Column

Op 4 mei herdenk ik alleen de Holocaust

Theodor Holman Beeld Wolff
Theodor HolmanBeeld Wolff

Zo om de tien jaar verander ik van gedachten als het gaat om 'herdenken.'

Vroeger namen mijn ouders me op 4 mei mee naar de Apollolaan of het Vondelpark en dan vertelde mijn vader vlak voor acht uur iets over de oorlog en waren we twee minuten stil. Ik vond het saai.

Later, als ik groot was, zou ik niet meer herdenken, had ik mij voorgenomen. Maar toen ik eenmaal groot was, ging ik met vriendin Judith herdenken en vond ik het opeens heel belangrijk.

Maar wat herdacht ik? En hoe herdacht ik? Waar dacht ik precies aan? Twijfel sloeg toe. Tijdens de twee minuten stilte dacht ik aan veel, maar niet aan de oorlog. Herdenken is onzin, meende ik.

Maar de laatste jaren vind ik herdenken weer belangrijk. Met herdenken bedoel ik dan de aandacht die er, gedurende een bepaalde periode, voor de Tweede Wereldoorlog is. De verhalen die dan worden opgerakeld geven namelijk contouren aan je moraal.

Daarom herdenk ik tegenwoordig op 4 mei alleen de Holocaust. En niet iets anders, dat doe ik op andere data.

De industriële vernietiging van de Joden is voor mij het absolute kwaad; de positie die je daartegenover inneemt bepaalt je moraal.

Waarom vertel je je kinderen op een gegeven moment het verhaal van Anne Frank en laat je ze haar dagboek lezen? Omdat je hoopt dat ze voelen en ervaren hoe ver iets uit het gelid kan raken.

Hoe je precies die twee minuten moet doorkomen, weet ik nog steeds niet goed. Wel weet ik dat die twee minuten in feite de functie vervullen van een vraagteken.

Hoe is de situatie nu? Wat gebeurde er toen ook weer? Waarom is het belangrijk? Wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen toen en nu? De herdenking - dat vraagteken - is aandacht vragen voor de vragen over de Tweede Wereldoorlog.

Niet één antwoord bevredigt overigens. Dat kan ook niet. Daarvoor was het probleem te groot.

Ik vind ook dat we moreel verplicht zijn te herdenken; het is een merkwaardige verplichting die we hebben ten aanzien van de gestorvenen.

Bij de dodenherdenking zijn het voor mij namelijk de slachtoffers die de vragen stellen. Waar is het fout gegaan? Hoe kunnen we dit voorkomen?

Nogmaals: de antwoorden zijn nooit helder, maar ieder jaar worden ze genuanceerder. Dat betekent niet dat de hoop toeneemt en het cynisme slinkt.

Integendeel.

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden