Onthullende publicatie over deportatie Joden

AMSTERDAM - 'Ik hoop vurig dat alles wat ik hierin heb geschreven nog eens de buitenwereld zal bereiken,' schrijft de 32 jarige naaister Klaartje de Zwarte-Walvisch in 1943. Haar laatste wens komt na 66 jaar eindelijk uit. De ontdekking en publicatie van een recent ontdekt dagboek uit de Tweede Wereldoorlog toont een nieuw, uniek en persoonlijk perspectief op de verschrikkingen van de deportatie van de Joden.

Op 22 maart 1943 sleurt een Jodenjager Klaartje de Zwarte-Walvisch en haar man Joseph uit hun woning in de Tweede Oosterparkstraat in Amsterdam. Hij brengt ze naar de Hollandse Schouwburg, die dienst doet als verzamelplaats. Na een verblijf in Kamp Vught wordt Klaartje verplaatst naar Westerbork; ze wordt in de gaskamers van Sobibor vermoord.

Klaartje schrijft in die periode twee schriftjes en twee blocnotes vol. Ze verbergt de boekjes al die tijd in de voering van haar tas. Vlak voor haar deportatie naar Sobibor geeft ze het werk aan haar zwager, die het jarenlang thuis bewaart. Via zijn dochter - die niet weet dat het van haar tante afkomstig is - komen de dagboeken in het archief van het Joods Historisch Museum.

Daar ligt het vijf jaar stof te vangen, totdat het in de handen wordt gedrukt van researchers van tv-programma De oorlog. De redactie raakt onder de indruk van de dagboekinhoud en gaat op zoek naar de identiteit van de anonieme schrijfster. Omdat Klaartje expliciet de verjaardag van haar zusje noemt, weet het tv-programma via transportlijsten en het slachtofferregister de naam van Klaartje te achterhalen en kan haar dagboek, met de titel Alles ging aan flarden, worden gepubliceerd.

Volgens Ad van Liempt, eindredacteur van De oorlog, is het werk van Klaartje uniek omdat er slechts een handvol dagboeken zijn die het leven vanuit een kamp beschrijven. Daarnaast roemt hij haar directe, emotionele stijl: ''Ze observeert heel goed. Het is alsof je er zelf bij bent. Het is niet alleen wat ze beschrijft, maar ook hoe.''

Als voorbeeld noemt Van Liempt Klaartjes beschrijving van een kindertransport, begin juni 1943. 'Zoals men wel eens onwillekeurig een stukje papier versnippert, zo werden harten en zielen verscheurd en uit elkaar gerukt. Alles ging aan flarden. Alles werd vertrapt,' schrijft ze over die ontluisterende gebeurtenis, waar vaders en moeders meedogenloos van hun kinderen worden gescheiden.

Volgens directeur van het Joods Historisch Museum, Joël Cahen, liggen er nog talloze documenten te wachten op publicatie. Wekelijks ontvangt hij mensen met oude dagboeken, foto's en documenten. ''We kunnen niet alles onderzoeken. Het is te veel. Wat je nodig hebt, is een motor. Ad van Liempt en zijn programma leveren die nu.''

Dat juist dit boek wordt gepubliceerd, heeft volgens hem ook te maken met de tijd: ''Het is eenvoudig opgeschreven; geen literatuur, maar heel direct. De derde generatie wil precies weten hoe het toen was, zonder opsmuk. Veertig jaar geleden was dit nooit gepubliceerd, de tijd is nu rijp.'' (JESSE HEIJNIS)

Alles ging aan flarden - Het oorlogsdagboek van Klaartje de Zwarte-Walvisch, Uitg. Balans, 17,95 euro.

Alles ging aan flarden - Het oorlogsdagboek van Klaartje de Zwarte-Walvisch. Foto GPD
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden