Plus

Overal is patat, maar de mensen komen naar Abi

Snackbareigenaar Selahattin Vural (56), beter bekend als Abi, wordt geroemd om zijn verbindende kwaliteiten in Nieuw-West. En om zijn patat natuurlijk. 'Eet smakelijk, broer!'

Beeld Niels Blekemolen

Hij zag het niet eens een beetje aankomen, die zaterdagavond in april waarop hij de Amsterdamspeld kreeg uitgereikt, de onderscheiding voor Amsterdammers die zich op bijzondere wijze hebben ingezet voor de samenleving.

Hij dacht te gaan dansen op een feestje toen hij daar opeens zijn vrouw Fatma (52) zag. En meteen daarna zijn kinderen. Nou gezellig, dacht ie, dan dansen die mee. Toen was daar opeens die man met een dikke ketting om zijn nek en daarna ging het snel. Even later stond hij met het speldje in zijn polo geprikt - verbouwereerd en trots als pauw.

Uit het juryrapport: 'De snackbar fungeert als een belangrijke ontmoetingsplaats in een wijk die spanningen kent tussen verschillende groepen: tussen jong en oud, tussen arm en rijk en tussen bewoners van verschillende afkomsten. Als een gids vertelt Abi nieuwe bewoners over de buurt en probeert hen het gevoel te geven dat ze welkom zijn en deel uit maken van een gemeenschap.'

In shock
Die snackbar is Abi Patat, die wijk is Nieuw-West en Abi is Selahattin Vural, maar we noemen hem Abi - Turks voor 'broer' - want dat doet iedereen. Of 'de patatfilosoof' - een bijnaam die hij met trots draagt.

Nog maar een paar jaar geleden was hij net zo verbouwereerd, maar tegelijk diep in shock. Midden in de nacht werd een molotovcocktail bij z'n zaak naar binnen gegooid en brandde de hele bedoening af.

'Fooi? Stop maar in de spaarpot van je kinderen' Beeld Niels Blekemolen

"Dit verdien ik niet," stamelde hij de volgende dag in de camera's van AT5. En nog steeds is dat het eerste wat zijn klanten zeggen als je ze ernaar vraagt. Abi, waarom nou juist Abi? Opgelost is de zaak nooit, niemand gepakt, geen flauw benul van het waarom. Een smakeloze grap - zou kunnen.

Op internet wordt gesuggereerd dat Abi te loslippig zou zijn geweest. Hij spreekt evengoed bargoens als de taal van de pet - en hij praat met allebei: boeven én politie. Knelde het daar? Het zijn maar theorietjes en ze veranderen er niks meer aan en Abi zelf gaat al helemaal niet veranderen. Abi praat met iedereen, en iedereen met Abi - zo is het nu eenmaal.

Hoe dan ook, hij dacht na dat drama: dit was het dan. Dat lieten de buurtbewoners niet gebeuren. Massaal gingen ze achter Abi en zijn gezin staan, de afgebrande zaak werd volgeplakt met steunbetuigingen. Dat was in mei 2014. In november - nog geen halfjaar na de fik - ging er alweer friet over de toonbank. Abi was terug.

Als een vader
Om te begrijpen waarom Abi wordt geprezen als hoeder van de buurt, hoef je alleen maar op het terras van zijn snackbar in de Jan Tooropstraat te zitten. Het wonder der verbinding voltrekt zich voor je ogen. Iedereen, maar werkelijk íedereen die voorbijkomt krijgt een groet of meer van hem. Inmiddels zijn er generaties buurt­bewoners die zijn opgegroeid met één zekerheid: halverwege de Jan Tooropstraat zie ik Abi en Abi ziet mij.

Jacintha (32 ) bijvoorbeeld, die hier van jongs af aan de deur plat loopt. Ze woont al haar hele leven om de hoek. "Hij heeft altijd over de buurt gewaakt," zegt ze. Ze drinkt een slush. "Als een vader, dus met liefde. Toen mijn zusje in haar puberteit begon met roken, gooide ze gauw haar sigaret weg als ze langs Abi liep."

"Die mocht hij niet zien - net zoals je die voor je vader zou verstoppen. Toen ik door een slechte fase ging - overspannen, ongelukkig, ik wilde liefde maar ik kon die niet vinden - stelde hij me gerust. 'Komt goed, meisje,' zei hij dan. 'En anders ga ik zelf iemand voor je zoeken.' Dat bedoel ik: waar vind je dat nou?"

Abi pakt de fiets voor zijn eervolle taak: de bezorging Beeld Niels Blekemolen
Abi: 'Ik ben verslaafd aan de stad. Ik ga hier niet meer weg' Beeld Niels Blekemolen

Even later zitten Yasmine Makhlouf (13) en Fatima Elkarkouri (47) aan dezelfde picknicktafel: moeder en dochter, Marokkaans-Amsterdams. Yasmine gaat volgend schooljaar naar de tweede klas van het Hervormd Lyceum West en woont om de hoek - al haar hele leven, altijd Abi.

Elkarkouri: "Als ze 's avonds de deur uit wil naar de supermarkt, mag het niet van me. Maar naar Abi is het goed. Dan weet ik: er wordt op haar gelet, ze is in goede handen." Abi tegen Yasmine: "Wanneer kom je nou bij me werken, ben je nog steeds niet oud genoeg? Ik reken op je, hè?"

Ontheemd
Voor de buurt is het amper voor te stellen, maar Abi bestond al voor Abi Patat. Opgegroeid in Turkije, op zijn negentiende naar Nederland gekomen toen het daar te onrustig werd. Schoonmaakwerk op Schiphol, nachtelijke uren en amper momenten waarop hij buiten de Turkse gemeenschap kwam. Steeds dezelfde mensen, dezelfde gesprekken. Wat was z'n perspectief? Ontheemd, was hij. Het liefst ging hij terug naar Turkije.

Toen hij in 1983 ontslag kreeg op Schiphol, werd hij stratenveger bij de reinigingsdienst. In 1985 besloot zijn vader dat Abi moest trouwen; in Turkije vonden ze een bruid. Hij mocht een halfuur kennismaken en een week later waren Fatma en hij getrouwd. Een jaar later werd hun eerste dochter ¿ule geboren, in 1996 hun tweede: Burcu. Het leven kabbelde voort.

Totdat Abi in 1997 zijn baan verloor en dacht: dan maar terug naar Turkije. Ruzie, discussie, tot Abi brood wilde halen bij de bakker aan de overkant van de straat en deze gesloten bleek. Abi bellen, winkel bleek te koop.

Oké, besloot het echtpaar, en opeens bestierden Abi en Fatma een bakkerij - de voormalige eigenaar bleef het brood leveren. Nederlands brood, in een wijk die langzaam steeds minder Nederlands werd. Van 80 procent Nederlanders naar minder dan 10 procent. Dan red je het niet met knipwit en tijgerbollen.

Boefjes en geteisem
Terwijl de buurt veranderde, de autochtonen vertrokken en de sfeer op straat grimmiger werd, veranderde de bakker in een snackbar. Abi bleef zitten waar hij zat. Ondanks het gedoe, veel gedoe.

Er sneuvelde nogal eens een winkelruit. Er werd geroofd en bedreigd. 's Nachts werd er thuis aangebeld; op vakantie durfde het gezin niet, uit angst dat de zaak dan werd gesloopt. Steeds hangjongeren voor de zaak, blowend, spugend.

Beschaafde klandizie liep liever een blokje om dan dat ze door die haag van testosteronbommen moest. Boefjes waren het, boeven soms, sommigen groeiden op tot het grootste geteisem van de stad. Klanten werden in elkaar geslagen en het gezin van Abi belandde zelfs op een dodenlijst. Tot en met die brand aan toe dus, maar Abi bleef en kreeg gelijk. De buurt knapt op, met Abi Patat als baken van verbinding.

"Bestelling!" roept Fatma. Ze komt met een tasje uit de keuken gelopen. Hoewel Fatma ontegenzeggelijk meer werk verzet dan haar man, heeft die - behalve het gastheerschap - nog een eervolle taak: de bezorging. De hele avond bestelt men in de buurt patat, en dan pakt Abi de fiets of de auto.

Oprotpremie
Onderweg blijft zijn spraakwaterval stromen. Over ho¿geldin, het mooiste Turkse woord dat hij kent. "Moeilijk om precies uit te leggen wat het betekent, maar ongeveer: als je een goed hart hebt, kom binnen. Anders moet je opdonderen."

Daarna over zijn aanstaande vakantie naar Turkije, voor het eerst in jaren weer met het vliegtuig, ondanks vliegangst. "Ik vlieg alleen KLM of Turkish Airlines - de rest vertrouw ik niet."

Over lastige klanten: "Ik heb mijn manieren. Als het druk is in de zaak en er komt een onruststoker, dan geef ik hem voorrang. Niet omdat ik slecht gedrag wil belonen, maar omdat ik hem dan eerder mijn zaak uit heb. Zie het als een oprotpremie. Maar nou niet allemaal lastig gaan doen omdat ik je dan voorrang geef, want dan donderen jullie allemaal maar op." Grote lach.

Bestemming bereikt. Bij een hoge flat belt hij aan, friet in de hand. "Hé broer, avondeten," roept hij door de intercom. Even later gaat er zes verdiepingen hoger een deur open. Fooi? "Welnee, stop maar in de spaarpot van je kinderen. Bedankt broer, eet smakelijk."

Abi: 'Ik geloof dat het alleen werkt als we één cultuur omarmen: de Amsterdamse' Beeld Niels Blekemolen
Abi bezorgt een bestelling. 'Hee broer, avondeten!' Beeld Niels Blekemolen
Dochter ¿ule (links) en Fatma. 'Abi bakt alleen patat als er een fotograaf in de zaak is' Beeld Niels Blekemolen

De laatste jaren is de buurt veranderd. Grote torens met woningen voor starters en studenten geven een draai aan het straatbeeld. Er is geen dominante cultuur meer, het mengt weer. Wie een middag bij Abi op het terras zit, ziet alle kleuren van de regenboog.

Een smeltkroes, maar toch is er even verbazing als er twee Japanse dames aanschuiven. Niet bij Abi, die uitlegt: er zit hier een Japanse school in de buurt. En inderdaad: Junko Sawa (44) en Mizuki Matsumoto (28) zijn er docent. Wiskunde en Engels. Abi vouwt zijn handen onder zijn kin en loopt knikkend naar ze toe: "Konnichiwa, konnichiwa, konnichiwa! Arigato, arigato, arigato!" Ze ondergaan het kirrend. "Japanners, gierig maar aardig," fluistert Abi. "Arigato, Arigato!"

Even later komt een Portugese Amsterdammer binnen, kind van de eerste generatie gastarbeiders die naar Nederland kwam. Meteen daarna een blonde moeder met haar roodharige dochter. Abi: "Met hoeveel nationaliteiten leven we hier? 170? 180? Kan allemaal, maar ik geloof dat het alleen werkt als we één cultuur omarmen: de Amsterdamse. Dan maakt het niet uit waar je vandaan komt. Dan zijn we allemaal hetzelfde. Dat is aanpassen, dat heb ik ook gedaan."

Verantwoordelijkheid
Linksom of rechtsom, uiteindelijk verkoopt Abi patat. Goede patat, volgens Thuisbezorgd: in 2017 won Abi een award in de categorie 'Snacks'. Dat kan niemand ontgaan, want die hangt pontificaal naast de kassa.

Gevraagd naar het geheim van goede frieten ontsteekt Abi eerst in een betoog over de juiste frituur, daarna - iets gloedvoller - over hoe handgesneden in de schil helemaal zo goed niet is en waarom hij als Amsterdamse snackbar kroketten van Kwekkeboom verkoopt, want hij kent zijn pappenheimers.

Al snel gaat het weer over de buurt, over zijn klanten. Patat is misschien waarom mensen naar Abi komen, maar Abi is waarom mensen blíjven komen. Abi: "Ach, je kunt overal patat halen. Heineken schenken ze ook in elk café, maar toch ga je het liefst naar een bepaalde kroeg. Waarom? Om de mensen."

Boekenkast
Terug in de Jan Tooropstraat. Fatma achter de kassa, weinig woorden, maar ze werkt ras de bonnen weg, vandaag gesteund door haar dochter. "Abi bakt alleen patat als er een fotograaf in de zaak is," fluistert ze, maar haar ogen lachen erbij.

Ondertussen is haar man begonnen aan een uiteenzetting over de stad. "Amsterdam is vrijheid. Maar met vrijheid komt verantwoordelijkheid. Voor wie die verantwoordelijkheid kan dragen, is het hier het paradijs."

Naast de toonbank staat een boekenkast met één plankje gereserveerd voor boeken over Amsterdam. "Ik verzamel ze. Weet je, ik ben verslaafd aan de stad. Ik ben hier gekomen en ik ga hier niet meer weg. Echt niet, wat ze ook proberen. Ik voel me elke dag méér Amsterdammer." Klant: "Abiiiieee, gierige Turk, heb je nog een frietje voor me?" l

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.