Plus

Ontkerkelijking? De kerk wordt nu omgebouwd tot werkplek

Koud, vochtig en lastige akoestiek: kerken lijken niet de ideale werkplek. Toch worden ze verbouwd tot kantoorpand. 'Cliënten vinden het leuk.'

Organist Henk Verhoef op zijn werkplek in de Oosterkerk aan de Wittenburgergracht. Beeld Marc Driessen

Ontkerkelijking is weliswaar geen nieuw fenomeen, het ombouwen van kerken tot werkplekken is dat wel. Volgens Tim Verlaan (33), historicus en docent moderne geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam, is het een redelijk nieuwe trend om kerkgebouwen een herbestemming te geven.

"Met name in de jaren zestig werden gebouwen die leeg stonden nog gesloopt. Veel Amsterdamse kerkgebouwen zijn gebouwd in de neostijl van de 19de eeuw en die ­kunnen pas sinds de jaren zeventig op waardering rekenen. Nu vinden we het zonde als kerkgebouwen verdwijnen, ­alleen omdat er geen diensten meer gegeven worden."

Ook is het tegenwoordig een stuk makkelijker om een ­gebouw een nieuwe functie te geven. "De renovatietechnieken zijn de afgelopen jaren verbeterd en goedkoper ­geworden. Daardoor kan een kerk makkelijk dienst doen als kantoor."

Flinke klus
Volgens Herman Reurs (40), projectleider van architectenbureau Van Stigt, is het logisch dat kerken vooral ­worden omgebouwd tot kantoren.

"Er is natuurlijk veel ruimte in een kerk. Bovendien kun je het gebouw erg open laten en dus het monumentale pand niet belasten. Bij ­woningen is dat een ander verhaal. Als je door je kantoor je collega's kunt zien, is dat niet erg, maar je wilt niet vanuit de slaapkamer je buurman begroeten."

Als projectleider bemoeide Reurs zich onder andere met de verbouwing van de Gerard Majellakerk in de Indische Buurt. Kerken zijn een flinke klus om te verbouwen voor een ander gebruik.

"Er moet veel geïsoleerd worden, om de warmte binnen te houden en om te zorgen dat mensen elkaar kunnen verstaan," zegt hij.

"Ook wil je het gebouw niet verpesten. In de Majellakerk hebben we het isolatiemateriaal heel hoog in de koepel geplaatst, zodat je het als bezoeker niet ziet."

De lagen absorberend materiaal zorgen ervoor dat bezoekers met elkaar kunnen praten zonder zichzelf te horen galmen. Ze zijn in de nok van het gebouw aangebracht, met de vorm van het plafond mee.

Glazen kantoren
De Oosterkerk aan de Wittenburgergracht werd al in de­ ­jaren tachtig ingericht als kantoorpand. Het gebouw is ruim 350 jaar oud, kerkdiensten worden er al sinds de jaren zestig niet meer gehouden.

De Oosterkerk aan de Wittenburgergracht Beeld Marc Driessen

Binnenin huizen glazen kantoren als eilandjes in de grote ruimte. De banken zijn er niet meer, maar de preekstoel en het kolossale orgel prijken nog in de zaal.

Organist Henk Verhoef (56) werkt in een van de kantoren en bespeelt na kantoortijden het orgel. Hij deelt de kerk met een psychiater, theoloog, schrijversvakschool en theatergezelschap.

De Oosterkerk staat aan een groot plein in de wijk Wittenburg. "Het grootste plein van stadsdeel Centrum, na de Dam," aldus Verhoef.

Met zijn werkplek is hij meer dan tevreden. "De kantoren zijn goed geïsoleerd, waardoor je met elkaar kunt praten. Zodra je het kantoor uitstapt en de grote ruimte betreedt, hoor je een enorme galm, maar in het kantoor heb je daar geen last van."

En is het niet koud in een kerk? "In het kantoor kan de verwarming aan, maar in de kerk zelf is daar geen beginnen aan."

Niet elke kerk is zo intact gebleven als de Oosterkerk na de verbouwing. Aan de Nieuwendammerdijk in Noord staat de Noachkerk. Het is een redelijk moderne kerk, uit de jaren dertig, met donkere stenen en een hoge toren. Het bedrijf van Dave Epema (45) trok in 2010 in het gebouw.

Zodra je deur binnenstapt, doet niks meer herinneren aan de geschiedenis van het pand. Het is een witte, steriele kantoorruimte, zoals je die ook op de Zuidas of in een modern betonnen blok in de binnenstad ziet.

Van de kerk is aan de binnenkant niets meer over: die is volledig leeggehaald en vervangen door wit stucwerk, lage plafonds en kleine ramen.

Dat is weleens anders geweest. "Voor we hier kwamen was het een vochtige bende, want het pand stond al jaren leeg," zegt Epema. Nu staan er soms vochtmachines in de gang, omdat de lucht in de ruimte zo droog is geworden dat het pijn doet aan je ogen.

Epema merkt niksvan de oorspronkelijke bestemming van zijn werkplek. "Cliënten vinden het leuk en ­maken er opmerkingen over, maar ik vergeet het vaak. Het enige dat er in deze ruimte oud is, is de lamp boven mijn bureau en die komt niet eens uit de kerk."

Er zijn geen biechthokjes of preekstoelen in het pand te vinden. Zelfs een kruis ontbreekt. "We hebben geen last van mensen die naar binnen lopen omdat ze een dienst verwachten. De kerk is nu echt een kantoor geworden."

Eetcafés en boekwinkels
Tijdelijke herbestemmingen als bierbrouwerijen, eetcafés en boekwinkels zijn niet aan te raden in een kerk, vindt Herman Reurs. Omdat kerken vaak monumenten zijn, kan er niet te veel met de fundamenten worden gerommeld.

Kantoor in de Noachkerk aan de Nieuwendammerdijk Beeld Marc Driessen

"Uiteindelijk is het gebouw leidend. Een bouwwerk kan eeuwig zijn, maar de functie hoeft dat niet te zijn."

Henk Verhoef beaamt dat. "Een brouwerij moet zijn fusten kwijt en er moeten apparaten worden aangesloten. Hoe ga je dat doen in een kerk?"

De klassieke stijl van een kerk lonkt voor veel ondernemingen. "Het is mode voor bedrijven om je in monumenten te vestigen. Het is natuurlijk goed dat oude gebouwen zo in gebruik blijven, maar je moet ook rekening houden met het gebouw. Niet elke bestemming werkt."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden