Analyse

Op vaderlijke toon vraagt Rutte om eenheid

Op gedragen, vaderlijke toon richtte premier Mark Rutte zich maandagavond tot alle Nederlanders in een historische tv-toespraak. Hij schuwt niet te zeggen dat hij ‘geen gemakkelijke boodschap’ had, maar vroeg ook vertrouwen en eenheid.

Beeld ANP

Vanuit het Torentje liet Rutte zich zien als bezorgd regeringsleider, turend in camera, zich richtend op ‘alle 17 miljoen mensen’ in ons land. Daarbij maakte hij zich snel deel van de burger die hij toesprak, als één van ons. Want ‘samen’ staan ‘we’ voor ‘een opgave van enorme omvang’.

Saamhorigheid

De premier legde meteen onversneden zijn kaarten op tafel. De bezwering van het coronavirus gaat niet meevallen. “Veel mensen zullen het gevoel herkennen dat we de laatste weken in een achtbaan zitten die steeds sneller lijkt te gaan rijden. Je vraagt je af: gebeurt dit echt? Want de maatregelen die hier worden getroffen zijn ongekend voor landen in vredestijd.”

Bovenal vroeg Rutte in zijn 10 minuten durende speech via live tv – als een Amerikaanse president- om saamhorigheid. “Bij alle onzekerheden die er zijn, is één ding volstrekt duidelijk: de opgave waar we voor staan is heel groot en we moeten dit echt met 17 miljoen mensen doen. Samen komen we deze moeilijke periode te boven. Let een beetje op elkaar. Ik reken op u.”

Premier Mark Rutte gooit daarmee zijn natuurlijke houding af. Als overtuigd liberaal houdt zich er vaak verre van om burgers voor te schrijven wat te doen. Maar in zijn toespraak nam hij afstand van die terughoudendheid. Hij schroomt niet langer te zeggen dat burgers ‘de aanwijzingen’ om groepen en horeca te mijden moeten worden ‘opgevolgd’. “In het belang van mensen die kwetsbaarder zijn.”

Lockdown

Toch markeerde de premier tegelijk de grenzen van het beleid dat hij wil voeren. Een totale lockdown van het land, zoals Spanje bijvoorbeeld doet, wil hij pertinent niet. “Zo’n rigoureuze aanpak kan op het oog aantrekkelijk lijken, maar deskundigen wijzen erop dat het bepaald geen kwestie van dagen of weken zou zijn.” Sterker: dat zou ‘langer’ dan ‘een jaar’ kunnen gaan duren.

Daarmee schetst de premier de uiterste contouren van het beleid dat hij uitstippelt. Die namen in kracht toe van ‘niet handen schudden’ tot het afgelasten van grote evenementen en de sluiting van horeca en scholen. Maar nog een stap verder wil Rutte liever niet gaan. Het land afsluiten zou Nederland grotere schade kunnen toebrengen. Zonder dat te benoemen, appelleert hij daarmee aan de economische en sociaal ontwrichtende gevolgen die zouden optreden. “Nederland is een open land en zolang er geen vaccin is, zal het coronavirus als een golf door de wereld blijven gaan en ons land niet overslaan.”

Wel blijft het ‘passen en meten de komende maanden’. “Het blijft zoeken naar de balans tussen maatregelen nemen die nodig zijn en het gewone leven zoveel mogelijk door laten gaan.”

Impliciete sneer

Zijn boodschap is ‘geen gemakkelijke’, maar Rutte pretendeert geenszins alle antwoorden te hebben. Hij vaart vooreerst op het ‘kompas’ van ‘wetenschappelijke kennis en betrouwbare feiten’, geleverd door het RIVM, ‘virologen, artsen en andere specialisten’.

Het was evenzeer een uitleg als een impliciete sneer naar zijn criticasters, die hem de afgelopen dagen getalm verwijten, omdat het kabinet aanvankelijk niet de scholen wilde sluiten. Pas dit weekend gaf de premier gehoor aan de oproep van artsen en docenten. Sindsdien achtervolgen vragen hem of het land niet totaal ‘op slot’ moet.

Rutte merkte daarom op dat ‘een mening snel is gegeven’. Maar: “Het antwoord op alle vragen die leven, begint bij de kennis en ervaring van deskundigen. Laat ons daaraan vasthouden.”

Realisme mijdt de premier daarbij niet. Dezelfde wetenschap waarop hij bouwt, vertelt hem dat ‘een groot deel van de Nederlandse bevolking met het virus besmet zal raken’. Hij meent te moeten kiezen voor het ‘gecontroleerd’ opbouwen van ‘groepsimmuniteit’. Ergo: zorgen dat er geen piek komt, zodat de zorg overbelast raakt, maar over langere periode zieken behandelen.

Steunpakket

In een poging tot steun, sprak Rutte niet van het kabinet dat maatregelen oplegt, maar benadrukte met klem dat ‘we’ allemaal ‘met dezelfde vragen’ worstelen. En dat ondernemers gesteund zullen worden. “We zullen doen wat nodig is.”

Het kabinet is daarom bezig om tot een steunpakket te komen, zeggen de betrokken ministers, waarmee deze ‘extreem moeilijke periode’ doorstaan moet worden.

Maar Rutte richtte zich in zijn eerste tv-toespraak ooit, de eerste van een premier sinds Joop den Uyl in 1973 tijdens de Oliecrisis, eigenlijk op álle burgers. Zonder een duistere toekomst voor te schotelen, zegt hij wel dat het ‘een tijd is waarin we elkaar moeten vinden, over meningsverschillen en tegenstellingen heen’. “Een tijd om het gezamenlijke belang boven het eigen belang te stellen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden