Plus

Oud-ambassadeur beschrijft de steun voor Zorreguieta

Nederland eiste van Máxima's vader Jorge Zorreguieta iets dat vrijwel niemand in Argentinië deed na de militaire dictatuur: rekenschap afleggen over het verleden.

Zorreguieta (rechts) in 1979 als staats-secretaris van Landbouw met dictator Jorge Videla Beeld Reuters

Iedere weldenkende Argentijn steunde de coup die generaal Jorge Videla in 1976 aan de macht bracht. Het was begrijpelijk dat Jorge Zorreguieta als staatssecretaris bereid was onder Videla te dienen, en de 'vuile oorlog' eiste bij lange na geen 30.000 slachtoffers, zoals mensenrechtengroepen als de Dwaze Moeders beweren.

Ed Craanen, Nederlands ambassadeur in Buenos Aires ten tijde van de verloving van Willem-Alexander met Máxima, begeeft zich in zijn woensdag verschenen boek Ooit Hadden We Een Vaderland op glad ijs.

Gevaarlijk gebied
Een deel van zijn conclusies past in het straatje dat Zorreguieta schoon probeerde te vegen, in zijn pogingen toch aanwezig te zijn op het huwelijk van zijn dochter.

"Het is gevaarlijk gebied," beaamt Craanen in een mondelinge toelichting op zijn stelling dat hooguit 9000 slachtoffers vielen, van wie het overgrote deel bloed aan zijn handen had vanwege het lidmaatschap van de extreemlinkse guerrillabewegingen die Argentinië in de jaren zeventig teisterden. Maar Craanen vaart op onverdachte bronnen in zijn met veel gevoel voor de Argentijnse verhoudingen geschreven boek.

Craanen waakt ervoor zich te laten wegzetten als fellow traveller van Videla en trawanten en benadrukt dat de terreur van de militairen erger was dan die van links, omdat de junta daarvoor het overheidsapparaat inzette.

Nederlandse belangstelling
Ooit Hadden We Een Vaderland is geen boek over Jorge Zorreguieta. Hij is wel de aanleiding. "Als hij niet zo in beeld was gekomen, had ik dit boek niet geschreven," zegt Craanen (69), die er sinds zijn pensioen vier jaar geleden aan werkte.

Koningin Máxima's vader komt alleen ter sprake in de inleiding, waarin Craanen beschrijft hoe de buitenpost Buenos Aires opeens in het brandpunt van de Nederlandse belangstelling belandde toen bleek dat de vader van prins Willem-Alexanders verloofde handlanger was geweest van Videla's dictatuur.

Craanen ergerde zich aan het frame met alleen good guys en bad guys dat de Nederlandse media hanteert, waarbij de misdaden van de militairen onschuldige Argentijnen trof.

Geweldspiraal
Dat de realiteit complexer was, maakt Craanen tastbaar door te focussen op het hoofdstuk voorafgaand aan de coup. In de aanloop naar de staatsgreep zat Argentinië in een geweldsspiraal, met vijf politieke moorden per dag. Aanjagers waren de militairen, maar ook de populistische president Juan Perón, de vele peronisten die hem steunden en de guerrillabewegingen.

Craanen beschrijft het tot mislukken gedoemde verbond van Perón met de extreemlinkse Montoneros, die niets ontziend moorden pleegden en met afpersing en ontvoering tientallen miljoen dollars buitmaakten. Ze ontwikkelden een slagkracht die het land naar de rand van de afgrond bracht.

Na de coup week de regisseur van al dat geweld, Mario Firmenich, uit naar een veilig ballingsoord. Van daaruit joeg hij idealistische jongeren de dood in met kansloze orders. Mat nauw verholen ergernis vermeldt Craanen dat Firmenich nu een kalm bestaan leidt als docent economie in Barcelona.

In het dolgedraaide klimaat halverwege de jaren zeventig was het in de ogen van vele Argentijnen logisch dat het leger zich ermee ging bemoeien, om te voorkomen dat de guerrillero's het land zouden veranderen in een tweede Cuba of Cambodja.

Orde van de dag
Na het herstel van de democratie in 1983, gevolg van de ondoordachte verovering van de Falklandeilanden, gingen zowel tegen- als voorstanders van de dictatuur zoveel mogelijk over tot de orde van de dag. Geen van beide kampen deed aan zelfonderzoek, bijna niemand maakte excuses voor de gruwelijkheden. De militairen hielden ook hun kaken op elkaar over de vermisten, van wie de families in tergende onzekerheid bleven.

Nabestaanden droegen bij aan de beeldvorming waarbij onschuldige tieners de dood in waren gejaagd, aangemoedigd door politici die de Dwaze Moeders om politiek gewin voor hun karretje spannen. Craanen wijst met de beschuldigende vinger naar het echtpaar Kirchner dat van 2003 tot 2015 het presidentschap bekleedde en dat in zijn ogen de polarisatie in het toch al gespleten land verhevigde.

Toen Máxima zich verloofde met de Nederlandse kroonprins, schilderde haar vader zichzelf in de hoek met zijn ongeloofwaardige bewering dat hij pas ná de dictatuur vernam van de verdwijningen van tegenstanders van Videla.

Persona non grata
Maar vrijwel niemand van de Argentijnse politici en zakenlieden die hand- en spandiensten verrichtten voor de junta, nam daar later afstand van. In die zin eiste Nederland misschien het onmogelijke van Zorreguieta, toen hij rekenschap moest afleggen voor zijn verleden.

Het Argentijnse onvermogen met het verleden in het reine te komen, voedde het onbegrip in welgesteld Buenos Aires over Nederland, dat met Zorreguieta een gerespecteerd lid van hun gemeenschap in de beklaagdenbank had gezet. Toen de Argentijnen vernamen dat Zorreguieta op last van premier Kok persona non grata was op de Koninginnedagviering op de ambassade, dreigden ze met een boycot.

Craanen zat er mee in zijn maag. Tot de vaste genodigden behoorden politici die een veel grotere rol speelden onder Videla dan Zorreguieta. De laatste loste het op door op vakantie te gaan.

Dat toenmalig president Fernando de la Rúa op een andere receptie Zorreguieta voor Craanens neus omstandig omhelsde, was een demonstratief protest tegen het 'paternalistische en betuttelende' Nederland.

Afwezig bij huwelijk

Kan Jorge Zorreguieta worden weggehouden van het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima? De vraag beheerste de Nederlandse politiek, nadat het stel zich in 2001 had verloofde. Premier Wim Kok stond onder druk van zijn achterban, die geen handlanger van de Argentijnse junta aanwezig wilde laten zijn bij de plechtigheden.

Kok schakelde Zuid-Amerika-expert Michiel Baud in, die rapporteerde dat Zorreguieta als staatssecretaris moet hebben geweten van de repressie. Vervolgens overtuigde minister van Staat Max van der Stoel hem ervan weg te blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden