Oud Amsterdam

Ordinaire burenruzies met een politieke lading (1791-1795)

In de depots van het Stadsarchief Amsterdam ligt het kilometerslange archief van notarissen uit 1578-1915. Het Stadsarchief en Parool.nl publiceren samen verhalen die verstopt zitten in de tienduizenden dikke boeken en bundels. Deze week: Het glas op Oranje (1791 - 1795).

Spotprent op de gelijkheid en broederschap, 1795, (toegeschreven aan) Hermanus Fock, 1795Beeld Rijksmuseum

Aan het eind van de achttiende eeuw worden spanningen tussen de Frans georiënteerde patriotten en oranjegezinden steeds vaker uitgevochten op straat.

Het broeit in de stad, vooral rond de tijd dat in januari 1795 de Bataafse Republiek wordt uitgeroepen en de 'Oranje', stadhouder Willem V, naar Engeland vlucht.

Heel wat ordinaire burenruzies die we in de notariële attestaties tegenkomen blijken bij nadere beschouwing wel degelijk een politieke lading te hebben. Of je het glas heft op de prins of juist niet vormt regelmatig het startsein voor een handgemeen in de plaatselijke herbergen.

Bij een pothuis op de hoek van de Koningsstraat en de Keizerstraat gaat het mis nadat iemand wijst op een oranje cocarde op een soldatenhoed en beledigingen roept. De chirurgijn moet er uiteindelijk aan te pas komen.

Er wordt kleur bekend bij een geschil over het leveren van schoenen, wanneer de in gebreke blijvende uiteindelijk wordt uitgescholden voor oranje dief. Een oranje blixem wordt op straat achtervolgd en moet vluchten in een kruidenierswinkel op de hoek van de Langestraat en Roomolensteeg.

En Lijsje Scholten dronk een glaasje teveel en sliep haar roes uit bovenop het varkenshok op een erf achter de Weesperstraat. Haar zus Griet kon, tot schaamte van Burger Scholten, niet ophouden met schelden en vond het allemaal de schuld van de dronken Prins Willem.

Andersom wordt een nachtwacht mishandeld onder het roepen van Oranje boven, bij het wachthuisje op de Anjeliersgracht aan de Tichelbrug.

Ook vanuit het raam van de woning van een gedetineerde uit de Weesperstraat klinkt hard het Oranje boven en wordt vrolijkgezwaaid met een hoed met oranje linten. In het oranje territorium van de Lindenstraat is het een blixemse Kees die moet rennen voor de toorn van de familie Brouwer en een toegestroomde menigte.

Een bladzijde uit de akte van notaris Leonard Beels over Lijsje Scholten, met oa de passage over zus GrietBeeld .

Meer bijzondere verhalen uit Alle Amsterdamse Akten vind je op deze website van het Stadsarchief.

De prinsgezinde kastelein van een wijnhuis op de hoek van de Nes en de Naardersteeg (nu: de Nadorststeeg) trok zelfs direct een mes toen er in zijn etablissement patriottische liedjes werden gezongen. Hij durfde wel, want ook Franse militairen frequenteerden de bar.

In wijnhuis den Ouden Prikkel in de Pieter Jacobstraat is het de bezoekers om het even.

Als een stamgast gevraagd wordt om op Vader Hooft te drinken (bedoeld wordt Hendrik Danielsz Hooft, een patriots burgemeester) roept hij uit Laat ons dan liever de gezondheid van onze eigen pens drinken!

Goed, een toost op de Prins dan? De getuige speelt ondertussen Wilhelmus van Nassouwe op zijn fluit.Toosten op de prins? Dan liever de verdoemenis.

Kelkglas met portret van Willem VBeeld Rijksmuseum

Alle Amsterdamse Akten

Miljoenen akten liggen nog begraven in het archief van de Amsterdamse Notarissen. Met hulp van vele vrijwilligers werkt het Stadsarchief Amsterdam aan een project waarin 'Alle Amsterdamse Akten' worden geindexeerd.

Meedoen kan via Velehanden.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden