Plus

Opgravingen Valkenburgerstraat tonen gangen van de allerarmsten

Een opgraving in de Valkenburgerstraat legt een oude Joodse wijk uit de zeventiende eeuw bloot waar de arme gezinnen woonden. Een spectaculaire vondst van een verstild verleden, aldus stadsarcheoloog Jerzy Gawronski.

Als de archeologen klaar zijn, worden twee hotels gebouwd in de Valkenburgerstraat. Beeld Roy Del Vecchio

Vanaf de hoogste etage van het Ibis Hotel in de Valkenburgerstraat is de 'plattegrond' van de oude Joodse woonwijk het best te zien. De muurtjes van 'huizen', stegen en de aloude wallenkant tekenen zich duidelijk af. "Je kunt beter spreken van kamers dan van woningen," zegt stadsarcheoloog Jerzy Gawronski. "Die vochtige woninkjes waren niet meer dan vier bij vier meter. Er woonden gezinnen van tien. Het was deur na deur in een krappe steeg, ook wel gangen genoemd."

Na de afbraak van een diamantslijperij deed Gawronski met zijn team vijf weken onderzoek naar dit oude stukje Joods Amsterdam. Volgende week wordt de bouwput verder uitgegraven om er twee hotels te bouwen.

Kaarten
In de zeventiende eeuw lag hier de Amsterdamse haven, die door de eeuwen heen bleef groeien en zich rond 1700 met de scheepstimmerlieden naar de Oostelijke eilanden Kattenburg, Oostenburg en Wittenburg verplaatste.

Eind zestiende eeuw werden de drie eilanden Uilenburg, Marken en Rapenburg aangelegd. "We hebben een stuk of drie kaarten van dit gebied. De oudste is van Pieter Bast en dateert van 1597. De andere kaarten zijn van 1625 en 1774. We zien op die kaarten de grenzen van de stegen en de muren van de huizen die we letterlijk hebben teruggevonden in de bouwput. Zelfs de dunne stenen scheidingswandjes en de haard zijn er nog. De gang tussen de huizen was nauwelijks een meter breed. Het plaveisel ligt er nog," zegt Gawronski.

Oude waterput
Eind zeventiende eeuw werd dit gebied een woonwijk voor vooral Joodse Amsterdammers, een buurt die in de negentiende eeuw zwaar verpauperd was. "In een steeg woonden wel twintig gezinnen en liepen honderden ratten. Armer dan hier kon je het niet hebben."

Uilenburg, Marken en Rapenburg, 1625. Beeld -

Ook is duidelijk te zien hoe de bewoners door de eeuwen heen stukken Uilenburgergracht drooglegden en een stuk land erbij bouwden. De kadewanden uit de zeventiende, achttiende, negentiende en twintigste eeuw liggen op enkele meters van elkaar. Verder zijn de overblijfselen te zien van een oude waterput, die later werd gebruikt als latrine.

Van de bewoners heeft archeoloog Gawronski weinig sporen gevonden. "Het aantal vondsten is hier kleiner dan elders in de stad. Dat komt doordat hier de allerarmste mensen woonden. Die gebruikten letterlijk alles en hadden nauwelijks afval."

Oude zalfpot
Archeoloog Ranjith Jayasena pakt een paar scherven van aardewerk - borden en een waterkruik - en een oude zalfpot van de bodem. Eerder vond hij er al een leren kledingstuk met knopen. "Dit is heel goedkoop geïmporteerd Engels aardewerk, van de Blokker van toen. We vonden zelfs een gerepareerd bord. De mensen waren zo arm dat ze de stukken aardewerk met ijzerdraad aan elkaar vastmaakten."

Gawronski: "We hebben aanwijzingen gevonden van bepaalde beroepen: er woonden havenarbeiders, dagloners, mensen die op de markt stonden. En er was ook een smidse."

Hij noemt de vondst van de Joodse wijk spectaculair. "Met alle puzzelstukjes zie je hoe de wijk in elkaar zat. Je zou er zo een computerprogramma op kunnen loslaten om de huizen na te bouwen en zo de verdwenen buurt tot leven te brengen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden