Plus

Oostelijke Eilanden staan stil bij het Aardappeloproer

De Oostelijke Eilanden staan stil bij het gewelddadige Aardappeloproer in de stad van honderd jaar geleden.

Wachten op de schaarse aardappels onder politie-toezicht Beeld Spaarnestad Photo

"Weet je waar je sauzen dik mee maakt? Aardappel. Het is echt het ultieme bindmiddel." Ron Andeweg, organisator van het Aardappeloproerfestival op de Oostelijke Eilanden, ziet de aardappel als metafoor voor verbinding. "Dat past bij onze buurt, waar de eilanden verbonden zijn door bruggen."

In 1917 zorgde een gebrek aan aardappels voor onrust in de stad. De Eerste Wereldoorlog in omliggende landen bemoeilijkte de voedselaanvoer. Groeiende onvrede over het tekort aan aardappelen leidde in arbeiderswijken tot een week van geweld.

Tekort aan aardappelen
"Van echte hongersnood was geen sprake. Maar onderschat niet wat een tekort aan aardappelen met mensen deed," zegt Anne Petterson. Zij won in 2008 de scriptieprijs van het Historisch Tijdschrift Holland met haar studie naar het oproer.

Peulvruchten en rijst waren er op zich genoeg, maar die wilden de Amsterdamse arbeiders niet eten. Ze verwijst naar een uitspraak uit de jaren dertig van historicus P.H. Ritter: "Wie den heiligen Aardappel aantast, krijgt het Nederlandsche volk tegen zich."

Te weinig aardappels, maar de export ging door. Volgens geruchten hielden groenteboeren en welgestelden in pakhuizen het volksvoedsel achter. De hechte arbeiderswijken pikten het niet langer.

Onbewaakt
In de armste buurten hadden gezinnen al maanden geen aardappelen op het bord. Maar op 28 juni 1917 lag bij de Westertoren een schuit afgemeerd vol zakken aardappelen, onbewaakt. De oproerige inwoners grepen hun kans en razendsnel was de lading weg.

De vrouwen namen het voortouw. Petterson: "De 41-jarige mevrouw van Stek uit de Blankenstraat was een flinke tante, en bekend in de buurt vanwege haar inzet voor de speeltuinvereniging. Het waren dit soort gewone buurtbewoners die met hun handelen een voorbeeld stelden: die de eerste aardappel van de schuit pakten of in de kelder van een pakhuis met de inspecteur in discussie gingen."

Dit was het begin van een roerige week in de stad. In de dagen na 28 juni trokken vrouwen van de Oostelijke Eilanden naar het gemeentehuis om te klagen over het tekort, sloten mannen en radicale socialisten van de SDP zich aan bij een demonstratie op de Dam en werden pakhuizen geplunderd.

Slagveld
Kattenburg werd uiteindelijk het slagveld; de politie sloot het eiland af van de stad door de bruggen op te halen. In gevecht met de politie vielen tien doden en raakten 114 mensen gewond. "Een vrouw ontblootte haar borsten voor de politie, zodat de anderen rondslingerende aardappelen konden pakken," illustreert Petterson de brutale confrontaties tussen buurtbewoners en politie.

Toch een festival waard, vindt organisator Andeweg: "De gebeurtenissen zijn symbolisch voor ons karakter: oproerig, niet gehoorzaam aan gezag, maar ook solidair en betrokken."

Feestweek

Maandag 26 juni: aardappelen uitdelen vanaf een schuit rond de Oostelijke Eilanden.
Donderdag 29 juni: opening festival door Job Cohen, Oosterkerk.
Tot en met zondag 2 juli: Pieper Restaurant (pop-up), luisteren naar het Aardappelkoor, foto-­expositie en wandelen langs bijzondere plekken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.