Plus

Onrust op straat neemt toe door sluit avonduitgifte heroïne

Door een tekort aan personeel is de Amsterdamse heroïneverstrekking sinds december elke avond gesloten. Voor de vaste cliënten is dat een kleine ramp.

Daniël Leeuwenberg (52): 'Nu staat alles op zijn kop. Ik kan niet meer normaal functioneren.' Beeld Niels Blekemolen

Sinds de Amsterdamse heroïneverstrekking 's avonds dicht is, neemt de onrust onder heroïne- gebruikers toe. Het is 'hangen en wurgen,' zegt Metro (47). "Ik moet weer bijkopen op straat. Anders word ik ziek."

's Nachts schrikt hij geregeld wakker, badend in het zweet. Als het niet lukt te kalmeren, pakt hij wat van zijn 'noodvoorraadje' uit de kast. "De kwaliteit is niet altijd even goed," zegt Libanonveteraan Ron Kallenbach (54). "Maar dat heb je met straatheroïne. Na drie trekjes ben ik meestal wel weer rustig."

Kallenbach liep als militair ernstige trauma's op in Libanon en lijdt sindsdien aan PTSS. Bij terugkomst raakte hij na enkele jaren verslaafd aan heroïne, ondanks baantjes in de horeca, de bouw en als chauffeur.

"Ik wil 's nachts helemaal geen heroïne roken, en zeker niet op straat kopen. Ik ben nooit met justitie in aanraking geweest. Maar sinds de verstrekking 's avonds dicht is, moet ik wel. Dit is twee stappen achteruit."

Sinds mei vorig jaar is de Amsterdamse heroïne- verstrekking in de weekendavonden dicht wegens personeelstekort. Het was in eerste instantie een tijdelijk besluit, maar sinds december vorig jaar is de deur elke avond dicht.

Het is overmacht, volgens de GGD. "De hele zorgsector heeft een tekort aan verpleegkundigen, voor elke shift hebben wij meerdere verpleegkundigen nodig," zegt afdelingsleider Anja Hommel. "Heroïne moet nu eenmaal onder toezicht worden genomen."

Toch kan ze niet beloven dat de verstrekking weer opengaat als er weer genoeg personeel is. "Het gaat om een relatief oude groep met een broze gezondheid. Door het drugsgebruik kun je zo twintig jaar bij hun leeftijd optellen. Doordat ze overlijden, loopt het aantal cliënten langzaam terug. Momenteel worden verschillende scenario's onderzocht."

Junkietijdperk
Tegenwoordig krijgen ongeveer 120 cliënten in Amsterdam dagelijks heroïne op recept. Ze gebruiken het onder streng toezicht, achter dik glas, en moeten bij vermoeden van alcohol­gebruik een blaastest doen.

Voorheen werd drie keer per dag verstrekt op zelfgekozen momenten, sinds de avondsluiting is dat nog maar twee keer per dag en op gezette tijden. Ook moet de portie binnen een half uur op zijn.

Daarnaast slikken ze verplicht methadon, een opiaatvervanger die niet alleen de grootste trek naar heroïne vermindert, maar ook de ontwenningsverschijnselen. Het zijn veelal de 'oude bekenden', die al tientallen jaren verslaafd zijn en bij wie afkicken niet lukt.

Ze vormen de laatste herinnering aan het junkietijdperk van de jaren tachtig, toen de binnenstad nog krioelde van de dealers en bedelende drugsverslaafden. Opvang, dagbesteding en methadonverstrekking brachten gedurende de jaren tachtig en negentig langzaam rust op straat.

In 1998 kwam daar het heroïne-experiment bij, een omstreden project waarbij gratis hero­ine werd verstrekt aan verslaafden die niet konden afkicken. Het bleek niet alleen een succes voor de cliënten, maar voor de maatschappij als geheel, zegt hoogleraar Wim van den Brink, die het experiment leidde.

De rust en gezondheid namen toe, de criminaliteit en overlast namen aanzienlijk af. Sinds 2007 is heroïne geregistreerd als medicijn.

Nu de verstrekking 's avonds dicht is, keert de onrust terug. Ron Kallenbach zamelde handtekeningen in van cliënten van de verstrekking aan de Valckeniersstraat en diende namens hen een officiële klacht in bij de GGD.

In een hoorzitting van de klachtencommissie gaf de GGD aan geen verbetering te kunnen beloven met het oog op het personeelstekort en het teruglopend aantal cliënten.

Avondportie
Voorzitter Ron Huffman (53) van de Cliënten­adviesraad ging namens de cliënten in beroep tegen het besluit. "We hebben het zwaarste middel ingezet en de avondsluiting nietig laten verklaren. Maar de GGD negeert dat gewoon."

Anja Hommel erkent dat de GGD op communicatievlak afgelopen half jaar 'wat steken heeft laten vallen'. "Maar we zijn voornemens het gesprek met de cliëntenraad voort te zetten en samen te kijken naar de toekomst."

Eerder gaf de Inspectie al aan het niet eens te zijn met het besluit van de GGD om van de nationale richtlijnen af te wijken, die driemaaldaagse heroïneverstrekking voorschrijven.

De Inspectie gaat momenteel bij de GGD na in hoeverre de avondsluiting leidt tot 'onverantwoorde en risicovolle zorg voor patiënten'. Per 1 mei moet er een plan van aanpak komen.

120

In Amsterdam krijgen elke dag zo’n 120 verslaafden heroïne op recept.

De GGD zegt zich niet te herkennen in de geschetste klachten. "Ziek worden is nauwelijks aan de orde," zegt woordvoerder Martin Hommenga.

"Cliënten kunnen een hogere dosis heroïne of methadon krijgen ter compensatie. Degenen die daarom vroegen, hebben dat gekregen. Het is een kwestie van wennen."

De klachten zijn niet te onderschatten, zegt Huffman. "Heroïne is voor sommige mensen een medicijn. En met medicijnen moet je niet knoeien. De meeste cliënten gebruiken het al tientallen jaren en ze zijn ervan afhankelijk."

Huffman wijst op enquêtes die vorige zomer bij 36 cliënten werden afgenomen. "Veel cliënten hebben last van ontwenningsverschijnselen. En meer methadon vinden veel cliënten helemaal niet prettig. Hun hele dag- en nachtritme ligt overhoop. Ze zijn bang voor de toekomst."

Kallenbach mist vooral zijn avondportie. "Nu moet ik 's middags naar de verstrekking om te roken. Ik had eindelijk uitzicht op een baan, maar die kan ik nu wel vergeten."

Daniël Leeuwenberg (52): 'Nu staat alles op zijn kop. Ik kan niet meer normaal functioneren.' Beeld Niels Blekemolen

Daniël Leeuwenberg: 'Ik kan niet meer normaal functioneren'

Daniël Leeuwenberg (52) verzorgt dagelijks konijnen en cavia's en werkt af en toe als theatertechnicus. Hij gebruikt bijna twintig jaar heroïne en zit sinds 2007 in de verstrekking.

'De vorst maakt Sneeuwbals vacht statisch bij het aaien, het knettert!' schrijft Daniël Leeuwenberg op zijn Facebookpagina 'Boer Konijn'. Twee keer per dag gaat hij langs buurtboerderij Gliphoeve om tien konijnen en zes cavia's te verzorgen.

"Mijn ritueel bestaat verder uit het doorwerken van de leesstapel die ik van mijn moeder krijg, het luisteren naar wetenschappelijke podcasts en het tweemaal daags roken van heroïne. Als ik me lekker voel, maak ik ook muziek."

"Ik studeerde ooit aan het Conservatorium en wil nog steeds verder met composities en elektronische muziek. Af en toe doe ik klusjes als theatertechnicus, meestal matinees. Maar tegenwoordig gaat dat een stuk lastiger."

"Sinds de heroïneverstrekking 's avonds dicht is, neem ik 's middags een hogere dosis. Veel meer dan ik eigenlijk zou willen, maar anders word ik 's nachts ziek."

"Heroïne werkt hooguit zes uur. Er zijn ook mensen die hun avondportie op straat kopen. Maar als je dat elke dag doet, kost dat een hoop geld. En stelen weiger ik. Afkicken lukt me ook niet, dat heb ik al geprobeerd."

"Mijn methadondosis is ter compensatie opgevoerd. Daar ga ik heel slecht op. Je gevoel ebt weg. Ik voel me net een zombie. Liever rook ik 's ochtends en 's avonds een portie, en doe in de middag klusjes. Op die manier heb ik geen last van ontwenningsverschijnselen."

"Maar nu staat alles op zijn kop. Ik kan niet meer normaal functioneren. Terwijl regelmaat bij heroïne zo belangrijk is, dat maakt het mogelijk om een fatsoenlijk leven te leiden. Dat beseffen ze niet bij de GGD. Je gaat toch ook niet lopen rotzooien met dialyses bij nierpatiënten? En niemand zou het in zijn hoofd halen te rommelen met insuline bij diabetici."

Abe-Iede 'Metro' van Alphen (47): 'Ik zie de straathandel toenemen en daarmee ook de onrust in de buurt' Beeld Niels Blekemolen

Abe-Iede 'Metro' van Alphen: 'Ik moet weer heroïne bijkopen op straat'

Abe-Iede 'Metro' van Alphen (47) werkte ooit voor het GVB en verkoopt tegenwoordig de daklozenkrant Z! in winkelcentrum De Poort. Hij gebruikt al dertig jaar heroïne en zit sinds zeven jaar in de verstrekking.

Zijn bijnaam 'Metro' heeft hij aan zijn tatoeages te danken: twee metro's op zijn borst en het GVB-logo op zijn arm. "Ik heb een voorliefde voor het openbaar vervoer, met name de metro."

"Vroeger maakte ik testritten met metro's die uit de revisie kwamen: snel optrekken, noodstop maken, dat soort werk. Maar ook graffiti verwijderen. Dat vond die bende graffitispuiters niet leuk, ze sloegen mij total loss het ziekenhuis in. Daar ben ik nooit helemaal van hersteld."

"Ik gebruik al iets van dertig jaar. In de jaren tachtig en negentig was er nog geen heroïneverstrekking en scoorde ik op straat. Er werd veel gestolen in de scene. Ik probeerde daar altijd buiten te blijven, maar ik moest toch hosselen om mijn dope bij elkaar te krijgen."

"Ik was koerier voor jongens die het verkochten. Met mijn OV-jaarkaart kon ik gratis de trein pakken. Ik vervoerde het tussen mijn boeken. Dankzij de heroïne­verstrekking heb ik uiteindelijk een regelmatig bestaan kunnen opbouwen. Maar nu de verstrekking 's avonds dicht is, is het hangen en wurgen."

"Ik moet weer heroïne bijkopen op straat. Wekelijks kost me dat 50 à 60 euro, terwijl ik maar 65 euro leefgeld krijg. En daar moet ik al mijn boodschappen van doen. Door de krant te verkopen, red ik het soms wel en soms niet."

"Dan krijg ik ontwennings­verschijnselen. Vergelijk het met een zware griep. Je voelt je ziek en bent niet scherp. Het is dan moeilijk om jezelf te handhaven op straat. Drie maanden terug trokken ze me nog van mijn fiets om me te beroven. Was ik weer alles kwijt. Ik zie de straathandel toenemen en daarmee ook de onrust in de buurt. Terwijl ik net zo lekker mijn draai had gevonden."

Heroïne op recept

In Amsterdam zijn goede resultaten bereikt met heroïne op recept. Van 1998 tot 2001 deed de Medische Suppletie Unit (MSU) van de GGD Amsterdam onder leiding van Wim van den Brink een experiment met het verstrekken van medische heroïne.

Zowel het sociaal functioneren als de psychische en lichamelijke gezondheid verbeterde. Ook bleken door heroïneverstrekking de criminaliteit en overlast af te nemen.

Momenteel worden op de Geïntegreerde Voorzieningen - locaties Flierbosdreef in Zuidoost en Valckeniersstraat in Centrum - ongeveer 120 cliënten behandeld met heroïne op recept. In heel Nederland zijn dat er ongeveer 700.

De selectiecriteria zijn streng en de behandeling is strak gereguleerd en geprotocolleerd. De meest gangbare gebruikswijze in Nederland is roken. In Nederland wordt heroïne nauwelijks meer geïnjecteerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden