga en Willemsen herinneren zich nog goed de enorme verwoesting van tien jaar geleden. "Al het papier was waardeloos en werd in containers afgevoerd. De schade bedroeg 900.000 euro. De winkel moest een maand dicht. Klanten waren wanhopig en stonden op de deur te bonken, omdat ze nét dat ene papiertje nodig hadden. Gelukkig zijn we ook die klap weer te boven gekomen."

Een van de bestsellers van Vlieger: Japans Washi-tape Beeld Marie Wanders

Bij de kassa vormt zich een kleine rij. Een meisje laat Lemminga op haar mobiele telefoon zien welk papier ze zoekt. "Ik wil met dit materiaal een boek maken." Vragend, haast smekend, kijkt ze hem aan. Lemminga kan het ook niet meteen thuisbrengen en raadt aan in het colofon van het boek op te zoeken wat voor papier ze hebben gebruikt. "Dan kan ik het voor je bestellen." ­

Vanuit zijn ooghoek ziet hij een vrouw worstelen met een onhandelbaar stuk karton. "Gaat het?" vraagt Lemminga. "Ik zou het niet op je schouder dragen, maar lager," adviseert hij.

Bij de kassa vraagt een man met puntige cowboylaarzen zijn aandacht. "Ik zoek stijfsel! Heeft u dat voor mij?" informeert hij dwingend. "Helaas heb ik het niet meer op voorraad. Waarschijnlijk morgen weer," antwoordt Lemminga.

Olieverfdoosje
"Dit is de alleroudste papierwinkel van Amsterdam," vertelt een moeder plechtig aan haar zoontje. Ze heeft net een zilveren papier gekocht. Gedwee hoort de jongen het aan, maar hij lijkt meer te verlangen naar zijn iPad.

De vrouw trekt de deur achter zich dicht, maar keert binnen enkele minuten weer terug. Onrust in haar blik. "Dat houten olieverfdoosje in etalage... Ik ben verliefd op dat doosje. Wat kost dat? Mijn zoon is héél ongeduldig, dus als het lang duurt, kom ik een andere keer terug."

"Dat moet ik echt even boven aan mijn collega vragen," zegt Lemminga.

De vrouw aarzelt. Haar ogen flitsen van het olieverfdoosje naar haar zoon, die mokkend schopjes in het luchtledige geeft. "Maham!"

"Ik kom terug!" roept de vrouw haastig naar Lemminga.

Die knikt kalm. "Ze komt terug," weet hij. Vlieger is geduldig.

Familiebedrijf Vlieger

In 1869 nam Jan Vlieger de boek- en papierhandel in de Halvemaansteeg 6 over van zijn baas Herman Koster. Vlieger specialiseerde zich in prentenboeken en gaf ook - heel vooruitstrevend - boeken in eigen beheer uit. Ambitieus als Vlieger was, kocht hij de panden Halvemaansteeg 4 en Amstel 52 om zijn winkel fors uit te ­breiden.

Tien jaar later kwamen zijn zonen Frits, Abel en Gerrit als compagnons in de zaak. Er kwamen toen ook filialen aan het Damrak en op het Rapenburg bij. Toen Jan Vlieger in 1908 stierf, zetten zijn zonen de winkels voort.

Gerrit Jan, de zoon van Gerrit, was de laatste telg uit de familie Vlieger die het papierimperium beheerde. In 1984 maakte hij een einde aan de familietraditie en droeg de zaak over aan zijn toenmalige vestigingsmanager. Later heeft diens weduwe nog een tijdje de scepter gezwaaid.

In 1995 werden de andere filialen afgestoten. Vlieger bestond toen alleen nog uit het pand aan de Amstel. Het monumentale pand werd door de huidige eigenaar volledig gerestaureerd. Sindsdien runnen Mick Lemminga en Rob Willemsen als bedrijfs­leiders de winkel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden