Op schoot bij Dries van Agt

Johan van Merriënboer, Pieter Bootsma, Peter van Griensven: Tour de force - Biografie Van Agt
Boom, euro 25,-

Hij was met afstand de meest controversiële politicus van zijn tijd. Je haatte hem of je had hem lief. Maar wie stak er nou achter die rare snoeshaan met die strenge scheiding, die archaïsche spraak en die apolitieke houding?

Elf jaar (van 1971 tot 1982) drukte Dries van Agt - als minister van Justitie en minister-president - een zwaar stempel op de Nederlandse politiek zonder dat we wisten wie hij echt was. Een aartsconservatief en een enge moraalridder, zeiden zijn progressieve tegenstanders. Onze-Lieve-Heer-op-Aarde vond zijn conservatieve aanhang in het land.

Een kwart eeuw na zijn vertrek uit de nationale politiek ligt er een omvangrijke biografie over Van Agt. Mooi geschreven, met een evenwichtige behandeling van zijn Haagse jaren en een eerlijke beoordeling van zijn prestaties en mislukkingen. De clichés van weleer zijn weggepoetst, de tijd heeft zijn louterende werk gedaan, maar weten we inmiddels ook wie Van Agt is?

Allereerst de methode. De biografen, drie historici van de Nijmeegse Radboud Universiteit, spraken uitputtend, maar liefst dertig keer met Van Agt. Het leverde een vracht aan informatie op, maar tegelijk bekruipt je het gevoel dat Van Agt hen met een veelheid aan mooie woorden ook inspon. Zeker, ritsen anekdotes zijn hun deel, maar op een aantal cruciale punten - rond het lijsttrekkerschap van het CDA, bij de troonsafstand van Juliana en over de botsingen met Ruud Lubbers - weigert het geheugen van Van Agt dienst.

Een vergelijking met de recent verschenen biografie van Joop den Uyl dringt zich op. Waar bij Den Uyl-biograaf Anet Bleich bewondering de boventoon voert, laten de biografen van Van Agt zich eerder leiden door verwondering. En waar de journalist Bleich als het ware op de huid Van Den Uyl zat, kiezen de historici bij Van Agt voor distantie. Zij laten de bronnen spreken, alleen biedt die methode geen bevrediging als die bronnen elkaar zo pertinent en hardnekkig tegenspreken, zoals het geval is tussen de rivalen Van Agt en Lubbers. Leunden de biografen soms te zwaar op hun gesprekspartner? Van Agt wist wel hoe het werkte. ,,Nou met hem moet je minstens net zo oppassen als met mij'', zegt hij over Ruud Lubbers.

Grappig trouwens om te zien hoe de biografen op enig moment een mooie Van Agt-methode imiteren. De man kon als geen ander een tegenstander met een pontificale typering wegzetten, zei dan later ruimhartig dat hij het niet zo had bedoeld, maar dan had de gewraakte uitlating zijn werk al gedaan. In de beschrijving van de troonsafstand van Juliana schetsen de biografen hoe Van Agt merkte 'dat ze haar emotionaliteit gaandeweg minder goed kon beheersen'. Een intrigerende zin, maar wat staat daar nou?

In hun voorwoord beschrijven de biografen dat Van Agt eerst had gezegd: ,,Ik vroeg me ook wel af of Juliana de beslissing over troonsafstand nog wel geheel zelfstandig kon nemen''. Tegen die passage maakte Van Agt bij inzage van de concepttekst bezwaar. Zijn commentaar luidde: als ik ooit gezegd heb, wat hier staat, was ik toen zelf niet helemaal compos mentis (niet goed bij verstand, red.). Waarna de biografen meedelen dat ze de bewuste passage hebben geschrapt. 'Nietig wegens geestelijke stoornis', schrijven ze.

Blijft de vraag wie Dries van Agt is? Een ingewikkelde persoonlijkheid, zeggen de biografen. Maar wat dreef hem werkelijk als je de clownerie en de mooispraak er af beitelt? Daarop blijven ze het antwoord in feite schuldig. Zij citeren een jeugdherinnering met het Bijbelse verhaal van het lam dat naast de leeuw leeft als voorafschaduwing van het paradijs. Ziehier het Leitmotiv van de mens Van Agt. Hier gaat de biografie uit als een nachtkaars.

Van Agt heeft mooi gepraat, is het nodige vergeten en heeft intussen zijn invloed kunnen doen gelden, denk je als lezer. Met Van Agt schrijven over Van Agt was misschien toch niet de beste methode. (KEES VAN DER MALEN)

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden