Oud-soldaat daagt Chinees regime uit

Twintig jaar geleden schoot hij op de studenten van het Plein van de Hemelse Vrede, nu kiest hij de zijde van die studenten: Zhang Shijun. Foto GPD/AP

Twintig jaar geleden opende hij als soldaat het vuur op studenten op het Plein van de Hemelse Vrede. Nu is Zhang Shijun opgepakt, omdat hij ook pleit voor democratie in China.

De beelden zijn wereldberoemd, behalve in China. De tanks die in juni 1989 het Plein van de Hemelse Vrede in Peking oprollen. Een eenzame man met een tas die ze probeert te stoppen. Later, 's nachts, zouden de militairen het vuur openen op ongewapende, demonstrerende studenten. Er vielen talloze doden.

Zhang Shijun stond er middenin. Als achttienjarige soldaat kreeg hij het bevel met scherp te schieten op leeftijdgenoten in het hart van de hoofdstad. Zhang heeft spijt. In een lange, open brief aan de Chinese president Hu Jintao legt hij uit waarom. Hij pleit voor gerechtigheid en democratie, precies waar de studenten voor demonstreerden waarop hij in 1989 zijn wapen richtte.

Hoewel het Zhangs tiende brief aan de president was, reageerden de autoriteiten voor het eerst. Vrijdagnacht werd hij van zijn bed gelicht. In een laatste e-mail, kort voor zijn arrestatie, schrijft hij: 'Ik verkeer in steeds gevaarlijker omstandigheden. Ik word bedreigd.' De mail is via een mensenrechtenorganisatie naar buiten gekomen.

Zhang (38) kan voorlopig alleen via zijn brief spreken. 'Vanaf het begin was ik getuige van het Drama van China,' schrijft Zhang aan de president, die hij steevast 'kameraad' noemt.

In China wordt vooral gezwegen over het drama. Wat de rest van de wereld kent als het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede, heet hier zakelijk het '4 juni-incident'.

Nu de twintigste verjaardag van het bloedbad nadert, is de overheid alert op pogingen om de roep om hervormingen nieuw leven in te blazen. Het schrijven van een brief, zoals de oud-soldaat Zhang doet, vergt moed. Zhang schrijft hoe hij als zestienjarige in het leger kwam. 'Op 20 april 1989 werd mijn eenheid naar Peking gestuurd om de staat van beleg af te dwingen.' Het aantal studenten dat er demonstreerde tegen de macht van de Communistische Partij en de economische malaise, groeide met de dag.

Over de precieze gebeurtenissen in de nacht van 3 op 4 juni 1989 zwijgt Zhang in zijn brief. 'Na het incident heb ik een verzoek ingediend de actieve dienst te mogen verlaten. Een land moet zijn jeugd koesteren. Dit land is een gevaar, zolang de staat machten op pad stuurt om de jeugd te doden.'

Hij roept president Hu op de gebeurtenissen te onderzoeken en toe te geven dat het een verkeerd besluit was het leger af te sturen op de ongewapende massa. Een officieel dodental is er niet. Schattingen lopen uiteen van een paar honderd tot enkele duizenden.

Zijn verzoek om ontslag uit het leger leverde Zhang de beschuldiging op de 'vrijheid van de liberalen' te steunen. In maart 1992 werd hij gearresteerd door politie in burger. Drie jaar is hij zonder vorm van proces vastgehouden. Hij had een 'misdaad tegen de Partij' en het socialisme begaan.

'Het is absurd dat de zogenaamde overheid van het volk mij geen eerlijk proces gunt,' schrijft Zhang in zijn brief, die is gedateerd 6 maart 2009. 'Sinds 1 oktober 2008 heb ik u hier negen aangetekende brieven over gestuurd. Er is geen enkele reactie gekomen. De Chinese grondwet geeft mij rechten. Uw stilzwijgen geeft mij reden te denken dat die grondwet nep is.'

Zhang: 'De Communistische Partij is ooit opgericht om het algemeen belang te dienen. Uit mijn ervaringen weet ik nu hoe hypocriet en koelbloedig Partij en staat zijn.'

'Ik houd van China en het Chinese volk. Een partij mag dit land en het volk niet als persoonlijk bezit gaan behandelen. We hebben geen partij nodig die voor ons regeert, maar een overheid die namens ons regeert. Om dat te bereiken, zijn algemene verkiezingen nodig, democratie, en een rechtssysteem.'

Zhang besluit zijn brief met een vooruitziende blik: 'Het is mogelijk dat ik in dit land nooit democratie en gerechtigheid zie, maar in plaats daarvan een dolksteek in de rug krijg. Dat accepteer ik. Het zal mijn geloof in dit land en dit volk echter niet ondermijnen.' (REMKO TANIS)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden