Ook mogelijke opvolgers Top 600 krijgen een eigen lijst

De Top 600 van veelal jonge Amsterdamse plegers van geweldsmisdrijven wordt de komende jaren uitgebreid tot een Top 1000. Of tot een Top 600 plus een Top 400? Dat is nog de vraag.

Beeld Valerie Geelen

De politiek kent wonderlijke wegen en zo ook de stadspolitiek. De Top 600 waarmee meer dan veertig Amsterdamse instanties proberen de gewelddadige en veelal jonge plegers van overvallen, straatroven en inbraken definitief uit de criminaliteit te halen, is in alles een project van burgemeester Eberhard van der Laan. Hij initieerde het samen met politiechef Bernard Welten en hoofdofficier van justitie Herman Bolhaar - die inmiddels beiden zijn opgevolgd.

Hij leidt de samenwerking met strakke hand. Van der Laan waakt over zijn pet project als een pitbull en gaat door roeien en ruiten om het te verdedigen of bij te sturen.

Toch, bij de ingrijpende beslissing de Top 600 om te vormen tot een Top 1000 was hij niet rechtstreeks betrokken. Dat plan was een vrucht van de politieke onderhandelingen van D66, VVD en de SP over het akkoord voor de komende bestuursperiode. Het was een trofee van de VVD - al hadden de liberalen in de aanloop naar de verkiezingen zelfs naar een Top 1500 gestreefd.

Vanzelfsprekend krijgen Van der Laan en zijn staf weer de leiding over de omvorming van zijn geesteskind, maar dát de Top 600 een Top 1000 wordt, is voldongen.

Verwateren
De uitbreiding roept vragen op. Is die wel verstandig, nu het hele beleid er juist op is gericht in te zoomen op die scherp afgebakende groep van (steeds) zeshonderd veelal jonge en gewelddadige Amsterdamse criminelen die onverbeterlijk leken te zijn? Dreigt het project niet te verwateren?

Nee, denkt programmamanager Petra Nijmeijer van de Top 600. Al is het maar omdat de Top 600, als het aan haar team ligt, als werkwijze gewoon blijft - met dezelfde strenge selectiecriteria, met de manier van doen die de afgelopen drie jaar is uitgekristalliseerd. Voor criminelen die zogeheten high impact crimes plegen: overvallen, straatroven en inbraken. Samen kwamen de zeshonderd voor dergelijke vergrijpen in vijf jaar vijftienduizend keer in aanraking met de politie.

De vraag dringt zich op of de Top 600 een Top 1000 moet worden óf dat naast de Top 600 een Top 400 moet komen van een extra groep probleemjongeren rond wie óók tientallen partijen gaan samenwerken.
'Het is niet zo dat wij een reservoir hebben van mensen die ook nog aan de criteria voor de Top 600 voldoen,' zegt programmamanager Nijmeijer. 'Dat we naar een Top 1000 gaan, is een politieke wens die ik graag zie als een compliment voor onze intensieve en gecombineerde aanpak, waarin we criminelen straf én zorg geven en waarin we hun broertjes en zusjes op het rechte pad proberen te houden. Nu gaan we kijken welke andere groep ook zo'n gefocuste werkwijze verdient.'

Minderjarigen
Het ligt dan voor de hand te denken aan de iets jongere groep die dreigt af te glijden. Waar de leden van de Top 600 nu gemiddeld 25 jaar zijn, baart een forse groep jongens (slechts twee procent van de probleemjongeren zijn meisjes) tussen de twaalf en achttien jaar zorgen. In de Top 600 staan doorgaans maar een kleine vijftig minderjarigen.

Net zoals de criminelen in de Top 600 hebben de jongere afglijdende jongens veelal ouders die niet bij machte of onwillig zijn goed op te voeden, die zich schamen of die niet in overheidsingrijpen geloven - maar dat wel hard nodig hebben. Ze worstelen er soms mee dat ze ouders zijn van iemand die op een lijst staat. Heldere grenzen stellen kan ze soms helpen.

De laatste jaren heeft een pendant van de Top 600, het Preventief Interventie Team (PIT), zich al volop met die groep beziggehouden. Ook in het PIT bundelen specialisten uit vele geledingen hun krachten, hier om te voorkómen dat kinderen met ernstige gedragsproblemen de criminaliteit in glijden. Het team weet in 98 procent van de gezinnen binnen te komen (letterlijk), veelal op basis van vrijwillige medewerking. Samen met basisscholen en een hoogleraar pedagogische wetenschappen van de Universiteit Leiden probeert het team de kinderen de juiste kant op te sturen. Mogelijk kan die methode breder worden ingevoerd.

VVD
De VVD, initiator van de uitbreiding van de Top 600, wil juist niet de preventieve kant op met de uitbreiding. Die ziet een echte Top 1000 wel zitten, zegt Dilan Yesilgoz, sinds dit voorjaar de woordvoerder Veiligheid.
'Achter de Top 600 hangt nog een lange lijst criminelen die ook die misdaden plegen waarvan slachtoffers zo veel last hebben. Je kunt zo sleutelen aan de criteria dat je uit die groep telkens duizend criminelen bereikt,' zegt Yesilgoz. 'Het moet absoluut maatwerk blijven, maar we moeten ons nóg meer richten op de daders van juist die nare misdrijven. Na ruim drie jaar waarin burgemeester Van der Laan steeds scherp heeft gesignaleerd wat beter kon, zijn de betrokken instanties in staat een nieuwe stap te zetten waardoor ze duizend subjecten aan moeten kunnen. We zien graag een voorstel tegemoet.'

De VVD wil bovendien 'kritischer kijken' naar de vreemdelingen op de lijst. 'Nu staan er 28 illegalen op, met wie je niet de afspraken kunt maken waarop het beleid is gebaseerd. Tientallen anderen hebben een verblijfsstatus die je misschien zou moeten intrekken. Het beleid van dwang en drang waarin we met elke Top 600-klant contracten sluiten, waarin we zeggen wat wij allemaal zullen doen als zij zich aan de afspraken houden, past op deze groep niet. Daar moeten we harde afspraken over maken.'

Kortom: als de vakanties om zijn, zullen nog volop discussies worden gevoerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden