Plus

Oorlogsfilm Krigen laat zien dat ze thuis echt niet begrijpen hoe het daar is

Een film over een Deense militair die terugkomt uit Afghanistan en bij thuiskomst verdacht wordt van een oorlogsmisdaad. Regisseur Lindholm laat de kijker zelf bepalen of hij het heeft gedaan.

De thuiskomst van commandant Pedersen (Pilou Asbæk) Beeld -

Het is een vaak gehoord zinnetje in oorlogsfilms, bijna een cliché: de teruggekeerde soldaat die de thuisblijvers toebijt dat ze 'niet begrijpen hoe het daar is'. Ook in Tobias Lindholms derde film Krigen ('oorlog') komt hij voor. Maar in dit geval voelt hij op zijn plaats, omdat de filmmakers eerst juist buitengewoon veel moeite hebben gedaan om zo goed mogelijk invoelbaar te maken hoe het daar is.

Specifiek leven we mee met commandant Claus Pedersen. Hij wordt gespeeld door Pilou Asbæk, ook de hoofdrolspeler in Lindholms twee vorige films, en in Nederland vooral bekend uit de tv-serie Borgen. Pedersen heeft de leiding over een Deens regiment gestationeerd in een niet nader benoemde uithoek van Afghanistan.

Lindholm richt zich in eerste instantie niet op de grotere morele of politieke vraagstukken, zoals waarom Deense soldaten überhaupt al veertien jaar gestationeerd zijn in de provincie Helmand. In plaats daarvan steekt hij zijn energie in het simpelweg tonen 'hoe het daar is'.

Pedersen wordt geïntroduceerd als zorgzaam commandant, streng maar geduldig. De bijna vaderlijke aandacht die hij voor zijn manschappen toont, wordt gespiegeld in zijn afwezigheid als vader voor zijn eigen drie kinderen. Thuis in Denemarken heeft zijn echtgenote Maria (Tuva Novotny) de handen vol aan de drie, en vooral aan hun zesjarige oudste zoon, die rebelleert tegen de lege plek in zijn leven.

Krigen

Regie Tobias Lindholm
Met Pilou Asbæk, Tuva Novotny
Te zien in De Balie, Filmhallen, Kriterion, The Movies

Schermutselingen
De scènes aan het thuisfront krijgen in de eerste helft van de film evenveel aandacht en intensiteit als de schermutselingen in Afghanistan, met de negatieve ruimte die Claus' afwezigheid oproept als focuspunt. Dat werpt in de tweede helft zijn vruchten af, wanneer de commandant na een desastreus verlopen manoeuvre halsoverkop terug wordt gevlogen naar Denemarken. Bij thuiskomst wacht hem niet alleen de liefdevolle ontvangst van zijn gezin, maar ook een aanklacht wegens oorlogsmisdaden.

Regisseur/scenarist Tobias Lindholm is een rijzende ster in de generatie Deense filmmakers die opgroeide tijdens het internationale succes van de relschoppende Dogme 95-beweging van makers als Lars Von Trier en Thomas Vinterberg. Voor laatstgenoemde schreef Lindholm de afgelopen jaren scenario's, voor films als Submarino, Jagten en Kollektivet; die laatste zal over enkele weken de Nederlandse zalen bereiken.

Beetje Dogme 95
Lindholm laat de radicale afkeer van conventies die de Dogme 95-films kenmerkte, links liggen, maar zijn werk deelt wel hun hang naar een zo sterk mogelijk realisme. Hoewel de Afghaanse scènes in Krigen uit veiligheidsoverwegingen werden opgenomen in Turkije, worden zowel veel van de soldaten als de Afghaanse inwoners gespeeld door amateurs die de oorlog echt hebben meegemaakt, inclusief (aldus de persmap) enkele voormalige Talibanstrijders.

Zoals meestal in Lindholms films draait het in Krigen om onmogelijke keuzes. Om hoe mensen soms de verkeerde beslissing nemen, en om hoe we daar vervolgens mee moeten zien te leren leven. In Lindholms speelfilmdebuut R (2010), geregisseerd samen met Michael Noer, draaide dat om het gevangenisleven. Voor zijn eerst soloregie Kapringen (2012), in Nederland uitgebracht onder de Engelse titel A hijacking, vergrootte hij de arena naar een scheepskaping voor de kust van Somalië. De setting voor zijn derde film Krigen is weer een maatje groter, zonder de intieme intensiteit van die eerdere films te verliezen.

Domme pech
De keuzes die Pedersen in oorlogsgebied aan de lopende band moet maken, staan vanaf de eerste scène centraal. Tijdens een patrouille van zijn manschappen zien we Pedersen in de 'war room' - een kale container met een paar laptops - de fragmentarische informatie uit het veld omzetten naar beslissingen. Dat loopt mis. Niet door een vergissing of misrekening, maar gewoon door domme pech: een bermbom wordt over het hoofd gezien, en een paar hectische minuten later moet het regiment met de dood van een van hen om zien te gaan. Dat eerste drama vormt de katalysator voor een hele reeks kleine en grote beslissingen voor Pedersen, die uiteindelijk leidt tot die mogelijke oorlogsmisdaad.

Door de blik constant op de bedachtzame commandant gericht te houden, en stap voor stap te laten zien wat aan zijn fatale misrekening voorafging, komen we in het slotstuk van de film zelf op de stoel van de rechter te zitten. Des te jammer dat Lindholm daar niet op durft te vertrouwen: hij legt een keurige strik om zijn plot - al valt te vrezen dat Krigen met een meer ambigu einde waarschijnlijk nooit zijn nominatie voor de Oscar voor beste niet-Engelstalige film had binnengesleept. Dat keurige eind doet overigens niets af aan de morele dilemma's waarmee Lindholm ons opzadelt, die lang na het verlaten van de bioscoopzaal blijven rondspoken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden