Plus

Ontslag Saadia A.-T. legt onrust rondom radicalisering bloot

Het rommelt op de afdeling Radicalisering en Polarisatie van de gemeente Amsterdam. Gebeten hond is ambtenaar Saadia A.-T., maar intussen blijft de rol van burgemeester Eberhard van der Laan buiten beeld.

Beeld Yoko Heiligers

Het is een mooie dag voor Saadia A.-T., programmamanager Radicalisering en Polarisatie bij de gemeente Amsterdam. Op 28 november 2016 presenteert haar vriendin Fatima Elatik, voormalig stadsdeelvoorzitter van Oost, in het Tropenmuseum het nieuwste middel in de strijd tegen radicalisering: de digitale aanpak. Een belangrijk onderdeel daarvan is een app, Platform 020, waarmee informanten, beleidsmakers, deskundigen en hulpverleners elkaar op de hoogte kunnen houden.

Op het grote scherm verschijnt een cartoonesk filmpje, waarin een man en een vrouw elkaar tegemoet lopen. 'Ha Saadia,' klinkt het, 'wat toevallig dat ik jou hier tegenkom. We zoeken een deskundige die op onze school over radicalisering kan spreken. Ken jij iemand?'



Saïd J.

De app is ontwikkeld door Saïd J., een een­pitter uit Amsterdam-Zuid, die bij de kamer van koophandel met 17 handelsnamen staat ingeschreven, waaronder die van Platform 020. Hij is ingehuurd door de gemeente via het bureau van Scholten & Partners, waar in 2014 Naoual Dinia met haar bedrijfje Mangostone werd binnengehaald om de afdeling Sociale Veiligheid en Diversiteit op poten te zetten.

Dat is nu verantwoordelijk voor een aantal grote antiradicaliseringsprogramma's van Amsterdam, zoals de training en aansturing van 'sleutelfiguren' in gemeenschappen die gevoelig zijn voor radicalisering en het onderhouden van een strategisch netwerk van invloedrijke figuren in die wereld.

Persoonlijk drama
Wat niemand ziet, is dat in het filmpje een verborgen liefdesboodschap zit. Saïd is verliefd op Saadia, en die liefde is wederzijds. Twee mensen van begin dertig, die elkaar op de werkvloer hebben gevonden. Vorige week kreeg Saadia A.-T. strafontslag, omdat zij 'in strijd met de gemeentelijke regelgeving en gedragscode, opdrachten heeft gegund aan een persoon, waar zij privé een relatie mee heeft (gehad)'.

Bronnen rondom het stadhuis bevestigen dat het hier gaat om Saïd J. Dat Saadia de liefde geheim hield wekt niet veel verbazing: in Marokkaanse kringen is het goed gebruik een relatie pas aan de grote klok te hangen als de ouders netjes op de hoogte zijn gebracht. Het is een persoonlijk drama, dat overal op het stadhuis had kunnen gebeuren. Serieus genoeg - ook het Openbaar Ministerie doet nog onderzoek - maar niet een zaak waar grote complotten en netwerken achter schuilgaan.

Toch moet Eberhard van der Laan zich komende donderdag in de gemeenteraad verantwoorden. De burgemeester heeft het drama aangegrepen om met de spierballen te rollen. Op zijn persoonlijke aandringen schreef hij vorige week aan de raad, is ingegrepen in het management van de directie Openbare Orde en Veiligheid (OOV), waarvan het programma Radicalisering en Polarisatie deel uitmaakt.

Burgemeesterfluisteraar
In januari vertrok inderdaad de leidinggevende van A.-T., Lisa Scheerder, onder grote druk 'vrijwillig' uit het stadhuis. Volgens betrokkenen boterde het niet tussen Scheerder en de burgemeester. Na haar vertrek kwam A.-T. pas echt onder vuur te liggen. Volgens Van der Laan moet 'de gesloten cultuur' van de afdeling worden opengebroken. Maar terwijl buiten aan de waslijn nu een ambtenaar te drogen hangt, blijft de rol van anderen buiten beeld: de directeur OOV, Ruud IJzelendoorn, die ambtelijk verantwoordelijk is, en die van de burgemeester zelf, die politiek op het dossier aanspreekbaar is.

In het veld van hulpverleners staat Saadia A.-T. bekend als iemand die de deur dichthoudt voor iedereen die niet tot haar vertrouwde netwerk behoort, een netwerk dat is opgebouwd via Naoual Dinia van bureau Scholten & Partners. Het is een vrouw die moeilijk weet om te gaan met kritische geluiden.

Tegelijk wordt, zeggen bronnen, A.-T. wel heel groot gemaakt. Is zij echt de burgemeesterfluisteraar die sommigen graag in haar zien? Eerder lijkt het Van der Laan zelf te zijn die op het gebied van antiradicalisering de deuren gesloten houdt voor alternatieve ideeën. Een betrokkene: "Hij heeft alleen maar jaknikkers om zich heen verzameld."

Van der Laan, zo bevestigen betrokkenen, leunt in dit dossier inhoudelijk eigenlijk nog maar op één man: David Kenning, de echte burgemeesterfluisteraar. De Ierse expert, extern door de gemeente ingehuurd, stelt dat radicalisering niet draait om de islam, maar dat het geloof slechts wordt gebruikt als excuus. De jihad, zegt hij, 'is een adolescentenoplossing voor een adolescentenbrein'.

Het is een geluid dat naadloos aansluit op de gedachtewereld van Van der Laan, die heilig gelooft in de scheiding tussen kerk en staat. Waar toenmalig burgemeester Job Cohen en stadsdeelvoorzitter Ahmed Marcouch van Slotervaart experimenteerden met interventies van de overheid in het geloof (het aanbieden van een gematigd alternatief voor islamitische jongeren op zoek naar houvast), vindt Van der Laan in Kenning de basis om zijn aanpak te baseren op de aanpak van criminele jongeren. Bijkomend voordeel: Kenning heeft in Irak (geheime) praktijkervaring opgedaan met deradicalisering.

'Pilletje tegen radicalisering'
De Ier is niet onomstreden. Marcouch vroeg zich al eens hardop af of de man 'een pilletje had uitgevonden tegen radicalisering'. De gemeenteraadsleden Jan Paternotte (D66), Dilan Yesilgöz (VVD) en Sofyan Mbarki (PvdA) wilden een jaar geleden een expertmeeting opzetten waarin diens ideeën geconfronteerd zouden worden met alternatieve geluiden. Onder druk van Van der Laan, die zei maatschappelijke onrust te willen vermijden, is die bijeenkomst er nooit gekomen.

Waar onder Cohen de deur zo wijd openstond dat besluiteloosheid op de loer lag, zijn onder Van der Laan eigenlijk alle luiken dichtgegaan. In 2014 waarschuwde Marcouch al eens voor gebrek aan transparantie, twee jaar later sprak jongerenimam Yassin Elforkani in Het Parool zijn zorg uit dat het stadhuis in grote delen van de stad niet meer serieus wordt genomen. Het kwam hem te staan op een verbale afranseling door Van der Laan zelf.

"De grote valkuil," zegt Omar Ramadan van het Amsterdamse bureau RadarAdvies, "is denken dat radicalisering één oorzaak heeft. De één zegt: puberbrein, de volgende heeft het over geloof en ronselaars en een derde begint over criminaliteit en gebroken gezinnen. Het zijn allemaal deeltjes van hetzelfde verhaal. Als je zoekt naar een oplossing is het belangrijk voor al die verklaringen open te staan."

Bij RadarAdvies houden tien van de vijftig medewerkers zich bezig met radicalisering. Het bureau wordt ingehuurd door vrijwel alle grote gemeenten in Nederland. Voor de Europese Unie leidt Ramadan het Centre of Excellence van het Radicalisation Awareness Network en voor de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid geeft hij trainingen.

Sterke koffie
In Amsterdam wordt RadarAdvies niet voor antiradicaliseringsprogramma's ingezet, zegt Ramadan. Dat geldt, leert enige rondvraag, voor alle bureaus die niet in het straatje van de burgemeester passen, maar ook voor de onafhankelijke experts van de Universiteit van Amsterdam. Zo werd hoogleraar Jean Tillie onder Cohen nog regelmatig om advies gevraagd. Sinds het aantreden van Van der Laan blijft het stil. Ook zijn collega Bertjan Doosje wordt niet of nauwelijks ingezet.

Van der Laan is niet van het theedrinken, heeft hij meermaals gezegd. Van der Laan is van een bak sterke koffie. Maar Van der Laan, zeggen betrokkenen, is ook van de procedures, waaronder hij straks de kritiek weer zal proberen te begraven. Ondertussen mogen haatpredikers als Sulayman Ar-Ruhayli ongehinderd hun gang gaan in de stad en worden hoogoplopende ruzies met salafisten afgedaan als generatie­conflicten in de moskee. De zorgen zijn met het vertrek van Saadia A.-T. nog niet verdwenen.

Voor dit verhaal is gesproken met 14 betrokkenen. Saïd J. was niet bereikbaar. Richard Korver, de advocaat van Saadia A.-T., schrijft dat A.-T. haar ontslag met een gespecialiseerde advocaat aanvecht omdat zij van mening is dat ze geen strafbaar feit heeft gepleegd. Over het strafrechtelijk onderzoek, dat nog loopt, wil Korver geen mededelingen doen.

Rood en blauw

Grof gezegd bestaat de aanpak van Amsterdam op het gebied van radicalisering uit twee poten, door Van der Laan zelf aangeduid met de termen 'rood' en 'blauw'.

Rood staat voor de keiharde repressie, ook wel bekend onder de naam CTER (Contraterrorisme, extremisme en radicalisering). Het is de wereld van veiligheidsdiensten, rapid respons units en andere vooral in het geheim opererende afdelingen. Zij staan niet ter discussie, al was het maar omdat niemand weet wat er achter de schermen gebeurt.

Blauw staat voor preventie en valt onder het programma Radicalisering en Polarisatie. Het is een aanpak die is begonnen na de moord op Theo van Gogh in 2004, toen bleek dat er vanuit het stadhuis op een groot deel van de Amsterdamse samenleving nauwelijks zicht was. Het is de lijn: voorkomen is beter dan genezen.

Onder oud-burgemeester Job Cohen en stadsdeelvoorzitter Ahmed Marcouch van Slotervaart werd begonnen met het opbouwen van een netwerk van sleutelfiguren en informanten. Onder Van der Laan werd van 2012 veel energie gestoken in de Integrale Persoonsgerichte Aanpak, vergelijkbaar met de Top 600-aanpak voor criminele jongeren: per geval wordt besproken welke maatregelen nodig zijn. Op dit moment zijn 47 personen volgens deze methode 'in regie'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden