Plus

Otto en Hermina Huiswoud: vroege strijders tegen kolonialisme

Het echtpaar Otto en Hermina Huiswoud streed wereldwijd tegen kapitalisme en kolonialisme. Het bijzondere verhaal van de zwarte activisten werd gevonden op de zolder van de Vereniging Ons Suriname.

Otto en Hermina Huiswoud, in 1946 te gast op Cuba Beeld New York University

Bij de entree van het verenigingsgebouw van Ons Suriname aan de Zeeburgerdijk hebben Otto en Hermina Huiswoud nu een prominente plek gekregen.

Brian Elstak maakte een mooie muurschildering van het echtpaar, dat arm in arm de bezoeker van het pand vriendelijk toeknikt.

Een hele stap vooruit, want het avontuurlijke levensverhaal van Otto en Hermina lag tientallen jaren verstopt op zolder in verhuisdozen met oude documenten, foto's en krantenknipsels. Hun namen waren alleen nog bekend bij de oudste leden van de vereniging.

Communistische sympathieën
Het echtpaar had zich in 1947 aangesloten bij Ons Suriname. Otto werd in 1954 voorzitter van de vereniging, maar overleed zeven jaar later op 68-jarige leeftijd. Hermina bleef tot haar dood in 1998 lid.

Van haar was alleen in kleine kring bekend dat zij graag gedichten schreef en er vroeger communistische sympathieën op had nagehouden, een vuur dat op hoge leeftijd de vorm had aangenomen van een waakvlam.

"Daarover werd weinig gesproken," vertelt de Amsterdamse antropoloog en activist Mitchell Esajas. "In de jaren van de Koude Oorlog had men geleerd om hierover te zwijgen."

Samen met Jessica de Abreu en de broers Thimo en Miguel Heilbron is Esajas de oprichter van The Black Archives, een bibliotheek rond het thema zwart activisme.

Na een zwervend bestaan door de stad streek de organisatie vorig jaar neer bij Ons Suriname, en kreeg daar meteen toegang tot het vele meters tellende archief van de vereniging.

Schatkamer
Esajas: "Dat bleek een schatkamer te zijn. Wij zijn al jaren actief, maar van Otto en Hermina Huiswoud hadden wij nog nooit gehoord. Onbegrijpelijk, want ze hebben echt een ontzettend interessant leven geleid."

Dat bewijst de tentoonstelling over het echtpaar die vanaf deze week te zien is in het gebouw van Ons Suriname.

Otto en Hermina leerden elkaar op jonge leeftijd kennen in New York. Hermina was daar met haar moeder heen verhuisd in een poging de armoede van Brits-Guiana te ontvluchten. Otto was als scheepsmaatje op weg van Paramaribo naar Amsterdam, maar had zich in de haven uit de voeten gemaakt.

Beiden kwamen terecht in Harlem, waar de Russische Revolutie van 1917 de zwarte gemeenschap van een ideologisch fundament had voorzien.

Otto en Hermina speelden een actieve rol in wat de Harlem Renaissance is gaan heten: een bloeiperiode van zwart activisme, met de bruisende wijk in New York als epicentrum.

Schrijvers, kunstenaars en activisten vormden een hecht en bloeiend netwerk dat op allerlei manieren protesteerde tegen de onderdrukking door het ­kapitalisme en kolonialisme.

Revolutionaire inspanningen
Dat protest klonk niet alleen in de Verenigde Staten: als professionele propagandisten reisden Otto en Hermina namens de communistische partij de hele wereld over om de revolutionaire inspanningen te ondersteunen.

Otto had zich in 1916 aangesloten bij de Amerikaanse socialistische partij, en was in 1919 als enige zwarte man aanwezig bij de oprichting van de communistische afsplitsing.

Daarmee trok hij de aandacht van de inlichtingendienst FBI, die de gangen van het echtpaar nog tientallen jaren zou blijven nagaan, zo blijkt uit vele tientallen documenten die Esajas en De Abreu deze zomer in het archief van de New York University vonden. Een bloemlezing van de rapportages vult een hele wand van de expositieruimte.

Toen Otto in 1940 om gezondheidsredenen naar Suriname reisde, was zijn reputatie van communistische stokebrand hem vooruitgesneld. Op last van de gouverneur werd hij geïnterneerd. Na de oorlog koos het echtpaar voor Amsterdam als nieuwe uitvalsbasis.

Emancipatie
Het ideaal van de wereldrevolutie maakte plaats voor een pragmatisch verlangen naar emancipatie. Huiswoud startte in 1954 De Koerier, een gestencild blad met nieuws en analyses over de positie van de zwarte gemeenschap in Nederland, Suriname en andere kolonies in de wereld.

Op de expositie over de Huiswouds zijn ook de tekeningen te zien die Iris Kensmil maakte van een nieuwe generatie activisten tijdens hun protesten tegen Zwarte Piet.

Het is een verwijzing naar de voortzetting van het activisme dat een eeuw geleden door Otto en Hermina in Harlem werd ingezet, legt Esajas uit. "Wij worden wel de tweede generatie genoemd, als opvolgers van mensen als Gloria Wekker en Philomena Essed, die in de jaren zeventig actief werden. Maar er blijkt dus nog een generatie daarvoor te bestaan. Het is goed om dat beseffen."

Wereldwijd netwerk
Een generatie die ook nog eens van wanten wist. "Zonder sociale media of andere moderne hulpmiddelen wisten de Huiswouds een wereldwijd netwerk op te bouwen. Een netwerk dat in veel opzichten beter werkte dan de netwerken die wij tegenwoordig hebben," zegt Esajas.

"Wat ik interessant vind, is de hechte samenwerking tussen verschillende groepen, die elkaar wisten te vinden in een gemeenschappelijk doel. Ik zie nu dat allerlei groepen ook onderling de confrontatie zoeken, en dat gaat ten koste van de slagkracht."

Zwart en revolutionair, vr. t/m zon. t/m 24/2/2018, vereniging Ons Suriname, Zeeburgerdijk 19b.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.