Plus

Over het IJ: must-sees in containers of onder de brug

Tien dagen wordt Amsterdam-Noord overgenomen door festival Over het IJ. Het stedelijke locatietheater biedt voorstellingen op de NDSM-werf, maar ook in een zwembad, onder een brug en op een veerpont.

De Stal van Dingo brengt met vier Nederlandse en vier Turkse acteurs de verschillen en overeenkomsten tussen de twee culturen in beeldBeeld Tim Hillege en Murat Dürüm

Gemene deler van de voorstellingen op Over het IJ is dat de makers met hun werk thema's openleggen die vaak niet openlijk besproken worden, vertelt artistiek directeur Simone Hogendijk.

"Collectief Walden maakt bijvoorbeeld met Het Verband van ­Alles met Alles zichtbaar hoe alles in de wereld met elkaar verbonden is. Wat de invloed is geweest van bijvoorbeeld de grote schepen die hier op de NDSM ooit zijn gebouwd en over de hele wereld olie hebben vervoerd. Dat de olietankers die kapot zijn gegaan wereldwijd het milieu ernstig hebben vervuild, is niet meteen wat je je bedenkt als je hier op de werf loopt."

Door thema's aan te snijden die doorgaans snel weggestopt worden, hoopt Hogendijk dat de 'onzichtbare' verhalen van de stad bloot­gelegd worden. "Theatercollectief Via Berlin heeft het in Instant Love over prostitutie. Ze leggen aan de dag hoe mensen naar Nederland worden gehaald en hier in de illegaliteit verdwijnen. De projecten van Pink Flamingooo, Luit Bakker en Marte Boneschansker gaan alle drie over seksualiteit en gender. Het zijn kleine, intieme verhalen."

Absurdistisch
Identiteit is ook een terugkerend thema binnen die 'onzichtbare stad', vertelt Hogendijk. "Wie zijn wij en hoe staan wij in verbinding met andere steden wereldwijd?" Toekomstland van Comuna wordt bijvoorbeeld gespeeld door theatermakers uit Argentinië en Nederland.

Een ander voorbeeld is Alsof je Thuis Bent van De Stal van Dingo. Daarvoor gingen vier Nederlandse en vier Turkse acteurs de dialoog met elkaar aan. Resultaat is een absurdistische, beeldende voorstelling over de verhouding tussen de Nederlandse en de Turkse identiteit. De voorstelling staat elke avond op het Buikslotermeerplein.

"Het hebben van meer perspectieven is een bepalende factor in mijn werk en specifiek deze voorstelling," legt de Turks-Nederlandse regisseur Ilgin Abeln uit. "Ik ben bicultureel, ik ben in twee landen en met twee culturen opgegroeid. Ik voel me zowel honderd procent Nederlands als honderd procent Turks. En die schizofrenie, of hybriditeit of wat dat ook moge zijn, zie ik heel erg terug in de voorstelling."

Individuen
Eerder dit jaar ging ze met vier Nederlandse acteurs, door middel van spelimprovisaties en gesprekken, op zoek naar de betekenis van de Nederlandse culturele identiteit. "We kwamen erachter dat de Nederlandse cultuur heel erg bepaald wordt door het plannen, door alles ­proberen te voorkomen, te organiseren en orde aan te brengen. Er is hier een grote angst voor chaos."

Abeln ging naar Turkije om daar hetzelfde proces te herhalen met Turkse acteurs. "In ­Turkije bleek juist een van de meest bepalende factoren dat alles wordt bepaald door chaos. En waar Nederlanders heel erg individualistisch zijn, heerst daar heel sterk de angst om er niet bij te horen."

Voor de voorstelling heeft Abeln scènes die uit de twee onderzoeken voortkwamen met elkaar versneden. "Uiteindelijk gaat het ook heel erg over de individuen binnen de twee culturen, want het is natuurlijk allemaal niet zo eenduidig. Tijdens de voorstelling raken we gaandeweg de verhouding tussen die culturen steeds meer kwijt, en wordt het veel meer een universele poging om staande te blijven in het leven, wie of wat je ook bent."

Neutrale buitenstaander
De voorstelling ging eerder dit seizoen in première in een overdekte markthal in Istanboel. "In Turkije zijn natuurlijk heel weinig Nederlandse immigranten, dus de voorstelling ging daar veel meer over wie de Turken zijn en met welke politieke, maatschappelijke en sociologische problemen ze dealen. De Nederlander was toen binnen de voorstelling een soort neutrale buitenstaander, een klankbord waartegen we de Turkse identiteit konden plaatsen. Omdat we in Nederland te maken hebben met een grote Turkse gemeenschap gaat het hier ineens veel meer over hoe we ons verhouden ten opzichte van elkaar."

Meer nog dan de verschillen, benadrukt de voorstelling ook heel erg de overeenkomsten tussen de twee culturen. "Hier in Amsterdam-Noord zijn mensen die zich niet meer herkennen in het straatbeeld en hun woning niet meer uit durven. In Turkije heb je ook mensen die zich in de wijken op de vierkante millimeter en met hun eigen traditionele leven staande proberen te houden. Dat zijn uiteindelijk universele, overstijgende mechanismes."

Festival Over het IJ duurt t/m 23/7. Alsof je thuis bent is dagelijks te zien (behalve 16/7) op het Buik­slotermeerplein. Aanvangstijden: overhetij.nl

Ilgin Abeln, Turks-Nederlandse regisseur van de voorstelling Alsof je thuis bent over wat het betekent om Turks of Nederlands te zijnBeeld Jesper Boot

Must sees

Assholism (a-story-without-a-story-but-with-a-lot-of-ass) - Pink Flamingooo
Pink Flamingooo is een spannend nieuw makerscollectief rond Willemijn Zevenhuijzen, dat debuteert met een voorstelling die zich lekker schaamteloos afzet tegen alles wat normaal is.

Bloos - Marte Boneschansker
Een een-op-eenaudiovoorstelling waarvoor Marte Boneschansker vrouwen tussen 10 en 100 jaar interviewde over ­intimiteit, seksualiteit en hun zelfbeeld - kortom, alles waar we het doorgaans niet (maar liever wel) over hebben.

Reverse - Johannes Bellinkx
De achteruitloopwandeling Reverse is een adembenemende ervaring die je perspectief letterlijk doet kantelen en je uitdaagt om je volledig over te geven aan het onbekende.

Zeecontainerprogramma
Verspreid over het festivalhart staan elf zeecontainers waarin jonge makers ­ultrakort werk (15 minuten max!) ­presenteren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden