Plus PS

Oud-bankier Rutger Koopmans: 'Liever gelukkig of meer geld?'

Rutger Koopmans (59) besloot in 2008 te stoppen als topbankier bij ING en werd eigen baas. Roerige jaren volgden, waarin hij onder meer adviseur was van Johan Cruijff. Hij schreef een boek over zijn vrije leven.'Het is bikkelen.'

Rutger Koopmans Beeld Marjolijn Lamme

Het was een conferentie, ergens in 2007. Rutger Koopmans stond te praten met een Amerikaanse bankier. "Hij zei letterlijk: als het fout gaat met de Amerikaanse hypothekenmarkt, worden wij banken wel gered. Ik dacht: zo mag je er helemaal niet over praten."

Je zou het de druppel kunnen noemen: mei 2008 zegde Koopmans, toen directeur wholesale (grote en middelgrote bedrijven) bij ING, zijn baan op.

Het was het einde van een glansrijke carrière bij de bank en het begin van een leven vol vallen en opstaan. Hij werd zakelijk adviseur van Johan Cruijff, zijn jeugdheld, met wie hij het plan-Cruijff schreef (het idee: Ajax moest worden 'schoongeveegd' waarbij veel ontslagen zouden vallen, 'de fluwelen revolutie'). Ook was hij voorzitter van de raad van toezicht van Toneelgroep Amsterdam.

Tot zover het goede nieuws - hij werd gepasseerd voor allerlei commissariaten, consultancyfuncties, en zijn verbintenis met Cruijff, die abrupt eindigde, kwam hem op een stortvloed aan kritiek te staan.

U werd de kwade genius achter Cruijff genoemd.
"Ik heb daar nooit op gereageerd. Ik had daar misschien emotioneel wel behoefte aan, maar vond het niet verstandig daaraan toe te geven. Als adviseur ben je dubbel kwetsbaar: je kunt nooit spreken over de inhoud van je ­adviezen, en het gaat nooit over jou, maar altijd over je ­opdrachtgever, in dit geval Johan Cruijff. Dus jou past geen andere rol dan die op de achtergrond. En dan moet je het maar voor lief nemen dat er van alles over je geroepen wordt."

Rutger Koopmans schreef een boek: Eigen baas - leven en werken in vrijheid, dat deze week verscheen. Het gaat niet alleen over zijn eigen ervaringen, maar biedt ook een ­model van kernvragen voor mensen die overwegen voor zichzelf te beginnen.

"Toen ik wegging bij ING werd mij vaak gevraagd: wat is je plan, heb je spijt, kom je ooit terug? Maar ook: hoe heb je dit geregeld? Toen dacht ik: dit vraag je niet aan mij, dit vraag je aan jezelf. Dit onderwerp speelt voor veel mensen. Toen ik begon bij de bank, kwam je daar om er ook met pensioen te gaan. De trainees die ik aannam, keken naar mij met de gedachte: als je je best doet, word je ook directeur. Die mensen zaten tegenover hun gedroomde voorland. Nou, dat is weg."

Dat is in de hele maatschappij weg.
"Daarom is dit zo'n actueel thema. Het eerste struikelblok dat mensen noemen is geld. Maar soms blijkt het genoeg te zijn om een knop om te zetten. Als je mensen vraagt: heb je liever een gelukkig leven of meer geld - het klinkt wat zwart-wit - dan kiezen mensen voor geluk."

U verdient nu een derde van wat u eerst verdiende, schrijft u. Maar we zitten wel in uw kantoor aan het Vondelpark. Voor wie schrijft u dit boek? Wie kan er stoppen omdat hij een jaarsalaris overheeft?
"Er zijn ontzettend veel mensen die graag weg willen en de financiële ruimte hebben om iets anders te gaan doen, maar die worden tegengehouden door twijfel: kan ik dit wel, mag ik dit wel?"

"Je kunt alleen maar je status opgeven als je partner dat niet erg vindt. In mijn geval hebben we de zaken thuis heel anders georganiseerd. Mijn vrouw heeft haar eigen bedrijf en is meteen opdrachten gaan verwerven waarbij haar agenda leidend werd en ik me aanpaste, zoals zij zich jaren had aangepast aan mijn agenda."

Schrokken uw kinderen zich niet kapot?
"Toen ze in de puberteit waren, hebben ze weleens ­gedacht: neem nou maar weer een gewone baan. Onze jongste liep stage bij ING. Die kwam terug en zei: pap, je hebt je punt wel gemaakt, ga nu maar terug naar de bank."

"Maar wij vinden het heel fijn dat we beiden werken en dat ons beider werk er ook echt toe doet, zodat we onze kinderen het voorbeeld kunnen geven dat ze verantwoordelijk zijn voor hun eigen geluk. Dat je, als je in een systeem zit waarin je niet gelukkig bent, je niet het systeem de schuld moet geven, maar dat je zelf een keuze moet maken."

U noemt zichzelf chronisch positief. Tegelijk vind ik het een somber boek: u schrijft dat je waarschijnlijk minder gaat verdienen, dat niemand op je zit te wachten: je bent een van de duizenden, succes ermee.
"In het vrije bestaan zijn de hoogtepunten veel hoger, maar de tegenslagen komen ook veel harder binnen. Ik wil het beeld wegnemen dat het vrijheid-blijheid is, elke dag feest. Het is bikkelen. Tegelijk heeft het geen zin om in tegenslag te blijven hangen. Je moet en je zal jezelf ­altijd weer omhoog moeten trekken. En als je dat zelf niet kunt, naar een ander gaan die je daarbij kan helpen."

"Mensen die me vertellen dat ze er elke dag alleen voor staan, stel ik de wedervraag: wiens rug dek jij? Wie kan er bij jou aankloppen? Ik sommeer mezelf te blijven bedenken voor wie ik er ben. In de afgelopen tien jaar heb ik zelf een aantal mensen gehad die me er soms doorheen hebben gesleept. Ik heb de waarde daarvan pas de laatste jaren leren kennen."

Weten die mensen dit?
"Dat ben ik ze gaan vertellen. Ik probeer emoties ­bespreekbaar te maken, het vechten tegen de bierkaai wat je soms voelt. Je kunt dat wel blijven ontkennen, of roepen dat het fantastisch met je gaat, 'dat je toe bent aan de volgende uitdaging' en andere positivotaal, maar je kunt pas echt positief zijn als je het negatieve durft te ­benoemen."

Wat is uw grootste tegenslag geweest?
"Niets is uitgekomen van wat ik dacht toen ik hieraan ­begon. Ik wilde graag iets doen voor de publieke zaak. Ik heb dat ook gedaan, heb een jaar gewerkt aan een armoederapport voor de gemeente Amsterdam, heb daarvoor de deur plat gelopen bij de twee voorgaande burgemeesters. Maar elke poging om mij voor welke functie dan ook aan te melden is gestrand."

Ik zou toch zeggen dat uw grootste tegenslag is dat uw samenwerking met Cruijff ophield.
"Als je mij tien jaar geleden had gezegd: je gaat een paar jaar met Johan Cruijff werken, had ik geantwoord: waar kan ik tekenen? Ik heb zo veel met Johan beleefd, van ­Johan geleerd, het is zo'n bepalende periode in mijn leven geweest. Ik heb heel fijn met hem samengewerkt en als daar een einde aan komt, ja dan komt daar een einde aan."

Is dat niet verschrikkelijk pijnlijk geweest? Hij was uw jeugdheld.
"We hadden een zakelijk verschil van inzicht. Ik had een plan gemaakt en hij zei na rijp beraad: nee. Daarmee was de basis onder mijn adviseurschap verdwenen. Maar we hebben tot het laatst goed contact gehouden."

Een ander groot voorbeeld is Ivo Van Hove van Toneelgroep Amsterdam. Wat is de overeenkomst tussen hem en Cruijff?
"Zo grappig: iemand uit België, uit de kunstwereld - verder van voetbal kun je niet staan. Maar hun principes zijn eender. Denk je dat Ivo Van Hove zich ooit iets heeft aangetrokken van kritiek? Ook hij heeft een hoop stront over zich heen gekregen, maar hij blijft gewoon doen en maken wat hij mooi vindt. Dat was met Johan precies hetzelfde."

"Waar ik nog weleens dacht een compromis te kunnen voorstellen, keek hij me heel fel aan - alsof ik vloekte. Dan bleef hij maar zeggen hoe hij het voor zich zag. Ivo is een van de mensen van wie ik denk: zonder jou had ik de afgelopen tien jaar niet kunnen volhouden. Een van de mensen die ondersteuning gaven, een schouderklopje."

Zijn jullie vrienden?
"Ja. Dat hebben we dus uitgesproken. Dat is met Johan nooit uitgesproken. Er is geen foto van Johan Cruijff met mij; ik ben elke keer als men een foto maakte weggedoken, omdat ik zijn adviseur was. Ik moest professioneel blijven. Hij verwachtte van mij dat ik hem tegensprak en raad gaf. Er was een warme band, maar ik behoor niet tot het leger van mensen die zeggen: Johan was mijn vriend."

Rutger Koopmans: Eigen baas - leven en werken in vrijheid, uitgeverij Brandt, €20

Koopmans' tips voor de beginnende eigen baas

Verbind jezelf met anderen
Je kunt het niet alleen: zoek mensen die complementair aan je zijn.

Wees betrouwbaar
Zeg niet alleen: ik bel je snel weer, we gaan een kop koffie drinken, maar doe het ook.

Ontwikkel je talenten
Er zijn steeds minder vaste contracten die jou garanderen dat dat ene talent van jou afdoende is tot je pensioen. Je kunt veel meer dan ­anderen weten.

Rutger Koopmans
Heerlen, 13 september 1958

1976-1982 studie rechten en politicologie in Leiden
1982-1996 bankier bij Mees & Hope (nu MeesPierson)
1996-2008 bankier bij ING
2008-2009 voorzitter adviescommissie Activerend Armoedebeleid gemeente Amsterdam
2008-2011 zakelijk adviseur Johan Cruijff
2002-2015 voorzitter raad van toezicht Toneelgroep Amsterdam
2008-nu ondernemer, adviseur en commissaris

Rutger Koopmans is getrouwd en heeft drie kinderen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden