Plus

Ook documentaire Tony zegt: slaafvrije chocola is een illusie

Na ruim tien jaar blikken de makers van Tony Chocolonely terug. Het resultaat is een jongensboekscenario, maar de problemen worden niet verhuld.

null Beeld -
Beeld -

Als Teun van de Keuken in het consumentenprogramma Keuringsdienst van Waarde een bedrijf opbelt en met gespeelde onschuld zegt dat hij 'een vraagje' heeft, weet de kijker dat iemand in enorme verlegenheid gebracht gaat worden. Hakkelend zal die iemand gaan uitleggen waarom er geen tomaten in de tomatenpuree van zijn bedrijf zitten of waarom er in de flessen olijfolie zonnebloemolie zit. Amusant en leerzaam over de voedselindustrie, maar zonder veel gevolgen.

Die gevolgen waren er wel na de uitzending in 2003 waarin Van de Keuken zichzelf als frequente chocoladerepenkoper aangaf bij de politie vanwege zijn medeplichtigheid aan kindslavernij op cacaoplantages. Goed bedacht, want de aangifte vestigde de aandacht op de verantwoordelijkheid van de consument voor productieomstandigheden van voedsel en goederen. Dat is inmiddels een veelbesproken onderwerp bij tal van producten (kleding, het mineraal coltan in mobieltjes), maar was het toen nog niet.

De aangifte leidde tot een golf aan publiciteit en had een sneeuwbaleffect. Als een kluwen wol ontrafelden de makers in vele volgende afleveringen de wereld van de cacaoteelt. Daarbij bleef het niet, want onder de naam Tony's Chocolonely brachten ze ook een 'slaafvrije' reep op de markt, die een onverwacht groot succes werd.

Meer dan jongensboekscenario
Ruim tien jaar later blikken de makers in Tony terug op het traject. Niemand had kunnen bedenken dat Van de Keukens 'ik heb een vraagje' zou leiden tot een chocoladebedrijf met een omzet (vorig jaar) van bijna achttien miljoen euro en een Nederlands marktaandeel van bijna negen procent. De door Tony's Chocolonely gefinancierde film had makkelijk een jongensboekscenario met een hoog Pietje Bellgehalte kunnen opleveren. Dat is de film óók, maar hij is meer dan dat. Het pleit voor het bedrijf en de filmmakers, onder wie Benthe Forrer, de regisseur van Keuringsdienst van Waarde, dat Tony de problemen niet verhult.

Tony

Regie Benthe Forrer
Te zien in City, Eye

Zoals de verdwijning van het woord slaafvrij van de verpakking, omdat het bedrijf die pretentie niet kon waarmaken. Het woord werd vervangen door de zinsnede 'op weg naar 100% slaafvrije chocolade'. Maar ook dat suggereerde nog te veel dat het de goede kant op gaat op de cacaoplantages, wat niet zo is. Volgens onderzoeken is er nu meer uitbuiting en slavernij in de cacaoteelt dan tien jaar geleden.

Mislukt
Op de Tony's Chocolonelyrepen staat nu 'samen maken we chocolade 100% slaafvrij', een tamelijk nietszeggende intentieverklaring. Reden voor Van de Keuken, die al lang geen bemoeienis meer heeft met Tony's Chocolonely, om te stellen dat de missie, die twaalf jaar geleden met zijn 'ik heb een vraagje' begon, is mislukt: "Er komt niets terecht van het uitbannen van slavernij. Wat wij doen maakt niets uit."

Het is een sombere conclusie van een film die oogt als een casestudy van de botsing tussen idealisme en de werkelijkheid. In de cacaowereld laten Afrikaanse plantagehouders en chocolademultinationals alles graag bij het oude. Voor het uitbannen van kinderuitbuiting en -slavernij is meer nodig dan een clubje mensen in Nederland met het hart op de goede plek. De ambities zijn inmiddels grondig bijgesteld. Iemand van het bedrijf noemt Tony's Chocolonely nu een druppel. Of dat een druppel op een gloeiende plaat zal zijn of een druppel die een zaadje liet ontkiemen, zal de toekomst leren.

Filmposter Beeld -
FilmposterBeeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden