Plus

Panama Papers: ongekende inkijk in de wereld van grijs geld

Een enorm archief van documenten over offshorerekeningen, brievenbusfirma's en belastingroutes is in handen van journalisten gekomen. De Panama Papers onthullen belastingontwijking en -ontduiking.

Mossack Fonseca, een in Panama gevestigd trustkantoor en juridische dienstverlener.Beeld epa

1. De Panama Papers. Dat klinkt als weer een grote onthulling.
Dat is ook zo. Ruim een jaar geleden meldde een anonieme bron zich bij de Süddeutsche Zeitung met het archief van Mossack Fonseca, een in Panama gevestigd trustkantoor en juridische dienstverlener, gespecialiseerd in het opzetten van brievenbusfirma's in belastingparadijzen. Zo'n firma is alleen met een postadres gevestigd in een land met een gunstig fiscaal klimaat. Bij dergelijke vennootschappen blijft goed verborgen wie de eigenaren en betrokkenen zijn.

Tot nu. De bron bood zo'n 11,5 miljoen documenten van Mossack Fonseca aan. De Süddeutsche Zeitung riep de hulp in van het International Consortium of Investigative Journalism (ICIJ), een internationaal collectief van onderzoeksjournalisten. Zij speurden in de meer dan 2,6 terabyte aan data, bestaande uit e-mails, rekeningafschriften, aktes, kopieën van paspoorten en financiële gegevens.

2. Wat leverde dat speurwerk op?
Een ongekende inkijk in de wereld van grijs geld, dat de wereld overvliegt om verborgen te blijven voor de belasting of om ongecontroleerd te worden ingebracht in het legale circuit. De transacties zijn vaak niet illegaal, maar doordat doorgaans volstrekt onduidelijk blijft wie achter de brievenbusfirma's zitten, is het kinderlijk eenvoudig om belasting te ontduiken of smeergeld te betalen.

Vooral concrete zaken zijn interessant: politieke leiders uit onder andere Pakistan, Saoedi-Arabië en Argentinië blijken via brievenbusfirma's geld weg te zetten. De Oekraïense president Petro Porosjenko zou via offshorerekeningen al jaren de belastingdienst in zijn eigen land ontduiken. De IJslandse premier was via brievenbusfirma's eigenaar van IJslandse banken en verzette zich actief tegen het schadeloos stellen van schuldeisers nadat die banken waren omgevallen. Vrienden van de Russische president Vladimir Poetin zouden twee miljard euro hebben witgewassen met hulp van een commerciële Russische bank.

Het is het topje van de ijsberg: de meer dan 214.000 vennootschappen waarover informatie is gelekt, zijn eigendom van politici, zakenmensen, beroemdheden en criminelen uit meer dan tweehonderd landen.

3. Blijft Nederland buiten schot?
Zeker niet. Zo zou via Nederlandse postbusfirma's onder meer 160 miljoen euro smeergeld zijn overgeboekt dat terechtkwam bij corrupte officials van de wereldvoetbalbond Fifa.

Mossack Fonseca had via Nederlandse trustkantoren bovendien een Nederlandse tak. Dat is geen toeval: de Nederlandse trustsector is groot en wereldwijd bekend om haar deskundigheid. Het is dus goed mogelijk dat nog veel meer lijntjes via Nederland lopen, vooral omdat het Nederlandse financiële en fiscale klimaat vaak een uitstekende basis biedt voor aantrekkelijke constructies via belastingparadijzen.

4. Wat zijn de gevolgen van het lek?
Verschillende landen hebben fiscale onderzoeken aangekondigd en politieke leiders staan onder druk - het Kremlin spreekt van een lastercampagne. Er zijn Kamervragen gesteld en Intertrust, een op de Amsterdamse beurs genoteerd trustkantoor, zag de koers maandagochtend flink dalen. Uit de hoek van zwartgeldjagers klinkt de hoop dat de Panama Papers het einde betekenen van de trustsector.

Voor die conclusie is het te vroeg, maar de discussie over de omstreden methoden zal opnieuw worden gevoerd. De Panama Papers maken concreet wat iedereen allang wist: via anonieme vennootschappen op naam van financiële dienstverleners en met rekeningen in belastingparadijzen, gebeuren op grote schaal onverkwikkelijke zaken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden