Op heksenjacht in Salem

Justine, gids en verhalenverteller op de Haunted Footsteps Ghost Tour. Foto's GPD/Gerard Chel

De hype duurde maar van juni tot oktober 1692, maar de heksenjacht heeft Salem in Massachusetts voor eeuwig op de kaart gezet. We boffen met Justine: een fantastische verhalenvertelster. Je gelooft bijna alles wat ze zegt. En dat moet ook wel, in de schemerende straten en steegjes van Salem. Gekleed in lang zwart gewaad en gewapend met een lantaarn gaat Justine ons voor: welkom op de Haunted Footsteps Ghost Tour!

We wandelen langs donkere huizen waarbinnen zich lugubere zaken afspeelden: moord en doodslag, onverklaarbare verdwijningen én onwaarachtige verschijningen. ''Toen mijn collega een tijdje terug op deze plek stond en van haar een foto werd gemaakt, zagen ze later op de camera achter haar een witte figuur voor het raam. Sindsdien staat ze hier nooit meer.''

Dan schuifelen we langs een leeg appartementencomplex, waar de huurders het slechts een paar maanden volhouden. ''Ze worden 's nachts aangevallen door skeletten.'' Voor een leeg bedrijfspand staan we stil. ''Niemand houdt het hier langer dan een paar maanden uit. Ze zien vreemde figuren, horen enge geluiden.'' Vanzelfsprekend schrikken wij ons het apenzuur wanneer uit een obscuur portiekje een schimmige schaduw opdoemt - slechts een toevallige passant.

Salem buit zijn heksenverleden op geraffineerde wijze uit. Al moest er vele jaren geleden een buitenstaander aan te pas komen om de bewoners wakker te schudden dat zij een toeristische trekpleister in huis hadden. Pas na de televisieserie Bewitched, met Samantha (Elizabeth Montgomery), die in Salem werd opgenomen, kwamen de bezoekers en werd de heksenjacht van vierhonderd jaar geleden herontdekt. Als dank siert een bronzen Samantha het straatbeeld.

Inmiddels is de stad één grote heksenattractie, met musea, acteurs die heksenprocessen naspelen, cafés in heksensfeer, galeries vol heksenprullaria, winkeltjes met attributen voor tovenaars en veel aandacht voor geesten en spoken. Het lijkt alsof alle 40.000 inwoners zich erop hebben gestort. Dat alles beleeft elk jaar in oktober zijn hoogtepunt wanneer een maand lang tienduizenden fans Halloween vieren. Je moet daarvoor al een jaar van tevoren boeken.

Voor een goed begrip van deze volkshysterie moeten we terug naar 1692. In januari van dat jaar werd de dochter van de dominee ziek en aangezien de arts niets lichamelijks kon ontdekken, luidde zijn diagnose: behekst. In Salem waren de rapen gaar. Alle meisjes die zich plots niet zo lekker voelden, beschuldigden de ene na de andere plaatsgenoot van hekserij. In juni werd een tribunaal opgericht dat in de weken daarop tientallen doodvonnissen velde en gevangenisstraffen oplegde; achttien 'heksen' werden ophangen.

Uiteindelijk greep de gouverneur in toen ook zijn vrouw van booswichterij werd beticht. In oktober werd het tribunaal opgeheven en processen met 'onzichtbare getuigenissen' werden niet langer getolereerd. (Eeuwen later zou de jacht op Amerikaanse Japanners na Pearl Harbor en de communistenjacht van senator McCarthy met de gebeurtenissen in Salem worden vergeleken).

Iedereen die gevangen zat, kwam weer vrij. Iedereen? Nee, zo leer ik in het Salem Witch Museum. In een soort van driedimensionale projectie wordt het verhaal naverteld, inclusief de minder goede afloop voor sommige gevangenen. Ze moesten namelijk voor hun eten betalen en wie dat niet kon, bleef net zo lang achter de tralies totdat de rekening was voldaan. Dat lukte niet iedereen. En die oude dame daar in dat hoekje was onschuldig, maar werd vergeten.

Hoe een cel er in die tijd uitzag, zie ik in the Witch Dungeon, waar je ondergronds gaat en in het bijna pikkedonker mag meebeleven hoe de gestraften zich voelden. Ik zie ze staan, hangen en liggen in ruimten van 1 x 1 meter. Hoe ze daar kwamen, is even daarvoor bovengronds opgevoerd door acteurs die een heksenproces naspeelden. Rollenspelers ook in het Witch History Museum. In de catacomben belicht een gekostumeerde verhalenverteller aan de hand van telkens weer een nieuw decor fragmenten van de heksenjacht.

Als ik weer in de buitenlucht sta en langs de gedenkplaats voor de slachtoffers loop, heb ik het even gehad met al die heksen. Ik ga nog wel naar binnen in het Witch House, waar een van de heksenrechters woonde en dat een van de weinig overgebleven originele huizen uit die tijd is. Maar ik heb geen fut meer om naar Witch Village te gaan of naar het Salem Wax Museum of Witches. Ik laat geen foto van mijzelf maken met een heks of tovenaar en ik laat het piratenmuseum links liggen, evenals het laboratorium van Frankenstein. Ook Spellbound's Ghostly Parlour en The Witches Cottage sla ik over, net zoals de Hocus Pocus Tours, de Vampire Ghost Hunt Tour en de Salem Strolls.

Ik kies uiteindelijk voor een ordinaire pint in een ordinaire pub. Dat kan in Salem gelukkig ook.

Een rijk maritiem verleden
Wat door de heksenjacht een beetje is weggedrukt, is Salems maritieme verleden. In de zeventiende en achttiende eeuw was het de belangrijkste handelshaven van de VS en met name de handel met Oost-Indië had een grote omvang. De stad kende meer dan vijftig werven. Daar is niets meer van over. Wel is Salem begonnen met een gedeeltelijke reconstructie van de Derbywerf, genoemd naar handelaar Elias Derby, die wordt gezien als Amerika's eerste miljonair. Langs Derby Street staan nog gebouwen uit die tijd: het Custom House (douane), Scale House (waaggebouw), Narbonne-Hale House (soort bedrijfsverzamelgebouw), diverse pakhuizen en enkele optrekjes van rijke handelaren.

Vlak bij het bezoekerscentrum ligt een replica van een handelsschip, The Friendship, en verderop is The house of the Seven Gables, in 1668 door kapitein John Turner gebouwd en beroemd geworden als inspiratieplek voor schrijver Nathaniel Hawthorne (The Scarlet Letter). Nathaniel heette overigens Hathorne, maar voegde een 'w' toe omdat hij niet vereenzelvigd wilde worden met een voorvader die een bedenkelijke rol speelde als rechter bij heksenprocessen.

Het maritieme verleden heeft Salem een mooi museum nagelaten: Peabody Essex. Reders en handelaren richtten het al in 1799 op, de Chinese collectie is vermaard. Later kwamen er gebruiksvoorwerpen bij, meubels, schilderijen en van meer recente tijd een grote collectie kunst van eigen Amerikaanse bodem. Sindsdien is PEM een van de meest toonaangevende musea van het land. (GERARD CHEL)

Salem ligt in het noordoosten van Massachusetts, op iets meer dan een half uur rijden van Boston. Je kunt er voor een dagtrip heen met de ferry: www.salemferry.com. Zie ook: www.salem.com, www.northofboston.org, www.massvacation.com

Wat door de heksenjacht een beetje is weggedrukt, is Salems maritieme verleden.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden