Amsterdam Elders

Ook Kochi in India kreeg een Kalverstraat

Door de reis- en handelslust van onze voorvaderen is het Amsterdams cultureel erfgoed in de loop der eeuwen over de gehele aardbol verspreid. Deze editie: India.

Sommige moderne straatnamen in Kochi stammen rechtstreeks af van die oude van de Nederlandse, waaronder Princess Street Beeld Richard Sowersby/HH

Hendrik van Reede baande zich een weg door het strijdgewoel rond het paleis van Kochi. Het was 1662 en de Hollanders vochten met man en macht om de Indiase stad te veroveren op de Portugezen en hun bondgenoot, de koning van Kochi. Maar Van Reede had een speciale opdracht. Hij zocht de rani, de koningin. Hij vond haar op het dak van een tempel, een oude vrouw, vol gouden sieraden die fonkelden tegen haar donkere huid. Van Reede gaf bevel en zijn begeleider slingerde de rani over zijn schouder. De koning en zijn zoons overleefden de strijd niet, maar de koningin was veilig.

De koningen van Kochi behoorden tot de belangrijkste heersers in Malabar, de streek langs de zuidwestkust van India, waar grote hoeveelheden kostbare peper werden geproduceerd. Begin 1663 verdreven de Hollanders de Portugezen definitief uit het winstgevende Malabar en vestigden ze er hun handelspost. De rani wees een door de Hollanders gesteunde troonopvolger aan. Van Reede werd adviseur van de koning en bestuurder van Malabar.

Vechter en diplomaat
Hendrik Adriaan van Reede was in 1636 in Amsterdam geboren als zoon van een wel heel voorname familie; zijn vader was raad van de Amsterdamse admiraliteit en heer van Drakestein. Maar zijn ouders overleden toen hij nog klein was en op zijn veertiende was Hendrik al van huis vertrokken. Als jongeman was hij soldaat geworden bij de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Hij was een goede vechter, maar ook een diplomaat en hij maakte snel carrière.

In 1670 werd Hendrik van Reede in Kochi officieel commandeur van Malabar. Kochi, omgeven door waterrijk laagland, was intussen een bijna Hollands ogende stad. De Nederlanders hadden het oude Portugese fort aangepast en bouwden Hollandse huizen, met luiken voor de ramen, voordeuren met een onder- en een bovendeur, en vaak met een bankje voor het huis. Naar Amsterdams voorbeeld kreeg Kochi een Herengracht, een Prinsengracht en een Kalverstraat. En net als in Amsterdam plantten de Hollanders er bomen langs de straten.

Botanicus
Maar Van Reede keek verder dan Kochi. Hij zag de uitgestrekte bossen van Malabar met bomen die tot aan de hemel leken te reiken, terwijl andere planten vol bloemen en vruchten zich om hun stammen wikkelden. De bossen leken hem wel immense, elegant opgetrokken bouwwerken. Dit stukje India moest wel het rijkste en vruchtbaarste deel van de hele wereld zijn, dacht hij. En de inwoners, die leken alles te weten over de planten en over de medicijnen die ervan gemaakt konden worden.

Van Reede wilde graag aan zijn bazen bij de VOC - en aan de rest van de wereld - laten zien hoe waardevol Malabar was. Hij ging planten onderzoeken en kweken die van economisch of medisch nut zouden kunnen zijn en begon met het samenstellen van een boek. Het werd een enorm samenwerkingsverband. Indiërs zochten planten en brachten ze naar Kochi, waar ze heel nauwkeurig werden geschetst en beschreven. Van Reede kreeg hulp van de beroemde traditionele geneesheer Itty Achudan en tal van andere Indiase artsen en geleerden.

Tekst en illustraties - en honderden zorgvuldig verpakte voorbeelden van planten - stuurde Van Reede naar Amsterdam, waar ze werden beoordeeld door Europese medici, botanisten en andere wetenschappers. Uiteindelijk werkten er zo'n honderd mensen aan het boek dat tussen 1678 en 1693 in twaalf delen in Amsterdam verscheen onder de titel Hortus Indicus Malabaricus, in het Nederlands vertaald als Malabaarse Kruydhof. Het bevatte beschrijvingen en afbeeldingen van 742 planten. Het was het eerste complete werk over de flora van een gebied in Azië en maakte grote indruk.

Corruptie
In 1684 kreeg Van Reede van de VOC-bestuurders de opdracht een eind te maken aan corruptie en fraude onder het personeel in India. De Compagnie had overal langs de Indiase kust handelsposten en Van Reede reisde naar Bengalen en de kust van Coromandel - de zuidoostkust - en via Sri Lanka weer naar Malabar. Hij trad hard op en ontsloeg iedereen die zich schuldig had gemaakt aan corrupte praktijken, of die hij er zelfs maar van verdacht.

Eind november 1691 zette hij vanuit Kochi koers richting het welvarende Surat in het noordwesten, bekend om zijn textiel, indigo en specerijen, waar de Nederlanders net als de plaatselijke bestuurders in luxe paleizen leefden als vorsten. Voor de kust van Mumbai overleed Van Reede plotseling. Vergiftigd door werknemers van de VOC, werd er gefluisterd. Hij werd met veel vertoon begraven in Surat in een groot mausoleum op de Nederlandse begraafplaats, dat onlangs gerestaureerd is.

Van Reedes boek geldt nog altijd als een standaardwerk van de botanie. Een Indiase wetenschapper vertaalde het in 2003 in het Engels. Kochi is nog steeds de meest Nederlandse plek in India, met Hollandse huizen en een Nederlands stratenpatroon. Sommige moderne straatnamen stammen rechtstreeks af van die van de oude Nederlandse straten: Princess Street van Prinsenstraat, Burgher Street van Burgerstraat, Lilly Street van Leliestraat. Kochi heeft ook een klein Nederlands museum.

Hendrik van Reede Beeld Pieter Stevensz van Gunst
Imposante mausolea

Terwijl de Nederlanders in de kerk van Kochi werden begraven onder Hollands ogende grafstenen, lieten zij in de noordelijke deelstaat Gujarat imposante mausolea bouwen, naar voorbeeld van de lokale heersers. In 1678 wezen de bestuurders van de VOC hun werknemers erop dat hun graven op de rustplaatsen van christenen moesten lijken, niet op heidense tempels, en dat ze niet exorbitant veel mochten kosten. Het had weinig effect. Op de Nederlandse begraafplaats in Ahmedabad, in Gujarat, zijn nog 49 grafstenen en imposante tombes te vinden.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden