'Opvang vluchtelingen is écht niet tijdelijk'

Een groot aantal van de vluchtelingen die nu hier komen, zal blijven, zegt Tamar de Waal in een interview in Het Parool van zaterdag 27 februari. Dus laat die stoere taal maar varen.

Tamar de Waal: 'Geef asielzoekers meer dagbesteding, geef ze taalonderwijs, laat ze werken, zelfs als een deel weer weggaat.'Beeld anp

Ze citeert de Amerikaanse komiek en oud-presentator van The Daily Show Jon Stewart: 'Als je je principes opgeeft zodra ze op de proef worden gesteld, had je geen principes maar hobby's.' Goede quote, zegt politiek filosoof Tamar de Waal (28) als het gaat om hoe de Nederlandse politiek het vluchtelingenverdrag uit 1951 terzijde probeert te schuiven. Sobere opvang voor de vluchtelingen die nu hier naartoe komen en de indruk wordt ook nog gewekt dat die opvang tijdelijk is.

"Zelfs respectabele middenpartijen zeggen dat we uit dat verdrag moeten, ze hebben het ook vaak over een 'oud verdrag'. Onze grondwet is van 1848, maar daarvan zeggen ze ook niet dat die te oud is. Het onderscheid tussen onze politieke grondbeginselen en de retoriek is verbazingwekkend. Maar ik weet dat een groot aantal van deze vluchtelingen straks een heel sterk verblijfsrecht heeft en over vijf jaar nog steeds in Nederland is. De realiteit is dat de situatie in onder andere Syrië dan waarschijnlijk niet veilig genoeg is om mensen terug te sturen. Dan heb je ze slechter opgevangen en de indruk gewekt dat ze weer weggaan - en dan blijven ze toch."

Het Nederlandse beleid werkt de integratie van erkende vluchtelingen al tegen, stelt De Waal, die is gespecialiseerd in migratie en inburgering. En deze nieuwe, grote groep krijgt nu een nog slechtere start.

U stelt onomwonden dat Nederland de integratie zelfs tegenhoudt. Hoe dan?
"Ik heb twee specifieke punten. Hoe we asielzoekers laten wachten en hoe we vluchtelingen inburgeren Het Nederlandse systeem van integratie heeft deze achtereenvolgende fases: eerst vaststellen dat iemand vluchteling is, dan huisvesting, dan taal, dan werk. Tegen de tijd dat iemand mag beginnen, is hij zo een paar jaar hier. In de discussie over vluchtelingen gaat het momenteel alleen maar over aantallen mensen die we gaan toelaten. Maar we moeten veel meer kijken hóe we asielzoekers en erkende vluchtelingen opvangen, de groep van wie we zeggen dat ze recht hebben op humanitaire hulp. Dat beleid is niet goed, en dat wisten we al voor de huidige vluchtelingencrisis. Dat asielzoekers niets mogen doen terwijl ze wachten op hun status is schadelijk voor hun gezondheid, hun gevoel van eigenwaarde, hun motivatie om initiatieven te nemen en de taal te leren. Het leidt tot hospitalisatie, ze worden zo afhankelijk van instituties en kunnen niet meer goed participeren."

"Helaas heeft staatssecretaris Dijkhoff vorige week asielzoekers een brief gestuurd waarin staat dat de procedures ook langer dan ooit gaan duren. Er moet iets veranderen. Geef asielzoekers meer dagbesteding, geef ze taalonderwijs, laat ze werken, zelfs als een deel geen status krijgt en weer weggaat. Maar dat mag niet, er zit geen schot in."

Beeld Tamar de Waal

Tamar de Waal is politiek filosoof en promoveert aan de UvA op de ethiek van migratie.

En dat tweede punt, de inburgering?
"Alle publieke inburgeringscursussen voor vluchtelingen zijn sinds 2013 geprivatiseerd. Statushouders moeten binnen drie jaar een reeks examens hebben afgelegd, maar hoe je die voorbereidt, is aan de vluchteling zelf. Die moet private taalscholing betalen, tests betalen. En ja, daar kunnen ze een lening voor afsluiten. Maar die moeten ze terugbetalen als ze de examens niet op tijd halen. Los van de ideologische aspecten hiervan - je moet je plek in Nederland kennelijk 'verdienen' - is uit onderzoek gebleken dat dat voor deze groep vaak getraumatiseerde mensen gewoon te veel gevraagd is. De inburgering komt niet of te laat op gang."

"Uit de cijfers van de vluchtelingen die hier in 2013 zijn erkend, blijkt dat rond de zeventien procent is ingeburgerd. Dat weten we nu pas omdat de overheid niet tussendoor checkt hoe het gaat. Die eerste uitslagen zijn heel laag en onwenselijk. En ik voorspel hierbij dat dat straks onder de Syrische vluchtelingen, onder het huidige beleid, niet anders zal zijn. De overheid doet steeds minder om inburgering mogelijk te maken. Ik vind inburgering heel belangrijk en het is goed om dat te verplichten. Maar dan is het wel het eerlijkst om het ook aan te bieden. Dat doen we toch ook met onze kinderen? Er is leerplicht, maar er zijn ook scholen."

"Dit is zo belangrijk. Mensen die de grens niet dicht willen hebben, die vinden dat we oorlogsvluchtelingen moeten toelaten, moeten dat beter in het vizier hebben en ook agenderen. Het opnamebeleid moet anders. Het een komt met het ander. Nooit alleen voor toelaten zijn, ook voor goed opnemen. Anders is het koren op de molen voor hen die de grenzen willen sluiten. 'Ze leren de taal niet,' zeggen zij dan. 'Ze vormen een onderklasse'."

Beschouwt u zichzelf als campagnevoerder?
"Ik kijk er als wetenschapper naar. We hebben het al twintig jaar over integratie, over de multiculturele samenleving. Maar heel weinig mensen weten wat het daadwerkelijke beleid is en dat beleid is heel erg pover. Ik vind het van belang voor het debat dat meer mensen weten hoe de wetgeving in elkaar steekt. Er zijn nu veel emoties voor of tegen de opvang van vluchtelingen, maar die discussie, het praktische nadenken, is onvoldoende ontwikkeld. In 2016 kwamen nu al honderdduizend mensen naar Europa, tachtig procent komt uit brandhaarden. Nu is het moment om te handelen."

"Canada heeft 25.000 Syriërs opgenomen. Dat zijn er misschien weinig, maar ze kregen wel meteen een permanente status, de premier stond op het vliegveld om hen te verwelkomen. Natuurlijk is het makkelijk Canada te prijzen, het heeft een geografisch gunstige positie. Griekenland krijgt die vluchtelingen allemaal binnen. Maar het geeft wel te denken over moreel leiderschap. Aanvaard je de humanitaire plicht en organiseer je verdeelsleutels, of roep je : 'de barbaren komen!'"

Maakt het u cynisch ?
"Ik denk dat het beleid heel schadelijk is voor de integratie van deze vluchtelingen in onze samenleving, op langere termijn. Het vluchtelingenverdrag hebben we na de Tweede Wereldoorlog met 150 landen ondertekend met als uitgangspunt: zoiets nooit meer. De juridische geldigheid is heel sterk, maar het politieke discours is anti. Als premier Rutte zegt: het aantal vluchtelingen dat de oversteek naar de EU maakt, moet naar nul, denk ik: nul? Moeten ze dan allemaal in Turkije blijven? Stopt het Syriëconflict? Hij heeft totaal geen verhaal."

Tamar de Waal houdt dinsdag 1 maart een college in Felix Meritis. Ze schreef ook de Jaarthematekst voor het Nationaal Comité 4 en 5 mei, www.4en5mei.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden