Plus Klapstoel

Op de Klapstoel: dirigent Klaas Stok

Klaas Stok (1963) is organist en dirigent. Hij geeft leiding aan het Groot Omroepkoor en dirigeert morgen op de zesde Bachdag in het Muziekgebouw aan 't IJ het project BachScratch voor amateurzangers.

Beeld Harmen de Jong

Deventer

'Ik ben in Deventer geboren, heb hier mijn middelbare school gedaan en heb hier als organist mijn eerste diensten gespeeld. Ik ben tot vorig jaar dirigent geweest van het Deventer Vocaal Ensemble en ik heb hier de traditie gestart van de Matthäus-Passion in de prachtige Bergkerk, die een landelijke uitstraling heeft. Niet zomaar een stad om te wonen, maar een stad waar ik echt een persoonlijke band mee voel.'

Orgel

'Mijn eerste liefde in de muziek, zou je kunnen zeggen. Ik kwam er al heel jong mee in aanraking toen ik met mijn ouders naar de kerk ging. Ik zat altijd op de kerkbank mee te spelen, alsof ík de organist was. Ik heb ook van jongs af aan in mijn hoofd gehad dat het niet een soort hobby moest worden maar mijn vak. Op mijn achtste mocht ik op les bij organiste Elly Kooiman op de Deventer Muziekschool, die me al snel op een zeker niveau wist te krijgen. Ze liet me aan concoursen meedoen en dat was al snel succesvol. Ze had ambitie met mij en ik vond het leuk me erop te werpen. Op mijn veertiende speelde ik mijn eerste kerkdienst en op mijn zeventiende begon ik aan de voor­opleiding van het conservatorium.'

Walburgiskerk

'Ik kreeg in Zutphen les van organist Bert Matter op het befaamde Bader-orgel. Dat was toen nog in slechte staat. Ik weet nog hoe ik bij de eerste bijeenkomst met mijn medestudenten voelde: hier ben ik op mijn plek. De kerk heeft een heel mooie uitstraling en het orgel is een van de beste van Nederland. Een instrument moet ook bij je passen en dit orgel past bij de muziek die mij het beste ligt. De klankschoonheid is groot en het was een voorrecht om Matter in Zutphen op te volgen als stadsorganist.'

Koorknaap

'Ik bezocht in de Grote Kerk in Deventer de maandelijkse cantatediensten en vond die cantates van Bach zo mooi dat ik wilde meedoen. Op mijn zestiende mocht ik instappen bij het Deventer Kerkmuziek Ensemble, dat later het Deventer Vocaal Ensemble werd waarvan ik dirigent zou worden. Niet dat ik geweldig zong - mijn stem was toen niet geschoold - maar bij de auditie werd mijn muzikaliteit wel onderkend. Voor mij lag de grootste aantrekkingskracht in die cantates van Bach. Ik ben geen beroepszanger, maar ik zing nog altijd heel graag, ook liederen van Schubert voor mijn plezier. Dat geeft me energie. Winterreise onder de douche, ja, dat zou zomaar kunnen'

Hilversum

'Voor mij nu de belangrijkste werkplek. Ik ben sinds afgelopen zomer koorleider van het Groot Omroepkoor, dat zeventig jaar bestaat en
dat wordt groots gevierd. Het is het grootste professionele koor van
Nederland en het zingt het grote symfonische repertoire op de mooiste locaties. Vorige week voerde het koor het Requiem van Brahms uit
in Utrecht, een van mijn favoriete stukken. En toen dacht ik: wat een niveau, wat is het toch een fantastisch koor. Maar het staat wel onder druk, omdat heel erg op geld wordt gelet. De koorgrootte is wat achteruitgegaan en daar zitten grenzen aan. De werkdruk voor de zangers
is groot, we doen meer producties met minder voorbereidingstijd. Er wordt elke keer getrokken aan het bestaansrecht, het is niet meer zo vanzelfsprekend als vroeger. Maar het is een gemotiveerde groep mensen die samen de waarde en kwaliteit wil hooghouden en uitdragen.'

Beeld Harmen de Jong

Bloedarmoede

'Dat ik zonder Bach aan bloedarmoede zou lijden, ja, dat heb ik een keer gezegd. De muziek van Bach is wat mij betreft het meest hoogstaande wat door een componist geschreven is op deze wereldbol. Alles komt erin samen: vorm, emotie, schoonheid, architectuur. De muziek van Bach is zo majestueus, je kunt die vergelijken met een grote kathedraal. Het klopt in de vorm, in de menselijke maat, het paart de meest nabije diep-menselijke emotie aan de groots­heid van de kosmos. Het is muziek waarin geen noot verkeerd staat en die je elke keer opnieuw kunt uitvoeren. Wat niet zegt dat ik andere muziek niet graag uitvoer, maar ik kom altijd weer bij Bach terug.'

BachScratch

'Een heel leuk initiatief, ik heb het al een paar keer eerder gedaan. Het is heel leuk om je met amateurzangers uit het hele land te werpen op één stuk van Bach en dat in te studeren en uit te voeren. Het gaat niet alleen om zingen, het gaat er niet om de meest ideale uitvoering neer te zetten, maar om de diepte in te gaan en met elkaar de bevlogenheid te delen over deze muziek. Die met elkaar te beleven, te vieren.'

Ich lasse dich nicht

'Niet een van de bekendste motetten van Bach. Er is lang getwijfeld of het wel van hem was, het zou ook van een oom geweest kunnen zijn, het is de schrijfwijze van zijn familie. Maar men denkt tegenwoordig dat het toch echt van Johann Sebastian Bach zelf is. Een vroeg werk als voorafspiegeling van zijn latere stijl met nog sterke invloed van de familie Bach. Het
is vrij compact, qua lengte goed te overzien, zodat we tijdens de Bachdag alle tijd hebben om het goed af te werken.'

Jacco

'Hij is nu toch stil geworden. Maar hij kan wel heel erg meedoen, Jacco, onze papegaai. Hij fluit Bach, het thema van de Fuga in g-mol voor orgel. Ik heb het hem voorgefloten. Met de kanttekening dat hij wel een fout nootje fluit, de een-na-laatste kan hij maar niet onthouden, heel frustrerend. Dat krijg je er niet meer uit. Hij doet ook mijn vrouw en dochters na als ze zingen. De laatste tijd maakt hij wat nare geluidjes. Maar iemand die er verstand van heeft, vertelde me dat dat komt doordat hij in de puberteit is - Jacco is nu zeven. En hij is verliefd op mijn zoon, die ziet hij als partner. Als mijn zoon
binnenkomt, begint hij vrolijk te fluiten.'

Gulden adelaar

'Mijn onderscheiding van de stad Deventer, gekregen voor mijn verdienste voor de stad als musicus. Als je kijkt naar het aantal uren werk ik nu meer als dirigent, al voel ik me nog minstens zo veel organist. Maar ik voel me bovenal musicus. Nee, hij staat hier niet, die adelaar. Het is een soort rond medailleachtig geval. Ik kan 'm wel laten zien als je dat leuk vindt?'

Bewaker

Ik heb mezelf weleens bewaker genoemd - in die zin dat je als dirigent en koorleider moet bewaken dat wat je hebt opgebouwd, de kwaliteit, behouden blijft. Ik zou er ontwikkelaar aan willen toevoegen, want bewaker klinkt iets te veel als iets zo houden als het is. Ik vind wel dat de waarde van datgene wat is opgebouwd meer moet worden erkend.

'Er is de afgelopen jaren zo veel wegbezuinigd en kapotgemaakt. Bij het Nederlands Kamerkoor, waarbij ik jarenlang betrokken ben geweest, is iedereen ontslagen. Daar zijn geen vaste banen meer, de zangers moesten verder als zzp'ers, krijgen minder betaald en hebben minder bestaanszekerheid. Ook bij het Groot Omroepkoor is flink bezuinigd. Wat je in zeventig jaar hebt opgebouwd, kan in één jaar verdwijnen en dat heb je niet zomaar weer terug. Kunst en cultuur, de hoogste uiting van wat de menselijke geest kan voortbrengen, worden in Nederland te vaak gezien als een luxeartikel waar je wel zonder kan. Ik vind dat men daar de laatste jaren slordig mee is omgegaan.'

Consensus Vocalis

'Daar zijn we 25 jaar geleden mee begonnen. Het is ontstaan als gelegenheidskoor door samenvoeging van koren uit de regio om de uitvoering van de Matthäus-Passion en andere grote werken van Bach in Oldenzaal mogelijk te maken. Het is leuk om onderdeel te zijn van zo'n koor in ontwikkeling. We begonnen als goede amateurs, maar zijn nu een koor dat op de hoogste podia kan functioneren en optreedt met de Reisopera, het Orkest van het Oosten en het Metropole Orkest. Het koor zit behoorlijk in de lift en we proberen echt een professionele poot op te zetten. We zijn nu met de provincie en gemeentebesturen in overleg om te zien hoe we dat een vaste basis kunnen geven. Mijn ambitie is dat het koor op dezelfde manier wordt ondersteund als orkesten, terwijl het nu toch met minder egards wordt behandeld. Koormuziek is heel populair; er is een heel grote piramide van koorzang in Nederland. Een goed profkoor is gewoon nodig in deze regio.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden