Origineel ontwerp stadswapen gevonden in Bijzondere Collecties

Afgelopen maand is bij toeval een originele aquarel uit 1898 ontdekt met het ontwerp van het Amsterdamse stadswapen.

De aquarel van het nieuwe Amsterdamse stadswapen uit 1898Beeld Bijzondere Collecties

Bij een inventarisatie van het archief van Lettergieterij Tetterode dook de aquarel uit 1898 op tussen de krantenknipsels en uitgescheurde plaatjes. "Lettergieters gebruikten knipsels om inspiratie op te doen voor nieuwe letters en afbeeldingen. Mappenvol hadden ze," vertelt Marike van Roon, hoofdconservator van Bijzondere Collecties van de UvA.

"De meeste van die plaatjes zijn van heel slechte kwaliteit en die doen we dan ook weg. Maar we moeten er wel doorheen: wie weet zit er tussen de goedkope plaatjes ineens een mooi prentje."

Wapenschild
Of dus een aquarel van het wapenschild van Amsterdam. Te zien zijn twee leeuwen die met een poot op een podium staan en een schild met de drie Amsterdamse Andreaskruizen torsen, waar een kroon op rust. Het plaatje is niet volledig ingekleurd, volgens Van Roon omdat het al voor zich sprak wat de kleuren moesten worden.

Het betreft een nieuw ontwerp ter ere van de inhuldiging van Koningin Wilhelmina. Het eerdere stadswapen is uit 1819. Aanpassingen aan het stadswapen gingen niet onopgemerkt voorbij, zo schrijft Van Roon op het blog van Bijzondere Collecties.

"Onderzoek wees uit dat de kroon die het Amsterdamse wapen tot 1898 sierde in geen enkel opzicht leek op die van Maximiliaan I van Oostenrijk (1459-1519)." Maximiliaan verbleef enige tijd in Amsterdam toen hij herstellende was van een ernstige ziekte, en kende uit dankbaarheid Amsterdam het recht toe zijn keizerskroon in haar wapen te dragen.

Verkleiningen van het nieuwe stadswapen uit 1898 voor gemeentelijk drukwerkBeeld Bijzondere Collecties

Rudolf II
Zo geschiedde: op de Westertoren prijkt nog altijd de keizerskroon van Maximiliaan. Op het stadswapen kwam de kroon ook te staan, ware het niet dat het dus de verkeerde kroon was. Niet de kroon van Maximiliaan tooide tot 1898 de drie Andreaskruizen, maar die van Rudolf II (1415-1493), die volgens stadsarchivaris Willem Robert Veder aan de macht was toen Amsterdam tot bloei kwam.

De katholieke historicus en rector van het Begijnhof, B.H. Klönne, had sterke kritiek op de Rudolfiaanse kroon in het wapen: als katholiek vond hij dat de bloei van Amsterdam ten tijde van Maximiliaan was geweest. Zijn kritiek mocht echter niet baten: op de recentelijk gevonden aquarel staat nog steeds de kroon van Rudolf II. Het is niet duidelijk van wie de aquarel is, maar vermoed wordt dat hij van Johan Herman Schmüll (1858-1912) is, die als tekenaar werkte bij de Amsterdamse Dienst Publieke Werken en die bekend is van zijn plattegrond van Amsterdam in 1900.

Wapenspreuk
Het wapenschild van Amsterdam is door de eeuwen heen vaker gewijzigd, ter ere van allerlei evenementen. Het motto 'Standvastig, Vastberaden, Barmhartig' werd er pas aan opgehangen in 1947 en verwijst naar de Tweede Wereldoorlog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden